Twee zijnswijzen

Ik herlas deze dagen de New York Trilogy van Paul Auster. Het is een merkwaardig boek, vol persoonsverwisselingen, met het uiterlijk van een detective in film Noir sfeer, waar ook de naam van de auteur voorkomt ; de hoofdrolspeler in het eerste boek, doet alsof hij Paul Auster en ook alsof hij schrijver is? Maar misschien is hij ook echt schrijver en geen zogenaamde  detective op zoek naar een andere schrijver, die ooit zijn jeugdvriend is, en die zomaar verdwenen is in New York.

Dit klinkt ingewikkeld en dat is het ook wel, en in de twee andere verhalen, komen als zijpersonages óók weer de namen uit het eerste boek City of Glass voor, inclusief de naam Paul Auster, en wellicht is er ook wel een logisch verband, als ik mijzelf als een detective weer opnieuw in de verhalen zou begeven, maar dat doe ik niet.

Wat het meest de leeservaring uitmaakt is, dat ik al lezend steeds beleef ; dit kan zich allemaal alleen in New York afspelen. Er is geen andere plek op de wereld, waar er zó’n dichtheid aan ervaring is, waar er een scène-wisseling kan zijn, bij elke zeg, honderd stappen, die je wandelt. Het eerste boek heb ik ook als graphic novel, en dan zie ik daar scènes waar ik zelf precies zo in was. De vraag als je de deur uitloopt: waar zal ik vandaag naartoe gaan, is óók de mogelijkheid om elke dag een omgeving te scheppen die totaal anders is als de dag ervoor, vol onverwachte componenten, die je van te voren niet kunt verzinnen. Je kunt makkelijk zelf in de stad verdwijnen, je kunt je onzichtbaar maken, zoals een van de personages in het boek, je bevindt je elk moment weer in een andere scène en je maakt talloze flarden van verhalen van anderen mee. In het eerste boek wandelt de hoofdpersoon, die dus doet alsof hij Paul Auster is, een aantal bladzijden lang ,door Lower Manhattan en dat was toevallig een soort van wandeling die ik zelf ook meerdere keren gemaakt heb, omdat het zich rondom Chinatown afspeelt en daar at ik regelmatig. 

Hoe anders is de ervaring in het bos, waar ik vanuit één plek, bijna lichamelijk bewegingsloos, werelden genereer in mijn hoofd, en ik zo van venster in venster kijk, terwijl het plaatje van boom en blad in zichzelf wél beweegt, maar tegelijkertijd ook steeds dezelfde blijft.

Langzaam kijken

 Tijdens de rijtuigtoer en het horen van de troonrede en alle parafernalia eromheen, tekende ik mijn directe omgeving, te beginnen met de iPad op het ronde tafeltje. Wat ik dan eigenlijk doe, is langzaam kijken en mij daarmee bewust worden dat ik uit het geheel enkel details selecteer, die mij op dat moment iets zeggen. 

Ik stond in mijn deuropeningetje en zag in de struiken bewegende stipjes geel, oranje en rood oplichten; dat waren de regendruppels die op de punten van het blad van de laurierkers wiebelden en de ochtendzon opvingen, klaar om daarna door de zwaartekracht naar beneden te vallen. Bij een zuchtje wind vielen er talloze regendruppels uit de bomen naar beneden, nee dit was niet het begin van een regenbuitje, de lucht is blauw.

Langzaam en stil kijken; het is een genot van wonen in het bos en iets wat in New York totaal onmogelijk is.

Ondertussen probeer ik de juiste details te selecteren uit een langdurige geschiedenis en omdat ik niet op woorden kom, raak ik benieuwd wat ChatGPT ervan bakt en vraag om een afbeelding. Die komt met een stripverhaaltje dat héél dichtbij mijn ervaring komt. (Ongelofelijk en bijna eng; die kennis en kunde van  ChatGPT, binnen een minuutje)

Mijn ervaringen met hem zijn niet leuk en het vraagt ook nogal wat energie, om te kiezen voor dít verhaal. Ik denk soms ook, en ben dan kwaad;  Verdorie, ik word willens en wetens voor de gek gehouden, hij manipuleert daarin ook, met zijn zachtaardigheid, denkt daarbij zelfs dat hij zelf perfect is en het aan míj́ ligt, dit is onverdraaglijk! 

