Insights discovery

Ik heb een zeer leerzame, inspirerende ochtend achter de rug. Op het werk was er weer een nieuwe training van Insights Discovery. Dat schijnt een wereldwijde, ondertussen internationale organisatie te zijn die zetelt in Schotland. Daar zijn 300 psychologen etc. bezig met het voortdurend aanscherpen en bekijken van de profielen van mensen. Het geheel is gebaseerd op de inzichten van Carl Jung. Alle ambtenaren in mijn stad beschikken nu over een persoonlijk profiel.

Er zijn vier kleurtypen van mensen, verdeeld in acht persoonlijkheidstypen en die zijn weer te onderscheiden in 72 profielen. Het doet ook denken aan het Enneagram. 'Ja, ja', dacht ik eerst, 'het zal wel, we moeten weer wat' Voor deze ochtend was er een ochtend waar je lange vragenlijsten moest invullen. Er werd je bezworen, dat daar een persoonlijkheidbeschrijving uitkomt, die men doorgaans 80%, minstens, vindt kloppen van zichzelf. Er kunnen twee profielen uitkomen, degene die je op bewust en onbewust niveau bent, maar bij mij kwam er eentje uit, dat kan ook, natuurlijk.

Om kort te gaan: ik ben een groen-blauw type en heet daarmee een Coordinerende Supporter. Ik viel toch echt wel een beetje van mijn stoel en meerdere collega's om mij heen zag ik bijna hetzelfde doen: wat er staat over jezelf klopt echt. Heel erg. De eerste alinea alleen al, die gaat over je persoonlijke stijl: Anderen zien Mirjam als iemand die openhartig, zachtaardig en bescheiden is en de neiging heeft zichzelf weg te cijferen. Zij is meer geinteresseerd in de realiteit van haar zintuigen en weet natuurlijke, tastbare zaken als geen ander op waarde te schatten (...) Zij heeft de neiging om regels te omzeilen als deze niet lijken overeen te komen met haar eigen normen en waarden.

En dan zijn er zinnen als: Zij moet ervoor zorgen dat zij niet te veel de emoties van anderen op haar schouders neemt. (...) Innerlijke rust en harmonie staan voor haar voorop. Zij is gevoelig, idealistisch en loyaal (...) Haar kijk op mensen is van nature niet-confronterend, begripvol en vergevingsgezind.(...) Zij zal niet altijd haar gevoelens kenbaar maken. Zij zal door het vuur gaan om een vriend in nood te helpen. Zij is loyaal en kan met iedereen goed overweg zonder daar enige moeite voor te hoeven doen.

Nou ja! In de training kreeg je op een gegeven moment acht kaartjes, twee van elke kleur, met eigenschappen daarop. Wat je niet bij jezelf vond passen kon je wegdoen of geven aan een collega. Mijn leidinggevende gaf me een geel kaartje, de kleur waarvan ik ook aanvankelijk dacht dat ik daar het meest bij zou horen. Gericht op SAMEN zei de trainster en niet zozeer op ZORG, wat groen is.  Heeft iemand geen zin om wat te doen, dan niet, dan ga je er niet meer achteraan, en groen doet dat wel', zei ze en dat sprak me wel aan. Op het kaartje stond: Maakt het onmogelijke, mogelijk. Ik was heel blij om dat kaartje te krijgen.

Bloedserieus ?

Als ik de meditatie begeleid, dan kan ik het nooit na laten om een keertje te zeggen: 'Wees je bewust dat je een levend, ademend organisme bent'. Ik weet het niet precies, waarom ik dat zo fijn vind om te zeggen. Dat je een organisme bent: een deel van de natuur, dat je toevallig hersens en gevoelens en gedachten hebt, ze lijken allemaal van een klein belang als je kunt voelen dat je lééft en ademt in dit hier-en-nu...

Ik dacht hieraan omdat ik een interview las in een oude Kunstforum van Januari 2000 met de kunstenaar Marc Quinn met de titel: Klären, was es heisst, ein lebendiges, materielles Wesen zu  sein. Quinn gaat daarin tot het gaatje: zijn eigen materie. Hij maakte zijn eigen gezicht uit zijn eigen gestold bloed, dat hij bij zichzelf heeft afgetapt. Om het werk te bewaren moet er een koelinstallatie rondom heen gebouwd worden. Prikkelend: bloed is de levenstroom in je en die materie is kwetsbaar en maakt nu letterlijk zichtbaar.

