Dó the right thing

 Vandaag in Trouw een behartigenswaardig essay van Stevo Akkerman, jammer wel van de zoetige natuurfoto’s die vanzelf waaiende en vliegende vrijheid suggereren met de standvastige koepel van een moskee in het midden,  terwijl de kern van zijn verhaal is dat ménsen samen in vrijheid kunnen leven, wanneer ze elkaar de vrijheid gunnen:  ‘Het denken is vrij’. Hij geeft een scherpe analyse omtrent Yesilgöz en de leegte van de VVD.

Terwijl ik het lees denk ik ook hoever Nederland achterloopt in verhouding met New York. Deze stad na 9/11, koos een islamitische burgemeester; uit het weefsel dat een samenleving is, vormen niet herkomst of religie en godsdienst een dominant patroon, maar de wijze waarop men met verschillen omgaat en wat je ermee doét. Dat hij moslim is, telt niet, hij zwoor de eed gewoon op de Koran en niet op de Bijbel, klaar, een te verwaarlozen gegeven. Rechts en extreem rechts zien daarin natuurlijk een bewijs dat de Islam aan het oprukken is, als een wolf in schaapskleren.

Mamdani bezocht gisteren de herdenking van de slachtoffers van 7 Oktober, waar alle namen van de joodse slachtoffers werden voorgelezen. Er was protest en boegeroep, notoabene uit zijn eigen achterban; een grote demonstratie Pro Palestina was vertrokken vanaf City Hall en sommigen liepen door naar Union Square, waar de herdenking was. Deze vinden hem een verrader.

Maar Mamdani laat zien in zijn wijze van handelen, dat elkaar veroordelen en elkaar de maat nemen, een samenleving laat afbrokkelen, het enige wat werkt is empathie; mededogen voor elkaar. Tevoren gaf hij een verklaring, die ook een aansporing is:

Dit is taal vanuit het hart, reikend naar een ieder met pijn, articulerend dat een ieder verlangt naar menselijke waardigheid en vrijheid.

De palestijnse journalist Plestia Alaqad, die op Insta dagelijks verslag  heeft gedaan van de eerst tijd na 7 october en uiteindelijk Gaza heeft verlaten, vertelt nog eens hoezeer vóór 7 October, Gaza een levende gevangenis was met veel beperkingen en dreiging.

Ja, er was de vreselijke aanslag van Hamas, en ja, er is een genocide gaande in Gaza, het is er beide en aan beide zijde lijden mensen.

Zowel de Rode Lijn achtige demonstraties, die wekelijks op datzelfde Union Square plaatsvindt, waar nu dus de herdenking was van de slachtoffers van Hamas en waar ook Joden meelopen, als de poging in Israël zelf om Joodse en Palestijnse studenten op te leiden, op weg naar een andersoortige toekomst zijn noodzakelijk. 

Ik weet niet of het helpt om met sterke woorden je afschuw te uiten over de aanwezigheid van Hamas steunbetuigingen op de Dam in Amsterdam, zoals de burgemeester dat deed. 

‘Je kunt de vrijheid niet beschermen, door de vrijheid te bevriezen’ is de titel van het essay in de krant.

Woorden als ‘verschrikkelijk’ en ‘onsmakelijk’ en tegelijk eigenlijk zeggen dat je machteloos bent omdat er nu eenmaal ‘vrijheid van meningsuiting’ is, helpen niet richting een klimaat van ontdooiing… 

Do the right thing, is het motto van Spike Lee, in de context van segregatie… Alleen woorden en daden van warmte en mededogen, strijdbaar en alert, weven een weefsel waar vrijheid voor een ieder een zichtbaar patroon wordt. Maar de weg daarheen is lang en moeizaam…

Hebban olla vogola

Vandaag is het écht de laatste nazomerdag. Dus voor het laatst mijn ontbijtje in de ochtendzon.

Een beladen dag… 7 Oktober, Hamas, 1200 mensen gedood en daarna meer dan 74.000 Palestijnen gedood in Gaza…

43 van de 47 kibboetsen zijn weer bewoond en ja, ik snap het trauma dat blijft en de wens om weer naar je huis terug te keren. En dan zie je Palestijnen in krakkemikkige tenten, waar de ratten doorheen lopen, alles vernietigd en dan wil ik bést meeleven met Israëlieten, maar ze tegelijkertijd door elkaar schudden; zié je die ellende niet op anderhalve kilometer afstand van jouw herbouwde huis?

