Het voorbije Amsterdam

 Er zijn jaren en jaren geweest dat ik na de Kerst tot en met het Nieuwjaar in Amsterdam was, in het appartement van broer Y. Nu één dagje. Ik beleef het met definitief andere ogen, sinds New York. Deze stad aan het water, zoals de Nederlanders ook aanvankelijk New York ontworpen. Maar hier kruipt het water door alle hoeken en kieren van de stad.

Het is er ook overal zo kneuterig klein. Al die geveltjes. Wel kunnen zien dat het water ooit de routes gaven voor goederen. Langs de grote grachten nog enige plakkaten over hout en scheepsbenodigdheden.

Ik wandelde naar het Rijksmuseum voor een tentoonstelling over het huishouden in de 17 e eeuw. Ik had me er heel wat bij voorgesteld, ook deze stond in de top Vijftien bij de NRC. Maar ook hier was mijn verwachting New Yorkaans: ik stelde me virtuele werkelijkheid voor waar het voorstelbaar zou worden dat het de Nederlanders waren in hun gouden eeuw, die de oceanen over gingen en met schwung en voortvarendheid die eerste stenen gebouwen in NY bouwden en er grachten groeven, en namen gaven aan hun omgeving die nu nog te herleiden zijn.

Maar er kwam mij een burgerlijke en degelijke spruitjeslucht tegemoet, waar elk dagelijks voorwerp in een soort van kartonnen doos verpakt was. Het enige leuke was, om te zien, dat alles in de twee poppenhuizen dus realistisch nagemaakt was, zoals een dagelijkse bezem. En het valhelmpje van de peuter op een schilderij deed denken aan mijn net aangeschafte fietshelm.

Zo gezellig klein allemaal.

Ik verheugde mij om de dag af te sluiten in mijn favoriete eethuis op de Zeedijk in Chinatown. Welnu: het ís zo dat er nu véél meer toeristen zijn, jong ook, allemaal krioelend op zoek naar vertier en eten en drinken…En toen kwam mijn definitieve afscheid van het Amsterdam zoals ik het jaren en jaren beleefd heb. Mijn eethuis waar ik al in mijn studententijd kwam, met oude vitrages, oude zware verwarming, oud bruin tapijt, zwak licht, donker en duister en met goedkope witte papieren tafellakens die met één ruk van de tafel werden geveegd als opruimactie voor een nieuwe eter… is verdwenen. 

Er komt een trendy gegentrificeerd restaurant. Maar de vrouw die ik gaandeweg ouder heb zien worden, is er nog steeds. Zó jammer, het was mijn tijdmachine naar mijn eigen verleden.

Net zoals die zilveren gordel die de vrouw des huizes in de 17e eeuw droeg, met daaraan alle sleutels, (en bij haar taak hoorde ook de gehele bevoorrading voor de scheepsbemanning), nu onbruikbaar is: Zo zal er geen sleutel meer passen op dat stukje van mijn geschiedenis. 

Op de tv bij de Top 2000 kwam dit héél toepasselijk lied voorbij.

Tilda Swinton in Amsterdam

 Ik was gisteren in Amsterdam. 

43 bekenden, waaronder Derek Jarman, aan Aids verloren. Om met verdriet om te gaan ging ze in een glazen kist liggen. Kledingstukken uit haar hele leven, waarmee ze haar eigen biografie vertelt. Ze begint met de jurk die haar moeder haar op 17 jarige leeftijd gaf, in de hoop haar damesachtig te maken. De jas van haar opa, kleren uit haar films, die ze gekregen of te leen had. De tentoonstelling eindigt met haar groot geschilderd oog, waar haar 19 jaar jongere partner Sandro Kopp, een Duitser, met  wie ze al 21 jaar samen is, meer dan -  was het zes jaar?, aan gewerkt heeft. In de iris het Schotse eiland waar ze samen leven.

Ook de zwarte sweater die ze deelde met Derek Jarman zit bij haar verzameling. Toevallig had ze die aan toen ze afscheid van hem nam. De tentoonstelling begint met het huisje en de tuin van Derek Jarman, Prospect Garden, die zij nog steeds mede beheert.

Wat een bijzondere ervaring; helemaal ondergedompeld te worden in haar wereld. Misschien vind ik het óók bemoedigend: Dát zoveel mensen zich aangesproken voelen. Haar uitzonderlijkheid zit ergens in velen.

