Kavakis en het altijd aanwezige verlangen

 Het zijn gedichtregels van Kavakis, die ik per toeval tegenkom en ik krijg meteen zin om zijn 155 gedichten te gaan herlezen, maar het boek is in mijn stadshuis, dus dat kan niet. Het is dat krachtig optimisme over de werking van de geest. De vrijmoedigheid ook: hij komt een naam tegen, weet eigenlijk niks van de persoon maar dat geeft hem juist de gelegenheid om veel over hem te creëren.

Is dit dan louter fantasie, verwijderd van alles wat is? En hoe ‘erg’ is dit dan?

Ik dacht aan het tuinboek dat ik nu lees. Jamaica Kincaid heeft een heerlijk rommelig brein en is steeds maar bezig om de tuin van haar dromen te ontwerpen. Het ene jaar lukt een klein gedeelte daarvan, maar vaak ook moet zij slikken en is er niks van wat zij, nog in de winter, daarover visualiseert. De anekdote dat zij zich een boomgaard vol fruit voorstelt, en dan pakt zij het bestelde uit en vind slechts magere sprietjes van takken, elk gewikkeld in karton… Ik kreeg de herinnering dat moeder ook elk jaar uitgebreid de catalogus van Bakker bestelde en ze wilde dan dat ik met haar daar eens goed voor ging zitten. Het oooh! en aaaah! die kreten van verrukking bij al die rozenstruiken en andere bloemen, het deed haar denken  aan de tuin in Surabaya.

Het was, denk ik, voor de opkomst van de tuincentra, waar je nu kant en klaar van alles kunt kopen en direct een bloemen- en plantenpracht in je tuin kunt hebben. 

Ik vond dit gedicht op internet, het is ook favoriet bij mij. Hier scheidt de dichter zich van zijn eigen lichaam en roept deze op: Herinner je, lichaam, voor mij, wat ik allemaal ooit heb meegemaakt. Het intensiveert iets in je geest, door je eigen lichaam weer voor je te zien, in de bedden van anderen: zie dit is mijn hand, die jou ooit gestreeld heeft…

Of het vertrekpunt het ‘Nu’ is dat terugkijkt via het lichaam, of een catalogus waarmee je vooruitblikt naar de toekomst; in beide gevallen IS het er niet in het hier-en-nu. Het gaat om de betovering die er dan wél is, het verlangen naar schoonheid die in je geest gaat leven, het eindresultaat of dat het verleden voorgoed voorbij is, dat doet er niet toe. 

Zó is de poëzie van Kavakis: steeds die bewegingen van smachtend verlangen, uitgestelde realiteit, dóórgaan op de weg waar het leven elk moment gevuld kan worden met wonder.

Het is allemaal aanwezig in zijn beroemdste gedicht en het zijn gevleugelde woorden geworden: de reis doet ertoe, niet de bestemming. Tegelijk is het de bestemming, het einddoel dat je lokt en naar voren trekt, om op pad te gaan en al doende onverwachte vondsten in de schoot geworpen te krijgen.

Ik zag een heel kort moment de schaduwen van de oudste boom van de wereld op het tegelterras. Tien minuten later was het alweer verdwenen. Dat doet er niet toe: het gaat om het genot van dat éne moment; de vreugde.

Schuurtje verven, Sony Rollins

 De dag begon bewolkt en kouder dan ik dacht dat het zou worden. De margrieten zijn wel gaan bloeien, maar behagelijk buiten gaan lezen was er niet echt bij. Ideaal weer dus, voor het klusje van het gedeeltelijk bijschilderen van mijn schuurtje.

Onderwijl luisterde ik naar Sony Rollins; ik had nog nooit van hem gehoord.

Op 95 jarige leeftijd gestorven, een jazz gigant, tenor-saxofonist, geboren in Harlem en al jong speelde hij mee met al die andere grootheden, wier namen ik wél ken. Een natuurtalent dus, maar zelf schijnt hij altijd getwijfeld te hebben aan zijn kunnen, misschien omdat hij zichzelf alles heeft aangeleerd, hij heeft geen muziekopleiding genoten. Hij trok zich in het begin van de zestiger jaren geheel terug en toen kwam er een bericht dat er een saxofonist op de Williamburg Bridge speelde. Dat bleek hij te zijn, twee jaar lang oefende hij er, tegen de wind in, met al alle geluiden van de stad en de auto’s om hem heen.