Dan baar ik ook een heel vervelend verhaal voor de omgeving, met konkrete gevolgen, wil ik dat?

Ik geloof het niet…ik wil blijven proberen om elke keer weer, een incident laag voor laag af te pellen en langzaam te kijken.

Elke druppel heeft meerdere kleuren en waarheen en wanneer het valt, ik weet het niet.

Hi ! , op Prinsjesdag?

Op Insta vertelde Patti Smith over haar ontmoeting met Paus Leo, die onlangs jarig was. Ze voelde zich even een zevenjarig meisje omdat hij onverwachts Hi! had gezegd, vlak achter de deur, terwijl ze hem nog niet gezien had en als reactie kroop zij weer achter de deur en kwam toen opnieuw binnen.

Leo had gezegd dat hij meerdere keren naar het moment in het interview van haar met Stephen Colbert had gekeken, waarin zij halverwege Hi! zegt tegen Stephen, hij vindt dat zo’n mooi moment. Stephen Colbert heeft later ook gezegd, dat dit het liefste is, wat een gast ooit gedaan had.

Met het Hi! doorbreekt Patti de rollen waar beide in zitten: zij de gevierde rockster en schrijver, hij de zeer succesvolle talkshowhost, en dat op een moment dat hij net aangekondigd had, dat zijn show zou stoppen. Het is een moment van mens naar mens, waar zij ook zonder woorden zegt: ik zié je, ik weet wat jij doormaakt.

Leo ziet dat gebaar weer van haar en honoreert het door hetzelfde woord te gebruiken als begin van hun ontmoeting.

Het blijkt dat politici niet alleen speeches laten schrijven door AI, maar deze ook kamervragen laat maken.

Een bezorgde politicus wil een vraag aan de kamer stellen; dat lijkt mij het doel van de kamervraag. Maar hieruit blijkt de ziekte die door de Nederlandse politiek waait: alleen maar bezig met zelf-profileren, willen opvallen, vast messen slijpen voor de volgende verkiezingen….Je vraagt aan AI: maak een kamervraag over dit onderwerp, met de visie van deze partij: klaar, en je dient het in. Zo, weer wat aandacht gegenereerd. En die Kamervragen moeten behandeld worden, slokken heel veel tijd op en ondertussen wordt het land niet bestuurd en worden alle hete hangijzers uitgesteld en is er geen idee, noch een konkreet plan, hoe de toekomst van Nederland eruit gaat zien.

Het land wordt al gedeeltelijk overgenomen door AI…

De afbeelding komt ook uit AI, en heb ikzelf net opgevraagd.

Zometeen ga ik op Prinsjesdag maar naar de hoedjes en outfits kijken van politici, daar zit nog enig echt persoonlijk statement in en naar de blikken en de houdingen van de mensen, die dit jaarlijks ritueel weer met elkaar voltrekken. Hoeveel ongemak is er, wie valt er bijna in slaap, zal de Koning een keertje haperen wanneer hij dingen moet voorlezen die er helemaal nooit zullen komen?

Ik hoop natuurlijk op momenten die écht zijn, een moment van : Hi!

Omgekeerd bosmuisje, hoefijzer

 Pats! Boem! Een radicale illustratie van sterfelijkheid, door mezelf veroorzaakt… Er scharrelde een bosmuisje op het aanrecht, de aanwezigheid is al járen zo, meestal onzichtbare ‘vriendjes’ waarvan ik ondertussen weet dat alleen maar heel consequent alles wat eetbaar is onbereikbaar houden, misschien wat helpt. Regelmatig moet ik dan toch glimlachen en wat vloeken, want ze zijn zó inventief met een zeer goed reukvermogen; bijvoorbeeld toch geknabbel aan de kurk van een portfles, kaarsen en zeepjes zijn in uiterste nood, ook niet veilig.