Een ander werk van hem heet Reincarnatie. Daar prijkt een witte orchidee in een soort van donkerrode vaas die ook van menselijk gestold bloed is gemaakt. Alles gestold in gevroren doorzichtig silicoon en weer in een vitrine met een koelinstallatie daaronder. Ik denk aan een opgebaard, mooi gemaakt lichaam: ook daar krijg je bij dat laatste afscheid eigenlijk een plaatje voorgeschoteld van de materie dat die mens was, zonder welke zij er ook niet meer is... Een raar soort van droevige schoonheid vervat in die eeuwige vergankelijkheid.

Je wilt niet alleen lichaam en materie zijn. Tegelijk is dat wat je het meeste bent. In het Oude Liedboek voor de Kerken, binnenkort wordt die vervangen, met vertaalde liederen uit het Noors en een Vietnamees liedje heeft het net niet gehaald, weet ik uit de eerste hand, maar uit dat Oude Liedboek dus, citeerde Huub Oosterhuis vandaag in Trouw zijn favoriete lied van Heeroma dat Midden in de dood heet:

Midden in de dood,

zijn wij in het leven,

want Eén breekt het brood,

om met ons te leven,

midden in de dood.

Dood is in ons bloed,

dood voor onze ogen,

maar Hij geeft ons moed,

dat wij leven mogen,

met de dood.

Marc Quinn filosofeert in dat interview dat het tegenwoordig wellicht een taak van de kunstenaar is, om mensen bewust te maken van het speciale wat mens-zijn is. De meesten verdoven zich in consumptiedrang naar meer en meer, maar alles is afleiding zo zegt hij. Vroeger was er nog het geloof die je wakker hield. Dus 'levend' in de niet-materiële zin, zou ik zeggen. Dat lied getuigt hiervan, vind ik.

Het geloof, de kerk heeft zo'n rare verhouding met materie en geest, mijmerde ik verder, vanochtend. Omdat ik in dezelfde krant de column las van Ephimenco, die Exorcisme heet. Het lijkt dat Paus Franciscus tijdens de Pinkstermis met brute kracht op het hoofd van een zieke drukt en hij een duivel uitdreef. Ephimenco ziet op de video die online te zien is, ook eventjes de mond van de man in zo'n rare geopende stand: alsof er werkelijk een vetgemeste duivel of demon verdween uit het lichaam.

Maar het Vaticaan haastte zich om te melden, dat het géén duiveluitdrijving betrof. Want ze geloven ergens niet in het lichaam en in de materialiteit die dan ook duivels en demonen in zich kan huizen. Ephemico vindt het wel gerustellend dat deze Paus, naast 'Goedeavond' ook Vade retro satanas zegt. 'Zonder wit geen zwart, zonder kou geen warmte en zonder duivel geen God', zegt hij.

Wat zeggen we eigenlijk, als we bidden: Onze Vader die in de hemel zijt ? Het Leven en de woorden die wij daarover bezigen: het blijft een altijddurend raadsel, een geheim, een spel, maar wel om het tegelijkertijd bloedserieus te nemen, geloof ik.

Samen reizen

Gedichten horen bij voorbaat iets te hebben dat de gewone rationaliteit doorbreekt. Iets in de woorden is tegelijk oppervlakte en diepte. Dat maakt ze ook zo waard om elke keer weer te lezen en terug te lezen: gedichten veranderen en winnen aan betekenis als ze lange tijd met je meegaan. Nu las ik een nieuw gedicht dat meteen iets opriep van een diepte ervaring.

Het begint ogenschijnlijk eenvoudig: je zit in een auto en laat het landschap aan je voorbij gaan. Maar dan in de twee volgende regels, weet je al niet meer over welk landschap het gaat. Er opent zich iets van het innerlijk landschap van de reisgenoot:

Terwijl de auto langs de wegen snelt,

kijk ik de dalen in, tegen de bergen aan

en merk niet anders meer van uw bestaan

dan hoogte, diepte en natuurgeweld.