Met zo ongeveer mijn fiets in de hand, klaar voor vertrek naar Kranenburg, hoorde ik ‘boem!’ Het bleek dat een vogelkastje naar beneden gedonderd was, de bodem was eruit geslagen, en toen bleek er een nestje in te zitten, met twee dode jonge koolmeesjes, ze hebben nooit kunnen uitvliegen. Ik wist zo snel niet wat ik ermee aanmoest en stopte ze in een plastic bakje. Bij terugkomst nog herkenbaar, maar het is niet zoals sneeuwwitje in haar glazen kist, geen prins komt ze meer wakker maken.

Hoe moet dit voor alle Palestijnen in Gaza? Blijven ze in de hel totdat hun laatste stem verstomt?

Leeft de wereld om hen heen gewoon maar door? … Bevangen in het eigen kleine wereldje, met in Nederland de oliedomme, onverschillige houding van de VVD die elke doorbraak tegenhoudt, omdat ze de rijken wil sparen en ‘links’ tot een vijand heeft gemaakt. In het klein vergelijkbaar met de oogkleppen- houding van Israël; de enige boodschap is: Wij Willen Niet en de Rijken hebben het Recht om Rijk te zijn.

Als individu ben je geheel en al machteloos, je snakt naar doorbraken, zowel op het wereldtoneel als in eigen land.

Er vloog een roodborstje naar binnen. Een moment om deze van dichtbij te zien én het fijne gevoel dat je deze kan redden. O! Even dat zachte warme lijfje van veren in de kom van je handen, loslaten, dág vogeltje, je vliegt het bos weer in, naar je eigen nest, de vrijheid tegemoet…Dát voor iedereen…

 

Vanuit één punt

 Burgemeester Mamdani geeft als tip om als eerste, wanneer je in New York aankomt, te gaan naar The Museum of the City of New York, naar de grote maquette van Joe Macken. Ik was er op mijn laatste dag en het is indrukwekkend. Hij heeft er 21 jaar aan gebouwd in de avonduren en zijn vrije tijd, hij is vrachtwagenchauffeur. Uit liefde voor de stad. Zijn dochter die haar hele leven haar vader niet anders dan daarmee bezig zijnde kent,  vond dat hij er wat mee moest doen en plaatste een filmpje op TikTok en dat werd heel snel één miljoen keer bekeken.

Pas daarna was het als geheel te zien in het museum: The Man who build New York City, zo heet hij nu. Hij heeft het wel gedaan met de vrijheid om een gebouw waar hij niks mee had, weg te laten en zowel The Twin Towers als de nieuwe Freedom Tower er te laten zijn, want van de eerste twee heeft hij sterke herinneringen dat hij er als kleine jongen omheen liep.

Nu wandelt hij langs zijn eigen maquette en je voelt iets van zijn zorgvuldigheid van kijken, die passie voor de stad. Ondertussen ben ik op véél plekken geweest. Al doende leerde hij bouwen, uit liefde voor New York, alles is van hout. Het Vrijheidsbeeld maakte hij niet, en die heeft hij zelf ook nog nooit bezocht (ik ook niet), dat doen New Yorkers niet, zegt hij daarover. Gewoon in zijn woning de hele stad overzien…vanuit één punt…

Ik ontwaakte, lag dus nog in bed en dacht aan dit gevoel, hoe ik ook kan visualiseren hoever mijn domein vanuit hier reikt; alle bossen eromheen tot en met het Park de Hoge Veluwe. Het komt voor dat ik een week niet wandel, en tóch ben ik er, overal.

De wereld in je dragen, of zelfs letterlijk máken zoals Joe Macken, vanuit één punt. Stiekem hoop ik, dat wanneer ik minder mobiel wordt, deze wijze van beleven bij me zal blijven. Ik luister nu voor het eerst weer naar CD’s, meegenomen uit mijn  stadshuis. Net toen ik merkte een aantal ervan te missen, vond ik hier een cd-speler. Nu luister ik naar een cd uit de verzameling van Ouders, die ik willekeurig indertijd heb ingepakt. 