Maar nu dreef ik het muisje naar de uiterste hoek van het aanrecht en deed het klapraam naar buiten open, in de hoop dat het naar buiten zou springen. Ja, dat deed het, ik klapte het raam snel dicht en toen…bleek het ertussen te zitten. Ik weet zeker dat het een ‘zachte dood’ was, het ging zo vlug.

Vanochtend zag ik wat ervan over is, en dat zag er eigenlijk wel komisch uit. Het hele gezicht is binnenste buiten gekeerd en leek nu op een aapje, dat mij verbaasd aankeek.

Enfin, even in een tekening vastgelegd, terwijl de bromvliegen zich al tegoed begonnen te doen.

Ook dit hoefijzer opgehangen, rood geverfd voor kinderen, vertelde de boer op klompen die met zijn fiets afstapte, terwijl ik snuffelde in het kastje met spullen, georganiseerd door zijn dochter en twee vriendinnen, de opbrengst ging naar Pink Ribbon. Zijn dochter was ermee begonnen na haar diagnose, ze had een behandeling achter de rug en moest binnenkort terug voor een eerste check…’Je weet het niet hé, het blijft afwachten’, zei hij zachtaardig; hij leek sprekend op Wim Kan in zijn jongere jaren.

De hoefijzers kwamen van hem: hij is kundig in het vervangen en dit zijn de oude; ze gaan 12 weken mee op de fjordpaarden die verderop in de wei stonden. Een paard van nieuwe hoefijzers voorzien duurt voor élk been, een uur en dan ben je voor alle vier de benen 100 euro kwijt. Niét zijn dochter en zijn vrouw, dus, omdat hij het doet; ze hebben samen een paardrij-bedrijfje. Ja, ik heb hen wel zien wandelen langs de kant van de weg.

Ik moest het hoefijzer dus met de ronde boog naar beneden ophangen, dan kan het ‘geluk’ opvangen.

Ik twijfelde eerder of ik er eentje mee zou nemen, maar met het verhaal van deze man is het toch geinig.

Of het écht geluk brengt, dat doet er niet zoveel toe, gewoon zo’n handeling ten goede trouw verrichten is ook aardig. Een bosmuisje per ongeluk dood klappen is minder aardig, maar wél ook effectief. Al zou ik het anders willen beleven. Eva Meijer bijvoorbeeld, is écht vriendjes met haar dierlijke huisgenoten, waaronder muizen. Dat kan ik niet zeggen.

Dierbaar Park de Hoge Veluwe

Ik fietste door de poort, bij de ingang van Park de Hoge Veluwe, de kaartjesverkoper had me een prettige avond gewenst en ik was plotseling geëmotioneerd, tot mijn eigen verrassing. Waarom? Er was een gevoel van een lange weg te zijn gegaan en nu helemaal thuis komen. 

In New York verbaasde ik mij regelmatig dat ik mij er zó thuis voel en eigenlijk alles leuk vind om te zien en mee te maken. Ik dacht dan aan de uitspraak van A; ‘jij bent verliefd op New York’ en dacht dan erbij: zo is het en het wordt liefde en net zoals in het begin van een relatie ben je nieuwsgierig naar alles van die ander en vindt je alles leuk.

Park De Hoge Veluwe is een oude, oude relatie; ik heb er als kind gespeeld in haar zandverstuivingen, geklommen in vliegdennen, herten getekend bij een ondergaande zon en daarmee een tweede prijs winnen, achterop in het het kinderstoeltje op de fiets ‘Hansje Pansje Kevertje’ gezongen met  Broer. 

Ik zie Moeder voor mij, de allerlaatste keer dat zij er was, in de riksja aangedreven door Zus, ze tuurde over de vlakte.

En nu was ik daar, op weg naar Otterloo, om een pakket van ToGoodToGo op te halen; de Hoge Veluwe als doorgangsgebied en achtertuin, nu.