Als allerlaatste spreekt ze; woorden die mooi passen om met goede moed een nieuw jaar in te gaan.

Jamai

 Ooit, in 2003 dus, besloot ik dat: Om Jamai te gaan volgen tijdens zijn leven. Hij won Idols en zorgde samen met Jim voor meisjes/ volkshysterie met een volle Dam. Hij was zestien en de gangmaker en sfeermaker voor en tussen de kandidaten. Maar op een ‘zwak’ moment vroeg hij zich af, of hij de verantwoordelijkheid wel aankon: Hét Idol van Nederland zijn, want dan heb je ook iets van een voorbeeldfunctie, toch? Dat raakte mij en vooral die combinatie: zó luchtig en lollig én tegelijk een soort van zwaarte. Was dat diepgang? 

Hij bleek homo. Aha, het eerste laagje onder het oppervlak. Drie jaar later deed hij mee aan een andere talentenjacht: Dancing with the Stars. Hij bakte er eerst niks van, hij kon niet dansen. Maar elke week werd hij beter en toen kwam de finale; een rumba. De érnst waarmee hij meedeed en wilde leren, en ook het relativerende: Ach, hier heb ik altijd wat aan; hij wilde sowieso een carrière in de showwereld. Hij won.

Presenteren kon hij ook, iets in zijn persoonlijkheid is aanstekelijk en écht. In de dansfinale bleek ook zijn passie en intensiteit om het allerbeste uit zichzelf te willen halen.

Er gingen weer jaren voorbij en hij werd in 2014 Judas in de Passion. Opnieuw ‘imponeerde’ hij mij. Ineens bleek hij heel invoelend te kunnen zingen en te acteren, terwijl hij in die jaren vooral vrolijke presentator werd en in musicals optrad.

En toen kwam de Masked Singer en ook die won hij. Een zeker perfectionisme is hem niet vreemd. Ook buiten de camera’s liep hij met opzet met grote mannenstappen en deed hij het voorkomen dat er een ietwat zwaar en log persoon in het kostuum moest zitten. Maar zijn ouders wisten het meteen. Het was zijn Indische moeder die hem ooit stiekem had opgegeven voor Idols, om hem een lesje te leren. Hij verwaarloosde school, zat met zijn hoofd altijd ergens anders en achter de piano. Het scheelde ook niks, of hij was die eerste ronde ook niet doorgekomen. Dan was dit ‘multitalent’ zoals hij door het leven gaat, nooit aan het firmament verschenen. Even was hij ernstig ziek: nierfalen.

En nu gaat hij dus Maestro winnen, dat kan niet anders, al zijn er nu pas twee afleveringen geweest.Zijn optreden is vooralsnog niet beschikbaar, hier voor dit blog. Ik ga dit programma voor het eerst volgen, alleen maar om Jamai.

Jacob Lawrence in Amersfoort

Nagenieten van deze tentoonstelling waar ik gisteren was. In een tjokvolle Kunsthal. Misschien, net als ik aangetrokken doordat deze in de top Vijftien van museale tentoonstellingen zat bij NRC, maar die ik volledig gemist had. De sfeer na twee kerstdagen, ongetwijfeld voor velen met veel eten en drank: Even weer de zinnen en je geest verfrissen, allemaal alert.

Harlem, NYC, waar hij lang heeft gewoond.

Optimistisch:

Bij een van de uitgangen bij Times Square is er een groot mozaïek in de Metro, en dit is het ontwerp. Ik ga het zeker eens opzoeken. Al die verschillende mensen; zie de arbeider, de lezer, de zakenman, boodschappende vrouw: die dynamiek; zo is het er, in elke wagon.

Hij hield van gereedschap, want dat staat symbool voor het vermogen van mensen om samen mooie dingen te bouwen.

De Underground Railroad : vluchtroutes door de bossen van slaaf gemaakten naar de vrijheid.

Hij heeft een heel eigen beeldtaal, nét niet abstract, maar ook niet realistisch. Het bewéégt, vooral.

En Plato zei al eens: Leven is bewegen, en wel in de Eros, de liefde.

Bread of Angels van Patti Smith

 Echt een Kerstboek. Bread of Angels; Engelen,  dat zijn alle mensen, dieren, de natuur, gebeurtenissen, de kunsten, die  aan Patti Smith gedurende haar hele leven het voedsel voor haar ziel waren.

