Missen als een ronde vorm; de kunst van het doorleven : Zo heet de tentoonstelling in het Stedelijk Museum in Schiedam en werd door de NRC de beste van 2025. Ik schat zo in, dat de titel is afgeleid van bovenstaand werk van Kees de Goede, opgedragen aan zijn overleden vriend. Het heet E.I.G: Erik In Gedachten. Zoals een zonsondergang heeft het verder geen uitleg nodig.
Dit zei mij ook meteen véél: over de relatie die Arnoud Holleman had met zijn ouders. De vader opgebaard in een strakke garage van bovenaf gezien, terwijl zijn moeder de tekening menselijk maakt. En dan de tekening die hij maakt na haar overlijden; met zoveel zachtheid en weemoed.
Dit kwam ook binnen : hoe een kunstenaarsstel hun kinderen eerden, die maar enkele uren hebben geleefd.
En deze van Job Koelewijn, bij mij te boek om zijn originaliteit, hij prikt dwars door het normale. Hier ook weer: Je ziet een foto van de oorspronkelijke foto die hij kwijt is geraakt. Het is de onderbroek van zijn vader, die deze droeg bij het overlijden. Hij heeft deze met stijfsel opgezet. De onderbroek is dus geen tastbaar stuk stof meer, en dan is er ook nog eens geen échte foto meer van. Bijzonder om zo een definitief gemis vorm te geven en tegelijk je vader te eren.
Dan dit: het project Trauerarbeit van Marike Hoekstra, sinds 2004. Elk jaar herdenkt zij haar overleden zoontje Noah van vier jaar, in de zestien dagen tussen zijn geboortedag en zijn sterfdag. Dat lijkt mij heel heftig, om te besluiten hier elk jaar aandacht aan te besteden. Ook wel gek, dat het kunstwerk groeit aan intensiteit, naarmate de tijd vordert.
Ook zij, Marlene Welten, wil aanwezig zijn in de concrete werkelijkheid; haar ouderlijk huis. Daarin situeert ze al haar schilderwerk, met name in de woonkamer, waar ze het bericht hoorde dat haar vader was overleden. De verf zit er soms heel dik gelaagd op, zoveel kleuren in één streek. Zoveel gevoelsleven die tot uitdrukking komt en verwerkt wordt middels een gewoon huishouden.
Héél anders zijn al die werken die troost vinden oftewel met rouw omgaan, middels het reiken naar iets wat niét zichtbaar is in de materie: dat elke mens bijvoorbeeld ook een plant, boom of dier kan worden.
Of dat je ouders een magische reis aan het maken zijn na hun dood, door kathedralen en landschappen vol doodshoofden, en ook nog ergens een soort Jozef en Maria worden in een stal…
Al met al een heel rijke tentoonstelling, waar elk kunstwerk een eigen wijze toont, hoe individueel een ieder met rouw en verlies omgaat. Je krijgt een boekje mee met een verhaal bij elk werk.
Apart genoeg begon het zo ongeveer met een icoon uit Rusland van een onbekende, gemaakt rond 1750. Engelen laten een doek zien, waarop de afbeelding van Jezus is terechtgekomen. Misschien dat zijn donkere ogen je een diepte intrekken, die deze tentoonstelling zo bijzonder maakt: Het is beschouwend en gaat over dat waar elk mens mee te maken krijgt en wat waarschijnlijk, dwars door alle schone schijn, je innerlijke leven voedt.
Verdriet, missen, verlies…het leidt ook weer naar nieuw leven, nieuwe creatie; de cirkel wordt weer rond. Zoals de titel dus van deze tentoonstelling: Missen als een ronde vorm.