Er is muziek, en ik blijf nu hangen bij Thomas Tallis (1505- 1585),  die ook vertrekt van én verwijlt bij één punt.

Vol Koren in St Oedenrode

 Gisteren een erge leuke dag gehad in St Oedenrode, een dorpje in Noord Brabant, bij een festival waar 50 koren uit het hele land optraden. Zon en blauwe luchten, overal gezang om je heen; goed concept om zo’n oer Hollands dorpje te gebruiken voor zo’n event. Weer zo’n voorbeeld waar je stiekem profiteert van de klimaatverandering, zoals een zuster op het journaal dat ook bekende, die wijnen produceert om het klooster gaande te houden.

Ochtendzon tijdens de wandeling door het parkje vlak achter mijn huis, naar het treinstation. Ook in mijn tuin de pad en de gele kikker en ooit de egel, er moeten ook ijsvogeltjes zijn en een bunzing, natuurbeleving vlakbij, mijn stadshuis is zo gek nog niet.

De trein naar Den Bosch en de lange bustocht door dorpjes als St Michaelgestel, Dungen, Maaskantje, Schijndel, gaf me een New York ervaring, maar dan door het Nederlandse platteland; zoveel variatie; oude boerderijen, kipjes op een erf, boten in de Maas, fietsers, mensen met honden, lelijke nieuwbouw, grote stallen,  kerkjes, gezellige tuinen met bloemen, mestgeur, stukjes snelweg, rijen bomen dwars door de weilanden…enzovoort; een omgeving die per minuut kon veranderen. Ik hou ervan. Bij aankomst over de Dommel, hoorde ik alras gezang.

Het koor van A. was aan het inzingen. Ze verbaasde zich dat ik er als eerste was en had zich al voorgesteld dat ik midden in hun openingsact zou komen aanwandelen, zonder het zelf door te hebben; het bleek later dat een ieder al  zingend van alle kanten naar het podium liep. Zo is mijn groepsimago;  als laatste aankomend en langzaam, alles op mijn dooie akkertje…niet geheel benevens de waarheid. Ik was zo vroeg omdat de bus maar één keer per uur ging. Na de lunch het tweede optreden van het koor.

Daarna ging ik in mijn eentje nog wat rondkijken.

Zo’n klein katholiek dorpje met een grote kerk en her en der oude gebouwen.

Een oude begraafplaats met de heilige van het dorp en de legende die erbij hoort.

Op tijd terug voor het derde optreden met een krachtig eindlied, dat bleek een oud protestlied te zijn, You’re the Voice, die aanspoort je stem te laten horen. Nog steeds zó actueel.

Ongekende ruimte. Zanele Muholi

 Ineens weet ik waarom ik op de boerderie in Kranenburg, zó erg New York mistte; tenminste ik dácht dat dit het alleen was, waarom ik een soort van ontheemding voelde, terwijl ik het er toch ook wel naar mijn zin had. Maar het lag toch een beetje anders. Want aangekomen in mijn stadshuis was het meteen over, met de realisatie dat het hier ook stil is, zoals in mijn boshuisje. Dat heb ik hier natuurlijk ook altijd ervaren, ook mijn stadshuis was een soort van kluis.

Van New York naar mijn boshuisje en op beide plekken voel ik mij thuis. Het lijken twee volkomen tegengestelde locaties, de ene een metropool, vol dynamiek en drukte, de ander alleen maar bomen en stilte. T. die een week in mijn boshuisje verbleef, zei dat de overeenkomst de ervaring van ruimte is.

Ja, ruimte die stilte kan genereren, en zo nieuwe ruimte opent, ook temidden van de dynamiek, dat is de kern van hoe ik tot mezelf kom en hetgeen mij thuis doet komen. 

Je kunnen concentreren in ruimte die belofte in zich draagt, dat doet mij landen. Dat kan in een kerk zijn bij een kruis of een beeld, in tempels bij Boeddha of anderen uit het hindoeïstische Pantheon, bij een speelgoed eendje in de tuin, turend naar het Vrijheidsbeeld; dat maakt allemaal niet uit…

Ook Kunst geeft mij deze ervaring, je maakt dan meer dan dubbele concentraties mee: er is de kunstenaar met alle creatieve arbeid die vensters opent, nieuwe ruimte maakt, en jij bent er, de ontvanger, die alleen geraakt kan worden, als je je zelf concentreert.