Zoiets vind ik meteen zó sympathiek. Iemand die out-of-the-box denkt, en ja ik vind het ook zo bij New York passen. Daar kun je gewoonweg zoiets doen en niemand zal er raar van opkijken.

Drie jaar geleden, toen ik voor het eerst in New York was, belandde ik ook per toeval op de Williamsbrug, het werd zo’n lyrische ervaring; die uitzichten! Ineens van boven in Chinatown kunnen kijken, met erachter de hoogbouw! In Sony Rollins tijd, waren de oevers nog rauw, vol met bedrijfsleven en lege goederen terreinen,  nu is alles er park geworden, één flaneergebied van de Williamsbridge naar de Brooklyn Bridge. In de drie achtereenvolgende jaren dat ik er was, heb ik dit gebied zien groeien, in 2023 was er nog een bouweiland die bezig was de kade te versterken, vorig jaar zaten er mensen op de grote keien aan de rivier, die er geplaatst zijn.

O, nu ik dit schrijf, realiseer ik me dat ik mij aan het vergissen ben! De Williamsburg Bridge is nog één brug verder, ik liep over de Manhattan Bridge. Anyway. Het nummer The Bridge, zoals ook het gelijknamige album heet, dat in 1962 uitkwam, resultaat na al dat spelen op de brug, heeft wél die energie, die voor mij New Yorkaans is. Op datzelfde album stond ook God Bless The Child.

Geluiden uit mijn jeugd

 Dit boek bracht mij terug naar de geluiden uit mijn jeugd. De schrijver is Maleisiër en af en toe zijn er Maleisische woorden, dus Indonesisch, in de Engelse vertaling, die ik allemaal ken. Het speelt zich deels ook af tijdens de Japanse bezetting in Zuid-Oost Azië. Ik wist tot de middelbare school niks over Duitsers en nazi’s maar wél hoe wreed de Japanners, de ‘Kempeitai’ waren geweest. Het gaat over de Merdeka-besprekingen van Maleisië na de oorlog en ik ken het woord in verband met de vrijheidsstrijd van Indonesië.

Tegelijk gaat het over het Japanse schoonheidsprincipe : Mono no aware, het creëeren van het besef dat je in één ding, verschijnsel, zowel ultieme schoonheid als verdriet en vergankelijkheid bewaart. Vader kwam terug van een reis naar Japan, het was het laatste jaar van mijn lagere school, en ik werd gegrepen door o.a. Ikebana, het Japanse bloemschikken. Sindsdien wapperde er een kleurige vissenvlag in de tuin, wellicht het begin van vaders vissenverzameling.

In de Cameron Highlands in Maleisië, uitgestrekte theeplantages in de heuvels, ik ben er ooit geweest, wordt een prachtige tuin gerealiseerd. Een samenwerking van een Japanner, die ook ooit de tuinman van de keizer van Japan was, maar wiens rol in de tweede wereldoorlog ook onbekend is, met een Maleisische vrouw met grote trauma’s uit het kamp waar zij geïnterneerd is geweest en waar zij als enige overlever uit is gekomen. Haar handen zijn verminkt, ze was in haar werkzaam leven een opperrechter, maar heeft nu de diagnose dat ze acute afasie heeft. Voordat ze alles vergeet wil zij de geschiedenis van de tuin en zichzelf nog optekenen. Zij wordt de leerling en uitvoerder van de Japanse tuinman en al haar inspanningen zijn er om haar zus te eren die is omgekomen in het kamp. Praten over en ontwerpen van tuinen, hield hen beide overeind; het was de droom van haar zus om deze tuin te ontwerpen.

Het boek bracht mij terug naar het hart van wat mijn jeugd zelf kenmerkte: de bewegingen rondom een besef van wreedheid en gekte én een streven naar schoonheid en het goede. Dit dilemma is in mijn familie nooit opgelost…

Twee verhalen van moeder bepaalden mijn eigen strategieën: ze was een kind en haar vader luisterde naar de illegale radio, ergens op het bedrijventerrein van zijn meubelmakerij, aanpalend aan het huis. Mijn moeder speelde erbij en toen kwam het bericht dat de Japanners het terrein opkwamen. Haar vader had een geweer in de aanslag, verstopte die razendsnel achter een deur en moeder werd daarvoor geplaatst en moest gaan spelen.