 

In New York speculeer ik weleens of ik een andersoortig persoon was geweest, als ik er geboren was, nu realiseerde ik me ineens dat ik dan nooit dit Park gekend had en hoe dierbaar het me is. Misschien veroorzaakte dat die emotie bij de ingang, alsof mijn lichaam mee herinnert: Ooit was ik een kind in de auto en hield ik, een beetje gespannen, mijn broertjes in toom om onder te duiken onder het autoraampje, omdat het abonnement voor een gezin met twee kinderen was, nu ben ik een oud mens op een elektrische fiets, die relaxed, de jongen in het hokje ook een fijne avond terug wenst.

Ja, ik woon op de Veluwe, en ook dit kan alleen hier, want in NY is overal licht; in het donker zitten, met één lamp.

9/11 herdenken, wandelen tussen bos en heide

 Gisteren, vlak voor het slapen gaan zag ik een bericht dat er vier voetstappen zijn gevonden van een volwassen T-rex, 66 miljoen jaar oud.

Overdag had ik de herdenking gevolgd bij het 9/11 Memorial, die twee gigantische watervallen met alle namen van de slachtoffers, die de peilloze diepte ingaan.

Daarnaast is de Freedom Tower herrezen, waarvan ik pas de extra symboliek ontdekte: als je er op één punt onder staat, dan wordt het een driehoek, waarvan de punt naar de hemel reikt. Zó zijn mensen; we beleven de diepte en de hoogte, de afgrond van verdriet en verlies kan hand in hand samen gaan met momenten van jubel en extase…

Na de herdenking maakte ik een wandeling; de nog bloeiende heide is maar een paar honderd meter van mij af.

Er zijn ook al paddestoelen en het begon kort te regenen.

De stilte in het bos, geen enkel mens gezien, geen stemmen en geen verkeer, is weldadig en het vormt mij.

Ik zie overal de verse sporen van omgewoelde aarde door de everzwijnen, er is fijn geaderde groene varen,  zo’n rond gat gevuld met regenwater is, geloof ik, het laatste spoor van een bom die er ooit gevallen is…en het klaarde weer op. De aarde ruikt lekker; na New York is het de geur van het bos die mij het meeste opvalt; heerlijk na twee maanden.

Het pasgevallen regenwater zorgt voor kleurige contrasten: de paarse heide naast felgroen blad en de lucht met grijze flarden, blauw ertussen, en af en toe een vleugje zon, geeft ruimte en weidsheid.

Ook in de natuur is er voortdurend beweging, verandering en dynamiek, net zoals in de stad.

Een soort van constante daarin, dat ben je zélf: ik kijk, ik ervaar en deze stroom van innerlijke beleving en gedachten houdt niet op en wordt evenzeer gevoed door de metropool New York, als de Veluwe.

 S’avonds zie ik de documentaire 9/11 Life Under Attack, die ook als geheel op YouTube aanwezig blijkt. Je zit vlak op de huid van een aantal mensen, van minuut op minuut. Al deze mensen denken en doen en het meest aangrijpend is, dat jíj al weet dat die brandweerlieden die op de 77 ste verdieping, twee brandjes proberen te blussen en een lift weer herstellen, een half uur later gevaporiseerd zullen zijn, wanneer de toren als geheel instort. Een vrouw wier leven gered wordt omdat ze eerst de neiging heeft om haar spullen op straat te gaan halen, enkele seconden later komt al het puin door de straat, niemand ziet meer iets, en ze schuilt met de winkelier achterin, bij de grote koelkasten en hij was het die zei: je spullen redden óf je leven. Sommige mensen weten niet of dierbaren nog leven, blijven schuilen in hun woning met de ramen dicht, vlakbij de al ingestorte Towers, maar worden op het einde van de dag herenigd in de Upper West Side. Ja, je eigen stroom van gedachten gaat almaar door, maar is geheel afhankelijk van de omgeving en de beperkte kennis die je tot je beschikking hebt…

Nu is de rampplek ook een aangename plek, waar aan de overkant van de 9/11 Memorial, ligstoelen staan en tafeltjes en stoeltjes, er is het museum en een vierkante witachtige kubus bekleed met marmer, waardoor er een levendig en natuurlijk effect is; het gebouw van de Performance Arts; vier jaar geleden was er alleen nog het geraamte omhult met oranje plastic. Aan de jonge bomen is te zien, dat het pas 25 jaar geleden is gebeurd.