In Trouw van vandaag in de serie De Tien Geboden, een mooi interview met fotograaf Zanele Muholi, ze heeft de Hasselblad Award, een prestigieuze fotoprijs, gewonnen. De tijd gaat zó snel: ik leerde haar kennen op de Documenta 13, dat was in 2012; één zaaltje vol persoonlijke portretten van mensen uit de Lhbtq+ en zwarte gemeenschap, in elke foto vindt er een soort van ontmoeting plaats.

In 2019 op de Biënnale zag ik dat ze faam had gemaakt en nu ook de middelen had om haar foto’s tot meer dan levensgroot op te blazen; nog indringender. 

Verrassend voor mij is, dat ze in dit interview blijk geeft van een vanzelfsprekend geloof in God en de vooruitgang die de mensheid kan boeken op het terrein naar meer menselijkheid. Vanuit de beginsituatie dus, van algehele onderdrukking, ze is geboren in Zuid Afrika.

Op de boerderie in Kranenburg ‘verstopte’ ik mij eerder in de moestuin, het was zoals werken in een kloostertuin; afzondering die concentratie mogelijk maakte. Maar er zijn nieuwe buren en hun uitzicht is de moestuin... Na twee maanden een vanzelfsprekend thuisgevoel in New York en daarna in mijn boshuisje, was ik ineens ‘ruimte’ kwijt.

Ik heb het o.a. gecompenseerd door mij eens grondig te verdiepen in een aantal kunstenaars, fijn al die dikke kunstboeken in hun boekenkasten, en ook in een roman die zich gedeeltelijk in New York afspeelde, die ook ging over een kunstenaar in een orthodoxe Joodse gemeenschap in Brooklyn. Hij keert er terug, met zijn vrouw en twee kinderen , het zou maar voor twee weken zijn, maar het worden maanden. Zijn vrouw voelt zich er thuis, zijn kinderen ook en zijn familie wil graag dat hij blijft, hij kan toch gewoon zijn kunstenaarschap voortzetten, met al zijn contacten in Manhattan? … Hij kan het niet.

Thuis zijn, thuis raken, de mix van ingrediënten daarheen, is persoonlijk en subtiel.

800 jaar Franciscus van Assisi

 Morgen en overmorgen zijn het Franciscus van Assisi-dagen; 3 Oktober wordt er elk jaar in de avond zijn Transitus gevierd; dat hij sterft en een overgang (transitus, dus) maakt naar een ‘ander leven’; de volgende dag is het dan feest en ook nog eens Werelddierendag dat aan hem gelinieerd is. De verhalen gaan: hij praatte met de vogeltjes, zocht vriendschap met een wolf, raapte een worm op en bracht het weer naar de aarde…enzovoort. Hij is zeer natuurminnend, getuige zijn Zonnelied, maar net las ik dat daar geen  enkel dier in voorkomt, dat heb ik mij nooit gerealiseerd. Hij brengt een ode aan zon, maan sterren, de wind en de lucht, het water en vuur, de aarde die ons voedt  en bloemen en vruchten voorbrengt, en tenslotte ook aan de dood.

Járen en jarenlang vierde ik het van harte mee, ik heb ook een transitusviering mee vormgegeven, wanneer ik in mijn eigen blog Franciscus van Assisi opvraag, komen er twintig blogjes tevoorschijn, vanaf 2011. In leesgroepen lazen we de geschriften van Franciscus zoals zijn Testament, Psalmen, de Regel én de Fioretti, zijn bloempjes, wat ook in de naam van mijn blog verwerkt is. Kleine kleurrijke verhaaltjes uit de 14e eeuw, waar Franciscus een hoofdrol in speelt, ze horen bij de legendevorming.