Het tweede is, dat zij met haar familie terugkwam uit hun buitenhuis in de heuvels van Surabaya, alwaar ook een prachtige tuin was, zij reden Surabaya binnen en in de straten stroomde bloed en ze zag onthoofde mensen, een hoofd op de tak van een boom geprikt. Het was het moment waar haar jeugd voorgoed verdween, zei ze daarover.

Zij vertelde mij dit, terwijl ik zelf nog heel jong was. Iets in mij besloot, onbewust natuurlijk, zie ik nu, dat ik haar moest beschermen. 

In mijn jeugd speelden tuinen, aandacht voor een mooie omgeving, het streven naar helderheid en het helen van mensen  (moeder was arts en werd psychotherapeut) een grote rol. Tegelijk was zij, zoals de hoofdrolspeler in dit boek gehavend; zoals de twee verminkte handen, vingers afgehakt door de Japanse bezetters omdat zij zonder werkelijk bewustzijn van het gevaar, voedsel smokkelde naar haar zusje die ‘troostmeisje’ was voor alle soldaten in het kamp, terwijl ze zelf in de keuken kon werken.

In het boek blijkt de tuin die zij ooit mede heeft vormgegeven, zeer gelaagd; er zitten werkelijkheden in werkelijkheden, er zijn vele, ook letterlijk, perspectieven, zodat er dingen verborgen zijn én zichtbaar, voor als je weet hóe waar te nemen.

En dan volgt het handelen: werkelijk navigeren tussen gekte, wreedheid en onmacht richting rustig vaarwater; met elkaar praten, elkaar begrijpen en vertrouwen…dat vraagt ware stuurmanskunst. Het lukt de hoofdpersoon of beter gezegd;  zij weet hoe zij wil gaan handelen, alvorens de vergetelheid haar zal opslokken. Ik zou het een ieder willen geven: weg uit de verstarring tussen gekte en gewoon-zijn, het met beide handen oppakken van ‘ het vliedende leven’, gaan varen met een innerlijk kompas. 

Waar is de geest?

Daar zat ik dan weer, in afwachting van de muziek, op alweer bijna ‘mijn stoeltje’ bij het Park Paviljoen in de Hoge Veluwe, waar voorheen restaurant en speeltuin uit mijn jeugd De Koperen Kop was. De laatste keer dat het dát was, was met moeder en zusje, toen ook al op sentimental journey, plagerig vechtend rondom een portie bitterballen. Al dit soort plekken; telkens weer een reisje naar het verleden, een ritueel waar ik verleden en heden bij elkaar breng…Na die keer met Moeder, al wetende dat dit de laatste keer zou zijn, kwam de grote verbouwing en het rustieke restaurant met houten balken, grote hertengeweien, een haardvuur (waar het ook de laatste keer was, om er nog met Vader bij te zitten), is voorgoed verdwenen.

Bij die eerste klanken die ik hoor, mild in de warme zon, blijk ik iemand in een rolstoel vastgelegd te hebben. Dát zie je hier niet veel.

Links van mij, zit er ineens een vrouw, dik ingepakt aangekleed. Ook dit heb ik hier nog nooit gezien, zou ze het niet warm hebben? Het blijkt dat haar man, of broer?,  frietjes is gaan halen. Zwijgend eten ze het op, hij kijkt onderwijl af en toe op zijn mobieltje en dan vertrekken ze weer.

Onderwijl speelt de muziek door.  Het is zo warm dat er ook mensen in de schaduw zitten. 