Ze is nog maar nét kleuter af, en toen al maakte dit haar voorgelezen gedicht grote indruk.

Haar grote rolmodel is Little Lulu, een eigenzinnig meisje.

Ze droomt graag weg, bladert in het blad Vogue, ze is dan negen jaar ofzo, ze ziet het eerste grote fotomodel, die tegelijk ook beeldhouwer is en wil graag ook zo worden. Ineens snap je dan dat het voor haar geheel vanzelfsprekend was, om voor Robert Mapplethorpe model te zijn, vanaf haar twintigste.

Ze is de oudste in een door en door arm gezin met uiteindelijk nog drie zussen en een broer, die waarschijnlijk transseksueel zal blijken. Haar moeder weet desondanks haar exact de juiste cadeaus te geven en boeken te laten lezen. Haar moeder wordt een Jehovagetuige en Patti doet aanvankelijk fanatiek mee; aankloppen bij huizen en dan letterlijk stront die naar je toe werd gesmeten. Als kind stelde ze al vragen als: wat is de ziel, welke kleur heeft het? Totdat ze de Kunst ontdekt, o.a door de schilderijen van Picasso tijdens haar allereerste museumbezoek. Ze vraagt of dit allemaal ook de Eindtijd zal overleven, maar het antwoord is ‘nee’, ze moet zich hiervan afsluiten en dan besluit ze vrijwel meteen om bij de Jehova te vertrekken, ze wéét dat haar leven in dienst van de Kunst zal gaan staan.

Ze leest het boek van James Hilton, dat zich afspeelt in  Tibet, over het verloren gegane paradijs Shangrila, en  daarmee kwam het boeddhisme in haar leven. Ze wil er een werkstuk over maken op school, als het thema ‘andere landen’ is. Ze wordt aanvankelijk uitgelachen, niemand had van dit land gehoord, bestaat het wel? Ze zet door en bidt dat iemand haar keuze zal begrijpen. En dan wordt het wereldnieuws dat de Dalai lama gevlucht is en volgt haar rehabilitatie. Ze voelt zich nog jarenlang schuldig: Heeft zij dat veroorzaakt door haar vurig gebed?

Later komt het beroemde gedicht van Kipling op haar pad en dat wordt haar lijfsmotto.

Ze wordt  van jongs af aan met verlies, ziekte en de dood geconfronteerd. Heel vaak verhuisd en zelf vaker kantje boord gelegen.  Altijd ook haar hele jeugd rolmodellen gehad.  De strip over een goochelaar of tovenaar die met zijn kleurige mantel altijd weer wist te ontsnappen en de meidengroep The Shireless. Die bereikten de Top Tien  in 1960, ondanks dat zij zwart waren. Ik heb altijd gedacht dat het een nummer was van Carol King.

Kerstig

 Een muur van kou buiten.

Wat een zacht, ‘kerstig’ portret schilderde hij, Alexander Roslin ( Zweed, geboren in 1718) van zijn eigen vrouw.

Ik vond het dit jaar lastig om een kerstgroet te maken, gezien de zware wereld… Uiteindelijk werd het dit.

Er was een heel heldere sterrenhemel.

Verademing

 Wat een verademing, de dorpse Appie. En dan ook nog voornamelijk door bos fietsen ernaartoe. In mijn stadshuis ken ik alleen een heel hectisch en hijgerige koopmeute op de dag van Kerstavond. Hier: flanerende mensen, rustig snuffelend, kerstmuziekje, iedereen vriendelijk voor elkaar. De wereldbol als kerstbal meegenomen.

Ik viel in de nachtmis van het Vaticaan. Voor het eerst, want nu is er een jonge paus, die hoeft niet vroeg naar bed. In de voorbeden, één opvallende: Voor alle vrouwen… Maar tja, wat betekent dat?

Eén schriftlezing door een vrouw, vier van de vijf voorbeden door vrouwen. Kinderen bij baby Jezus, een zwart stel met tijgerkleding-print met baby naar het altaar. En dat is het tussen alle mannen. O, ja, de nonnen ofwel zusters. Af en toe een close-up, maar wáár zaten zij? Ik moest overzichtsfoto’s scannen en vergroten.

Aha! Helemaal achter het altaar, aan de flanken, net als het koor.