Dit jaar ís speciaal want een jubileumjaar, het is 800 jaar geleden dat hij gestorven is. Dus de kranten besteedden aandacht aan hem. Vast staat dat hij het christendom mede vorm heeft gegeven, met als focus zijn aandacht voor de armen, kwetsbaarheid en nederigheid: hij wilde zelf geen priester worden en verbood dit ook aan zijn broeders. Leuk om te lezen dat al in de 14 eeuw een stad zich pas volwaardig een stad noemde, als er ook een Franciscaanse kloostertje gesticht was. Zélf heb ik iets daarvan geïnternaliseerd; ik herinner me mijn verrukking toen geheel toevallig in New York, in het eerste jaar dat ik er was, ik tegen het franciscaanse klooster aanliep, ze staan altijd in een armere wijk, en ik ruik nestgeur omdat er plantenbakken zijn, het er ietwat slordig is en de deur open is, zodat je rond kunt lopen; ja, ja dit klopt! gaat er dan door mij heen.

In mijn mail de uitnodiging en aansporing van de Franciscaanse Beweging, waar ik lid van ben,  om ergens in het land mee te gaan doen. Ik ga dit niet doen. Misschien komt het door de zin: ‘Vier het Franciscusfeest met ons mee’ Uuuh? Bevreemding. Er is dus een ‘ons’, hoorde ik daar vroeger dan bij, omdat ik verbonden was aan kloosters? … En nu mag ik mee vieren? Ik dacht dat het een feestje was van iedereen, zonder een eigenaar.

Enfin. Ik eer de vruchten in mijn stadstuintje en het bloempje dat tussen de takken van de appelboom naar de zon reikt, dat is genoeg.

Paulien Cornelisse

Er ging ook een schokje door mij heen, toen ik het bericht las. Wat is kanker toch een verschrikkelijke, vreselijke rotziekte. Het vreet en vernietigt. Al wéét je dat iemand ziek is, zelfs als je al weet dat het terminaal is, je blijft als een gek voorwaarts gaan, met hoop: Misschien, stél…met name als degene zo vitaal is en verder midden in het leven staat;  tot op het laatst gretig, vol levenslust.

Ik kende haar wel al vanuit haar boekjes, maar ze kwam pas écht binnen toen ik haar op Oerol in 2016 zag, met haar man Chris Bajema op Westerkeyn waar ze samen een talkshow deden, dagelijks. De chemie van beide was aanstekelijk, zó gevat en origineel en ze verzonnen samen in hun vakantiehuisje dagelijks nieuwe jingles en kleine soundtracks voor hun gasten.  Jaloersmakend, zo’n liefdesrelatie en ze vertelden dan tussen alles door dat ze ook nog een baby hadden, hoe ze met luiers goochelden en voedselhapjes en die baby was nu dus in het huisje met de grootouders. 

Chris Bajema bleek een podcast ,De Man met de Microfoon, te hebben, die ik ook heel af en toe ging volgen, en helemaal regelmatig toen ze naar Sheffield verhuisden, waar Paulien een gastdocentschap van een jaar had over de Nederlandse taal.

Ik volgde hoe ze een huis zochten en inrichten, de buurt verkenden, over de leerlingen van Paulien en hun zoon Wiek was ook een vast onderdeel met : Het Weetje van Wiek, een heel welbespraakt jongetje; dat kan ook bijna niet anders, met zulke ouders.

Paulien was relatief bekender dan Chris en in hun interactie maakten ze daar ook gebruik van. Ik kwam dit tegen, in de lijn van Creatief met Kurk

En toen kwam in Sheffield dat eerste bericht dat ze kanker had. Van dichtbij maakte ik dus hun verslagenheid en angst mee, de verlamming even helemaal niks te kunnen, maar ze besloten alras tóch weer dingen op te pakken; dat wanneer je weer iets gewoons doet en iets dagelijks, in dat moment de kanker ook niet bestond. En het dagelijkse ding voor Paulien, was dus de taal. 

Dan besef je hoé groot het ding Taal is, dat taal en de wijze waarop we het gebruiken zóveel zegt over wat we doen en beleven, wie we zijn; taal is ook altijd handelen. Haar invloed reikt daarom vér, zóveel mensen zijn aangeraakt door haar ziens-en belevingswijze.

Hun zoontje is nu dus ongeveer tien jaar…Wat zou mama hiervan zeggen?… Ik krijg er hartkloppingen van, wanneer ik me voorstel wat hij door moet maken. Een leeg heelal. Dit is immens.