In de pauze blijkt Extinction Rebellion het spoor bij Utrecht bezet te hebben. Nee, ik kan niet meer bij deze club horen; wat heeft het voor zin om zo ook de dagjes-uit van mensen te bederven en al die kosten en die politie die hiervoor weer op de been moet komen? Tegelijk: wat is er gebeurd met de geest van al die mensen uit de Rode Lijn demonstraties? … De eerste keer deed ik mee, totaal niet wetend hoeveel mensen er zouden komen, helemaal enthousiast toen ter plekke iemand van de politie zei, dat de schatting nu richting de 100.000 was. En toen werd het een hype en heel ‘weldenkend’ Nederland volgde bij de twee volgende demonstraties. Maar de Rode Lijn was een westerse welvaartsbubbel, die nergens naar geleid heeft. Rob Jetten is nu iemand anders, maar dat geldt ook voor iedereen die daar bij was. Waarom is er niet elke maand zo’n Rode Lijn demonstratie? , waar is die geest gebleven? Bij Nieuwsuur s’avonds een man die in het grasveld bij Ter Apel heeft geslapen, zijn tranen nemen het bijna over, als hij vertelt dat hij hier is, voor zijn kinderen in Gaza. Maar wij vieren de warme zon. Natuurlijk.

Het is het Pinksterweekend. Was het maar zo, dat we elkaars talen konden verstaan…

Na dit optreden van de band die uit studenten, personeel en wetenschappers bestaat van de universiteit van Wageningen, The Sound of Science, leuke naam, wandel ik naar de ‘poort van de stilte’.

Ik weet het allemaal ook niet, niemand kan de wereld veranderen, terwijl we er wel allemaal in leven. Iedereen heeft een eigen rol, waar eigen verantwoordelijkheden bij horen en die kunnen ook nog eens voortdurend veranderen. Alles bestaat naast elkaar. Er is oproer, muziek, verdriet, flaneren in de zon. Er is stilte.

Kortebroekendag rond & vegetarische pogingen

Het was voor het eerst korte-broeken-weer, van in de ochtend tot s’avonds laat.

De merel fluit haar ochtendriedeltje.

 

Een kilometer heen en dus ook weer terug door het bos, naar mijn postvak alwaar twee boeken op mij wachten. Ik zie dat het allereerste huisje dat ik hier bezichtigde, nu gaat verdwijnen. Er zal wel weer een vijver worden uitgegraven, met luxe huisjes plus terrassen eromheen, ik kon nét niet de wielen zien, onder het huisje. Lange tijd woonde er iemand, die een gigantisch groot beeld van Maria in de vensterbank had staan.

Weer terug, in mijn achtertuintje; nog altijd tevreden dat ik die enigszins zelf heb gerealiseerd door, toen er een schuurtje werd afgebroken, grond erbij te winnen, door deze daar op te hogen. Nu heb ik doorkijk naar achteren én bijna de hele dag zon, op de zitplek aldaar.

Als lunch een degelijk gezond broodje uit het pakket van TooGoodtoGo, met ijsbergsla en honing-mosterd kaasspread uit de Turkse winkel, 13 km fietsen.

Die winkel komt het dichtstbij eten bij elkaar scharrelen in New York: alles in grote hoeveelheden buiten uitgestald en je kunt het zelf uitzoeken en bij de kassa binnen afrekenen. En goedkoper dan de gewone supermarkt, ja ook in New York.

Deze keer vertoefde ik ook láng in de winkel zelf. Na India, wil ik tóch proberen meer vegetarisch te gaan eten. Dus vooralsnog géén vleeswaren meer voor op het brood en zelf geen rood vlees meer kopen. Ik eet nog wel een braadkuikentje, die ik een hele week verwerk in allerlei gerechten en van de botjes heb ik dagenlang een voedzaam soepje. Ik mis de spaghetti Bolognese, die ik eerder bijna wekelijks tot mij nam…maar ja gehakt hé , dat kan dus niet…

Ik sloeg vier blikken met tuinbonen in; ik kwam erachter dat een half blik tesamen met pittige kruiden en pruimen chutney, een heel voldaan gevoel geeft in de maag. Al die exotische potjes in de winkel; welk zou nog meer erbij passen? En wat nu dan, als beleg op brood? Ik nam vers bereide pesto mee, plakjes heel jonge kaas en twee spreads, die me nu dus ook pas voor het eerst opvielen. Voor het ontbijt had ik de zoete  paprikaspread, met tomaatjes.

Avondeten, voor het eerst weer buiten, zonder vlees. Zoete aardappel en ‘Turkse’ spinazie, oude stukjes Hollandse kaas en de rest worteltjes van gisteren, allemaal even in mijn ‘ovenpan’, zurige rabarber als tegenhanger…zó mis ik geen vlees.

Een merel deed haar avonddeuntje; ik moest eerst zoeken in de boomkruinen waar ze was.