Een koorknaap die een stuk Heilige Schrift zingt. En ik kan niks anders denken: omgeven door zoveel mannen die hun libido weg moeten werken omdat zij celibatair moeten zijn. Hoe kán zo’n jongen in zo’n omgeving veilig zijn?…

Na afloop even in New York kijken. Hé, hé, meisjes als misdienaars; enige activiteit van het vrouwelijk geslacht in rituele kleding rondom het altaar. Dat is er niet in het Vaticaan. 

En de volgende ochtend een Muppet-Christmas-film, met Whoopi Goldberg als zwarte, vrouwelijke God. Opnieuw : een verademing.

Kerststemming (3)

Wakker geworden en gebleven door deze stralende ster bij mijn raam. Blijkt toch weer Jupiter te zijn. Tezamen met Saturnus in ‘botsing’ veroorzaakte deze waarschijnlijk dat heldere licht, de Ster van Bethlehem, boven de kerststal. Dit heeft wetenschappelijk onderzoek uitgewezen, dat stond  pas in de krant. Het is de ster die de Wijzen uit het Oosten, de drie koningen, richting gaf.

 Al heb ik meer dan tien (of langer) jaar een permanente kerststal in mijn stadshuis gehad, ik blijf het een prikkelende gedachte vinden dat alles écht gebeurd zou zijn. Want eigenlijk maakt me dat helemaal niet uit. Het is en blijft een prachtig verhaal en ik kon helemaal wandelen in het landschap, waar een stroompje water vanaf het heuveltje naar beneden liep en waar ook over een bruggetje mensen en dieren toestroomden naar die net geboren baby. 

Ik werd een keertje wakker uit een droom, ik lag in het gras, er waren stemmen om mij heen en het geblaat van schaapjes. Ik wist dat ik onderweg was. Toen realiseerde ik mij, dat ik die ene herder in mijn eigen kerststal was, vlakbij het stromende water.

Niet lang daarna heb ik mijn kerststal opgeruimd terwijl ik dat tevoren bij bewustzijn nooit bedacht had. 

Ongeveer een maand later vond ik mijn boshuisje en op de tafel waar eerst mijn kerststal was, staat nu de TV.

Dit, uit 1963, een gedicht van Annie MG Schmid, voorgedragen door Gerard Reve, vat mijn kerstgedachte  en gevoel wel samen. Het enige wat de wereld draaiende houdt is verdraagzaamheid.

Weer naar de dierentuin

Een soort van ‘spookvisjes’ in de dierentuin, nog nooit eerder gezien.

Het waren nu vooral de mensen erom heen die mij opvielen. En hier de sterke herinnering dat ik dat ooit in het echt gezien en beleefd hebt: zwemmen tussen de koraalvissen in toen nog heel kleurige koraalriffen.

In de zomer, buiten, dan zien de chimpansees er bést gelukkig uit. Nu beving mij een zekere treurnis;  allemaal in het stro tussen hun eigen uitwerpselen, wachtend tot het eten, venkels, naar hun toe werden gegooid. De zeekoeien kregen een soort van intelligentietest? Er werden afwisselend een rode driehoek, een gele cirkel en een blauw vierkant voor hun neus gehouden. Het jonge girafje stond wél helemaal in haar eigen element wat wankel haar eigen benen aan het ontdekken. Tenminste daar leek het op, voor mij.    

En dit is ook wel zielig. Een oude olifant die haar leven lang aan een keten vast zat en alleen op en neer kon schommelen en die dat nu nog doet. Niet in staat om een eindje te gaan wandelen, op onderzoek uit. Zoals mensen dat ook kunnen: zó vastgeroest in eigen gewoontes en ideeën…

Gele winterjasmijn bij de pinguïns , gestreepte staarten bij de maki’s, oranje koraalvisjes, gele doodshoofdaapjes met een mens weerspiegelt in het glas, bloeiende orchideeën… de dierentuin blíj́ft een prikkeling van sensaties.

En ik had ook gewoon zin om te gaan te snacken. Laat de dierentuin mij ook maar wat eten toe gooien. Bij aankomst een knapperig warm frietje en voor vertrek rendang-kroketjes.

Ochtend & Avondgloren; too good to go

Mooi ochtendgloren en een zon die uiteindelijk opkomt als een kolom vuur.

Afgelopen Vrijdag een mooi avondgloren, de moeite waard om even af te stappen van de fiets.