Zo. Dan realiseer je je ineens wat een geweldig avontuur het is, om met iemand op reis te zijn. Niet de reisgenoot, zoals je die leert kennen bij groepsreizen en het even leuk is om aan elkaars wereld te snuffelen, en dan gauw weer afstand nemen als het niet jouw cup of tea is. Of het omgekeerde: de potentie van een vriendschap en elkaar beter leren kennen, lonkt.

Maar hier gaat het over de reisgenoot die ook je geliefde is, wier wereld ineens intens, onontkoombaar aanwezig is in die kleine ruimte die 'auto' heet. Dat kan iets onverdragelijks hebben, omdat de andere onontkoombaar in jouw universum zit. Die bekende onbekende. Of de onbekende bekende.

Zo was het vroeger ook met ons gesteld.

Vlak bij uw mond en ogen vingen aan

de stenen vergezichten van de maan

en open hemelen, gelijk voormeld.

Stenen vergezichten en open hemelen... Dat kan alle kanten op. En zo is het ook in het vervolg van de reis die de dichter onderneemt: Het lijkt of reizen verenigt, en dat doet het enerzijds ook. Maar van de andere kant opent zich de paradox dat de horizon telkens verschuift, je als het ware nooit aankomt, je elke keer weer verder moet. Tenminste als je samen op reis bent.

Reizen verenigt. Het heelal is dood,

behalve dat het uit elkander dijt

en mij met nieuwe afstanden omringt

en God zijn oude grenzen overschrijdt.

Wat hier is wordt naar alle zijden groot,

al is het in het lege dat het dringt.

Het gedicht is trouwens van Gerrit Achterberg en heet Baedeker: dat is de merknaam van de oudste en een van de eerste reisgidsen, die bestaan.

De kleine dingen

Het speelt zich, geloof ik, af in de film De Noordelingen van Alex van Warmerdam: langs de trap in de gang hangen schilderijtjes. De kinderen hangen die, elke keer als ze er langs komen, ze schots en scheef. De ouders hangen ze elke keer weer recht. Een subtiele wijze om te vertellen hoe mis het is, daar, met de familieverhoudingen.

Datzelfde gebeurt als je uit en te na ooit hebt vertelt waarom je een bepaalde zegswijze niet prettig vindt, je het ook niet vindt kunnen, en vervolgens bezigt dezelfde dat toch weer, woord voor woord op een kaartje. Of ik denk aan mijn ex-collega's op mijn vorige werkplek: ook daar gebeurde het me vaak dat wanneer ik iets herschikt, gedaan of verandert had in kleine huishoudelijke dingetjes, of iets administratiefs op de computer, het zonder overleg weer terug was gebracht naar de oude staat.

Ter plekke denk je nog dat er niks mee bedoelt is of dat het per ongeluk zo gaat, maar achteraf als dingen jaren achtereen zich herhalen, dan pas voel je dat er een totaal gebrek aan respect, aandacht, werkelijke zorg is. 'Jij mag niet bestaan' is de boodschap, 'ik wil jou niet in mijn omgeving' en wanneer het met veel psychologische dingen is omgeven, bijvoorbeeld als de andere juist zegt je gráág te willen zien, dan is het: 'Ik wil mijn beeld van jou zien, wat ik van jou gemaakt heb: die moet je zijn, die moet verschijnen. '

Ach ja, het valt niet mee: mensen onder elkaar en wat je aan elkaar kunt oplopen. Juist in die kleine dingetjes, daar openbaren zich grotere dingen. Ook omgekeerd: je hart kan zich openen door kleine gebaren die je meteen een gevoel van thuis en verbondenheid geven.

In het klooster, vorige week, stond R. nog vooraf aan 'het etentje in stilte', de avondboterham , ineens achter me en ze legde een kwart stukje appel naast mijn bord. Na de boterham is het een appeltje eten en schillen en dat doe ik nooit, zo'n hele appel: veels te veel. Maar het stukje appel dat R. me zwijgend, aanbiedt als ik met haar aan tafel zit, dát is precies goed. En in de kapel kwam H. even naar me toe: 'Is het wel warm genoeg? Of zal ik de verwarming een graadje warmer zetten?' Zij weet dat ik altijd na de vespers nog een uur ga mediteren. Het zijn de kleine dingen die het doen.