En toen was het de volgende dag, mijn ontbijtje met baklava. 

Amanda Gorman : What we carry

Ik hoor weleens in mijn omgeving: ‘ Ik ga niet naar Amerika hoor, zolang Trump aan de macht is.’ Ik heb de vraag gekregen of ik geen problemen heb gehad om Amerika in te komen en de suggestie dat ik maar zoveel mogelijk alles rondom klimaatactivisme ( ik was kort lid van Extinction Rebbellion) en biseksualiteit moest wegwerken uit mijn adressenbestand. 

Maar Amerika is zoveel meer!

Al die repressie is maar een deel ervan en de andere helft vecht even hard terug en is vitaal. Misschien wordt de tegenstem juist harder en helderder en krachtiger, om te kunnen blijven klinken.

Amanda Gorman is daar een sterk en jong voorbeeld van. Zij is ontdekt door de vrouw van Joe Biden, die haar hoorde ergens op een school. Als 22 jarige deed zij een voordracht bij zijn inauguratie; ik was toen al meteen zeer geraakt.

Ze droeg er een ring, die ik vorig jaar ofzo, zag in het Arnhems Museum. Dit is ook Amerikaanse geschiedenis, zo’n ring spreekt over een andere verbintenis met alles wat Amerika in haar geschiedenis bij zich blijft dragen.

En nu heeft zij onlangs, bij het afscheid van Stephen Colbert weer zoiets prachtigs uitgesproken, met de klanken uit een cellosonate van Bach. Er is niet uitgesloten dat het de lange arm van Trump is, die The Late Show heeft doen stoppen. Punt. Heel erg. Zoals zoveel op de wereld op dit moment onverdraaglijk is.

Dan deze voordracht van Amanda keer op keer blijven bekijken. Over de ARC die alles verbindt en het altijd blijven vertrouwen op licht en hoop.

 

Lucille Clerc, Derek Jarman; Wat gebleven is

 Zo. Eindelijk, na een week ofzo, is het weer mogelijk om buiten te ontbijten met een aangename temperatuur om je heen en het bos dat gestaag groent.

Ik had wel een fijne compensatie binnen, middels dit boek dat ik cadeau heb gekregen. Zowel de tekst als de illustratie hebben hetzelfde soortelijke gewicht: de tekst geeft heel veel info over allerlei tuinen die via de verbeelding tot leven zijn gebracht, de illustraties zijn ook allen verhalend. Eén keer kijken volstaat niet, er zijn zoveel minieme details die allemaal iets zeggen, bloemen en planten zijn levensecht weergegeven, ook de allerkleinsten.

Op haar website zie ik meteen verwantschap met sferen waar ik zelf ook graag in vertoef, ook met een kritische noot, zoals het bos dat ook bloedt omdat er gekapt wordt.

Zij heeft kaften gemaakt voor Philippe Claudel, een favoriete schrijver van mij, door zijn menselijkheid, oog voor detail en analytisch vermogen om alle pijnlijkheden in het gevoelsleven en onmacht te beschrijven, zonder erover te oordelen.

En ze was bij Prospect Cottage en de tuin van Derek Jarman, vlakbij de zee en een kerncentrale, zó rijk in detaillering. Die print zou ik wel aan mijn muur willen, als ik een héél groot huis met veel ruimte en witte muren zou hebben.

Even de boeken erbij gepakt: ja, het klopt als een groen fluwelen tuinhandschoen om dezelfde fotograaf - en tekenaarsoog;  precies passend.

Wat wel significant anders is, is het omgekeerde perspectief. Lucille situeert het huis aan de kant waar in werkelijkheid de kerncentrale staat. Dat is de vrijheid van de verbeelding, en wellicht zegt het ook iets over de werkelijkheid; dat het leven totaal geen rozengeur en maneschijn was. Derek Jarman’s tuin was zijn laatste levensproject. Hij stierf aan AIDS.  In de laatste maanden van zijn leven, wanneer hij zelf de kracht niet meer heeft om te tuinieren, meldt hij in zijn dagboek op 1 July 1993

A blizzard of poppies. The sun’s up and Nick and Julian are at work in the garden, moving soil and digging grass.

Zelf dood, maar zijn tuin is er nog, die leeft voort.