Ik had een pakket van TooGoodtoGo opgehaald in Loenen, elf kilometer fietsen. Voor €3,99 en daar eet ik dan dágen van. Het kaasbroodje en feeststolletje meteen na de fietstocht, samen met het begin van de zwarte bessensap. Bij het ontbijt drie dagen lang de wafels, voor het avondeten de ene dag stukjes kip (met bloemkool die ik nog had) , de andere dag de roerbakgroente met de geraspte kaas en een stukje kip (en pasta), en gisteren de geitenkaas verwerkt (met spinazie, tomaatjes en ui). Als toetje twee keer de vla, als lunch de kwark (met muesli) en het zakje chips als tussendoortje. Het is allemaal nog niet op.

Als je iets besteld hebt, krijg je als boodschap: ‘Je bent een held!’ Anders was dit dus weggegooid. Het is een internationaal fenomeen. In Venetië heb ik ook tweemaal iets gehaald. In Parijs zaten er meerdere mogelijkheden in mijn straatje in Mont Martre.

Het is wel geinig om creatief te moeten zijn, met wat je in de schoot geworpen wordt. Ik heb al heel wat bespaard; aan CO2 o.a 1406 kopjes koffie. Of héél veel minuten, (1210)  douche. Hoe dit wordt berekend; géén idee.

Zo komt Jan Splinter door de Winter. 

En vanaf vandaag wordt het elke dag weer een beetje langer licht.    

Vierde Adventszondag

De vierde Adventszondag in de christelijke traditie: De geboorte van het licht in zeer schamele omstandigheden, midden tussen dieren, onder een heldere sterrenhemel, in het veld, is nabij.

De zon piept tevoorschijn vanachter de bosrand, in de mist, vaag licht.

Zo zijn de menselijke omstandigheden. 

Op de radio dit. Soms - ooit - eens -  nu even;  door alle zwaarte heen, ook verwachtingsvol.

PS

In de middag:

Genoegelijk dagje Winterpaleis

Via lege bossen met hoogteverschillen, door het landschap en door Uchelen; de westelijke route naar Paleis het Loo. De kerk zegt: Vind Rust Nu, Kapel Open, maar ik zag alleen maar dichte deuren. Voor het eerst met een fietshelm op.

Villa’s in de bossen, vlakbij het Paleis. 

Op een bankje in de zon, water en chips in Kerstsfeer: met New Yorkaanse ogen zéér bijzonder zo’n oud Paleis tenmidden van bos en een kneuterstadje nabij.

Koningin Wilhelmina heeft hier haar leven lang gewoond. Haar schoonzoon prins Bernard had er zijn eigen kamer, waar hij zijn jachtvrienden ontving. De kerstboom met zilveren lammetten versierde hij zelf zo, naar een Duits gebruik. 

Overal rijk aangeklede tafels. Grappig, dat fenomeen ‘conversatiestuk’: op een kandelaar bijvoorbeeld een tafereel uit de Metamorfosen van Ovidius, waar een geliefde in een olijfboom veranderd, dan konden de gasten praten over eigen liefdesverdriet. Of de borden met gebouwen en taferelen uit alle windstreken van de koloniale gebieden; dan kon je raden waarvandaan en het antwoord bevond zich aan de onderkant van het servies.

De eerste kerststal die ik zie, dit jaar. Zou die authentiek uit de koninklijke collectie komen? Protestanten doen toch niet aan kersstallen? Er waren ook conversatiestukken voor midden op de tafel, gemaakt van suikerwerk.

Daar sta ik, als resultaat van het koloniale bewind; in Nederland in een Winterpaleis, met in een tussengang een groot schilderij van badende vrouwen in Java.

En ze hadden een eigen kapel in huis, en op een schilderij vol dieren staat ook een olifant afgebeeld en een veldslag is in zilver vormgegeven, en er zijn kamertjes waar wel een bed stond, maar niet om er te slapen en ben je dan ook omringd met oude familieleden op al die schilderijen? Prinses Margriet heeft er als laatste gewoond alvorens het een museum werd.

Al met al een genoegelijk onverwachts dagje, ( ik wist niet waar ik heen wilde fietsen, om mijn fietshelm in te wijden), dus weer chips en water als afsluiting op een bankje. Ik nam mij voor om hard naar huis te fietsen voordat het donker zou worden. Nog een laatste blik.