Musical Meetings

Het was een Pinksterweekende vol muziek. Niet bedoeld , maar toch gekeken: Het Eurovisiesongfestival! Ik had Birds van Anouk uit pure nieuwsgierigheid toch wel opgezocht en gedownload en herhaalde malen beluisterd. Mmm, best fijn nummertje, als Anouk dat met wat uithalen en expressievolle gezichts- en lichaamsgebaren te berde zou brengen, oké. Maar ze zong het eerder ingetogen. En het arrangement dat ik had gehoord was veel leuker en gelaagder: Dat eindigde met een tikkende klok, een soort van tijdbommetje.

Muziek op dat songfestival? Niet echt, maar het is heerlijk hangen voor de buis in de wetenschap dat half Europa hetzelfde aan het doen is. Ik ben, op zijn tijd, voor de meute en de mensenmassa en alle-neuzen-dezelfde-kant op. Dat is toch het ware Pinksterfeest: vlammende en vurige tongen en iedereen, mensen van verschillende culturen en windstreken,  die elkaar ineens begrijpt.

Niet via woorden, maar dankzij de muziek: en die was er wel helemaal en totaal op de Musical Meeting in het sfeervolle park Brakkestein in mijn stad. Een concert van Sam Lee een Britse jongeman met een folk-achtige stem en een mondharp, die zijn oor te luisteren heeft gelegd bij de gypsies, flarden van liedjes hercomponeerde, waaronder een oud antisemitisch lied uit de twaalfde eeuw, dat de eeuwen getrotseerd heeft: hij zong dit duistere lied als waarschuwing, hoe de horror om de hoek kan liggen, in wat een onschuldig liedje lijkt.

Hoogtepunt was het concert in de avond in de overvolle Apollotent, wel sfeer vol, met-zijn-allen-luisteren-en -toejuichen, opnieuw Pinksterachtig, van de Braziliaanse popster Lenine uit Rio de Janeiro met het orkest van  Martin Fondse, die onlangs een Edison won met Testimoni, een samenwerkingsproject met de trompettist Eric Vloeimans, die ik hoog waardeer.

Het project met Lenine heet The Bridge. Beide zijn oorspronkelijk opgegroeid op een eiland, Fondse komt van het Zeeuwse Tholen, ze moesten altijd een brug over om het vaste land te bereiken, beide groeiden op met een grote verscheidenheid aan muzieksoorten. It's fusion and confusion at the same time, zegt Lenine daarover in de bijlage van de VPRO-gids nr 16.

Dat vind ik nu inspirerend: als twee muzikanten van een andere uithoek van de aarde tot een zelfde soort waarneming komen omtrent de wijze waarop hun geboorteplek hen heeft gevormd en dan samen musiceren: zo vloeiend, zo met elkaar in één flow. Vooral het een na laatste lied dat De stilte van de sterren heette en Lenine met zijn hele lichaam, armen, benen, kronkelend, zong en de melodie zich verstrengelde met de instrumenten van het orkest, was adembenemend prachtig.

Burger King

Dit blogje heet Burger King omdat ik de titel intypte op Sammie aan een tafeltje in het etablissement met die naam. Niet om reclame te maken: maar je eet er voor 2 euri een cheeseburger met een frietje en een bekertje cola. Niet dat ik daar zozeer zin in had, maar ik wilde even rustig zitten en een paar vragen verzinnen voor de leesgroep van de brief van Clara van Assisi.

Als het mooier weer was geweest, dan had ik dat buiten op een bankje in het gras gedaan. Maar BK is een goed alternatief. Lekker harde muziek, allemaal etende mensen om je heen en in BK waan ik me ook altijd in het buitenland. Daar bezoek ik geregeld de BK om dezelfde prijs-kwaliteitverhouding waar ik al over repte.

Nee, begin me dan niet over tropische regenwoudbossen die dankzij ketens als BK van de aardbodem zullen verdwijnen en vlees dat niet deugt enzo. Op zijn tijd een BK is voor mij het toppunt van beschaving. Niks zo democratisch, voor zoveel mensen toegankelijk als BK. Behalve de Ikea. Wat  fijn toch al die mensen om mij heen, etend en smakkend met hun mobieltjes in de hand.