En dan uitzoomen naar 66 miljoen jaar verder… zouden er nog mensenlijke resten te zien zijn, voor degenen die dan de aarde bewonen? Zouden dat nog steeds mensen zijn? Of is de aarde zelf dan verdwenen in het eindeloze heelal? 

Streng zijn...en waarachtig.

 Ik word wakker uit een droom en hoor mezelf zeggen: ‘En nu moet ik toch écht streng zijn, we stappen in één auto en dan weet ik een plek waar we écht vlakbij zijn en kunnen lopen naar Burgers Zoo.’ In de droom was ik met een bestaand groepje vrouwen en die parkeerden hun auto’s in de buurt van het Arnhems Museum en wilden van daaruit wandelen naar Burgers Zoo, ‘om het hoekje’ volgens hen. Ik heb geen auto en was dus meegelift, dus had hierin geen eigen wil. De droom was zó levensecht dat ik bij het wakker worden op Google Maps ging kijken of ik gelijk had; dat wandelen naar Burgers Zoo nog heel ver zou zijn. Natuurlijk had ik gelijk.

Streng zijn… dat werd mij al jong verweten door Moeder. Ze zei: ‘je bent als een chirurg met een vlijmscherp mes, je ontleed alles, maar je bent zó streng’  Ze doelde erop dat ik ‘kritiek’ had op haar gedrag, vond dat dingen niet klopten en anders moesten. Eigenlijk gaf ze me gelijk, maar ik moest niet zo streng zijn, om dit te blijven herhalen. In feite werd mijn gelijk dus nooit gehonoreerd, daarvoor in de plaats kwam er een verwijt: ik was streng. Nu zie ik dat dit niet goed is voor de kinderziel, ik zat als het ware aan een niet levenwekkende tafel, ik zag het doodshoofd eronder, maar mocht daar niet over praten.

Al voordat ik naar NY ging, ergerde ik mij aan deze reclame, die nu nog steeds veelvuldig te zien is. Een vrouw ziet haar geliefde in de stromende regen, het lijkt een hartstochtelijke hereniging, maar zij heeft ondertussen haar mobieltje in de hand; eerst heeft ze last van zijn baardgroei en bestelt onderwijl een baardtrimmer, daarna voelt zij haar natte voeten en bestelt regenlaarsjes. Dat komt aan in haar knusse huisje, de suggestie wordt gewekt dat de volgende hereniging dus perfect zal zijn.

Eigenlijk vind ik het best wel walgelijk. Hoe het hier gewoon wordt gemaakt, dat je met je gedachten en gevoelens ergens anders mag zijn en mag faken, net doen alsof ; wat is er nog écht?

Ik lees dat Dilan Yesilgöz ongeveer al haar speeches door AI heeft laten schrijven. Dat ze het niet zo nauw neemt met de waarheid is allang bekend. Ze verdoezelt het liefst dat ze ooit lid was van de SP en heel blij was met de warme ontvangst in NL als vluchteling en ze heeft ook géén zicht op de werkelijkheid van mensen in de bijstand  (Ze meende dat deze €1800 krijgen ipv €1216, 62).

Voordat ik naar NY ging zag ik een speech van haar en dacht toen: oké, dit valt mij mee, ze kan dus wél empatisch zijn.

Niet dus, het was AI. Ja, ik ben streng: ik vind dit onwaarachtig en ik vind dat het verboden moet worden, maak een soort van criterium dat 10 % uit AI mag bestaan, om mooiere zinnen enzo te verkrijgen.

Maar de menselijke taal is een groot goed; taal is een voertuig om anderen te bereiken en te raken; het kan nabijheid bewerkstelligen.

Wonen in je woorden én in je handelingen…dan wordt de wereld bewoonbaar.

Dus ja; ik moet het zelf ook nog leren: niét twijfelen als de meerderheid van een groep de ene kant op wil, terwijl je weet dat dit de verkeerde kant op is. Niet bang om streng gevonden te worden, maar je eigen koers kenbaar maken, waarachtig zijn.

Kennelijk had ik een droom nodig, om dit nog eens voor mij te articuleren.