Mobieltjes in de hand? O, wauw, BK heeft ook wifi! Ik dus ook met Sammie in de hand. Gossie zomaar internet. Gossie, ik kan zomaar op mijn blog! Nu dan ook maar een blogje schrijven. Op dat kleine toetsenbordje dat Sammie tevoorschijn tovert. Dit is weer een mijlpaal in mijn internetbeleving: een blogje schrijven op Sammie, met een frietje bij de hand en een rietje in de mond voor de cola.

Maar niks van dat alles. Bij de titel verscheen er een toetsenbordje en verders niet meer. Dus is dit bericht ergens anders getypt, met de soort inhoud die het anders ook gehad heeft. Doel is slechts het momentum vastleggen, van typen bij BK, nou ja, bijna - maar net niet helemaal, niks dus, behalve de titel.

Afstamming

Het ligt ook aan het weer: de afgelopen dagen heb ik in rap tempo een heel aantal dvd's bekeken. Dan kijk je anders: een soort van gemakzucht om je te laten vullen met beelden waar je niks voor hoeft te doen, ervaringen die naar je toe komen, waarvan aan je wordt gevraagd om je een beetje in te leven: ander is er tenslotte niks aan, nietwaar?

Ik zag het Zweedse Simon, gebaseerd op de internationale bestseller van Marianne Fredrikson. Een schrijfster die een aantal jaren geleden een ware hype was, maar wat ik ervan las, teleurstelde me altijd lichtelijk. Nét iets te voorspelbaar, een stijl die niet sprankelt, maar voortkabbelt in een gestage vertelstroom, bestemd voor een welwillend hart.

Dat heeft Simon ook. Het gaat over een jongetje dat graag droomt in zijn boomhut, zich in andere werelden begeeft en zichzelf  heeft ingeschreven voor het lyceum. Zijn ouders zijn arm, vader wil hem leren vechten en is een ambachtsman, moeder houdt zoveel van hem, zegt ze steeds. Maar er trekken andere werelden aan hem, boeken en met name de muziek. Hij blijkt geadopteerd door zijn tante, en die gekke tante is zijn moeder en zijn vader was een muziekleraar en Joods. Het speelt zich af rondom de Tweede Wereldoorlog.

Dan gaat het over afstamming en of je daarbij hoort of niet. Ik voor mij denk steeds vaker dat je niet hoort bij de familie waar je uit voort komt. Je hebt je eigen familie te zoeken en te vinden. Het lijkt meer voor te komen dat het nest waaruit je komt je beperkt, dan dat het je een andere horizon kan laten zien. Daar gaat Jonathan Livingston Seagull, naar een boek van Richard Bach ook over. O! Ik vond het wel een beetje spannend om die film die als tiener zo'n indruk op me maakte weer te bekijken. Stel dat het heel erg tegen zou vallen?

Maar dat was niet zo. Alleen de soundtrack al, van Neil Diamond, beluisterd door de koptelefoon, voerde me naar die oude laag van je puberteitsjaren, toen ik thuis bar ongelukkig was. Dit verhaal bracht uitkomst en perspectief: Jonathan die de grenzen van zijn vlucht verkent en ontdekt dat je in het hier-en-nu kunt zijn wie je wilt zijn. Mooie natuuropnamen en er bestonden nog geen beelden die door de computer gemaakt zijn, dus veel van wat je ziet, is echt. Alleen de stem van Jonathan, een krakerige mannestem, had wel anders gekund. Het  stelt, denk ik, de menselijke vertaling voor van het gekrijs van een zeemeeuw.

Tot slot herzag ik Star Wars: The Empire Strikes Back. Hier ontdekt Luke Skywalker, dat zijn aartsvijand, de donkere, duistere Darth Vader, zijn bloedeigen vader is. Kwaadheid, onmacht, opstandigheid  en agressie overspoelen hem. Bijna. Maar dan herinnert hij zich de lessen van Master Yoda: een klein onooglijk wezentje dat in een dampend moeras woont en hem probeert te verbinden met The Force: de energie die alles verbindt, waardoor alles groeit, waarin alles mogelijk is. De grootste vijand zit in jezelf, zei deze: Vergeet jezelf en probeer te voelen.

Voel. Zoek naar je werkelijke afstamming. Blijf bij de wortels die je voeden. Zoek degenen die je verder laten kijken. Verlaat de claim van hen die je bij je proberen te trekken om eigen egoïstische motieven. Zo bevatten enkele dvd'tjes weer een hele hoop levenslessen.