De herinnering blijft

Na het inpakken van mijn tent ging ik nog eenmaal het water over, naar de Kunst.

Daar gebeurde mij iets bijzonders. Ik stond oog in oog met dit, met mijn neus erbovenop, en werd heel ver mijn eigen verleden ingeslingerd.

Ik zag ineens dit voor mij.

En dit.

In mijn stadshuis kan ik het opzoeken, omdat ik er een plakboek van heb gekregen.

Wat ooit was, verdween. Deze krachtige beelden bestaan niet meer.

Om met het begin te eindigen: Ik heb mijn tent en toebehoren ingepakt in een compacte blauwe Ikeatas. Misschien zal ik deze nog eens uitpakken, misschien niet. Wat blijft is de herinnering, altijd.

Laatste en enige scherf.

 

Toevallig lees ik het terug, omdat iemand het blogje ‘scherven’ uit 2014 las; ik nam ooit twee kilo kleine scherfjes mee terug uit Venetië! Dit jaar waren er totaal géén scherven meer. In de loop der jaren heb ik het zien afnemen en kleine fragiele veranderden de afgelopen jaren in dikke, van rode klei. Ook aan de Waal, waar ik wel al langere tijd niet ben geweest, geen scherven meer. Waarschijnlijk ook door de gehele renovatie aldaar.

Vreemd idee dat in de loop van mijn leven de scherven ‘op’ zijn geraakt. Ze spoelden maar aan uit Germaanse en Romeinse tijden, de middeleeuwen…en dan plots houdt de aanvoer op. Het verleden laat niet meer van zich spreken.

Enfin. Nu neem ik dus de laatste én enige scherf die ik hier vond, mee naar huis. Uitgestald op het kleedje met daaronder een theedoek, want vorig jaar heb ik daar dus het gat in de koffer gebrand. Ik houd graag via concreetheid mijn eigen verleden tastbaar, ik doe aan eigen archeologie.

Hemels blauw

Raar. Deze kerk die mij dus best wel dierbaar is, waar ik zó vaak helemaal alleen even zat. Gisterenochtend wellicht voor het laatst?… Want zometeen ga ik inpakken en vanavond weer de Flixbus in.

Nog eenmaal even alles bewust in mij opnemen. San Nicolò: de enige kerk in mijn leven, die aanvoelt als een privékapel.

Het was een perfecte Venetiaanse stranddag. Nauwelijks branding, geen wind, eindeloos drijven in de zee, kijken naar het hemelsblauw.

S’avonds, uit de Conrad, voor mijn reis-eten, hing er ineens een grote grijze wolk. In de donkere tent wat gedonder, wat wind, een spatje regen.

 

Dream…

Ik wilde de dag graag eindigen op Plaza Margaretha, het grote volksplein van Venetië. Geen grote voetbalschermen deze keer, o, ja Italië doet niet mee, maar wél afgeladen vol. De pizzeria doet zoals altijd goede zaken; telkens maar weer mensen die met dozen vol weglopen, twee ervan verdwenen weer achter een voordeur op het plein zelf.

De dag begon, nog half in dromen, waar er via het water door het paviljoen van Hongkong een verbinding werd gelegd met Venetië. Goudvisjes geborduurd zweefden in plastic zakjes, in een blauwe kamer hoorde je geluiden van de was, en ik dacht ook aan de grote wasserij die ik in Mumbai gezien heb.

Ook dit paviljoen had iets hallucinerend.

Wat ik leuk vond in dit paviljoen, was het verhaaltje dat er met de twee installaties verteld werd; wat nodig is om een thuis te maken op de wereld. Enerzijds schitterende eigenliefde, die verbindingen weet te leggen met alle delen in je, zelfkennis dus ook, die verlicht. Anderzijds betrokken en empathisch zijn naar elkaar; in een kring kon je zitten op verwarmde speksteen en kijken naar de ander, (en weer naar jezelf, als er geen anderen in de buurt zijn)

Wat ook leuk is aan het bezoeken van landenpaviljoens in Venetië zelf is, dat je een kijkje achter de voordeur krijgt; in oude pallazzo’s en binnentuinen.

Het paviljoen van Nieuw Zeeland wilde ik, na jaren afwezigheid ook graag bezoeken. Dat land houdt een zwak bij je, als een vriendin er woont. Het kwam wel extra binnen, want het ging over de ook al uitgestorven vogels, aldaar. Haar zoon L had een zwak voor vreemde dieren, die voornamelijk in NZ leven. De kunstenaar is Maori en NZ is ook het enige ex-koloniale land, dat welbewust ook deze taal, cultuur en rechten probeert te respecteren. Alle kinderen op school leren Maori liedjes. Grond, waarvan de Maori kunnen bewijzen, dat hun voorouders daar ooit op hebben gewoond, wordt teruggegeven, ook al wonen daar nu witte mensen.

Ik liep tot 15.00 rond op het Biënnale terrein bij Arsenale. Het Argentijns paviljoen had een heel aparte sfeer, het had een pad tussen zout aangelegd.

Er is zoveel wat ik niet goed gezien had of wat ik nu met andere ogen zag. Dat is het fijne, van in herhaling gaan kijken; betekenis is en wordt zo nooit definitief, het is altijd in wording.

Hier liep ik de eerste keer straal langs; het hoogste object is gemaakt uit het materiaal van één oude container.

De kunstenaar doet er alles aan om dit zware materiaal, licht te laten zijn en dat het vouwbaar zou zijn en zich gemakkelijk laat plooien. Zoiets wekt bij mij verbazing en verwondering omtrent het kunstenaarschap zelf; dat je inzet geeft aan ‘onnodige’ dingen.

Deze non binaire persoon adviseerde mij zachtzinnig dat ik éven moest wachten op een nieuw golfautootje, dan was ik er sowieso veel eerder dan wanneer ik dat lange stuk ging lopen naar het Chinese paviljoen.

Want daar wilde ik tussen 15.00 en 16.00 zijn; een robot kalligrafeerde er de woorden Dream en Stream. Het blijft apart, dat zo’n mechanisch ding, toch ook menselijke trekken krijgt, door de fijne coördinatie die aanwezig is. Na Dream besloot ik even later, na nog eens over deze rijke tentoonstelling gelopen te hebben, nogmaals in de rij te gaan staan voor Stream.

Natuurlijk Lido

 Vermakelijk, om twee mensen urenlang in de weer te zien met het maken van een beetje schaduw. De wind liet hun zeil alle kanten opwapperen. Ondertussen had ik ook alle kanten van hun gezien. Hurkend, staan, bijna blij en dan weer kreten van teleurstelling. Op het laatste werd het iets, letterlijk, laag bij de gronds en in elkaar verfrommelds; riant was het niet. Twee opklapbare stoeltjes en twee grote badhanddoeken, gezellig naast elkaar in de schaduw, zat er niet in. Ze klonken oost-Europees.

Ik had het plan om naar de Art NightVenezia te gaan, die om 18.00 zou starten bij Foscarini, de universiteit, en die de organisator is. Het wordt almaar grootser, las ik, de hele nacht alle musea en galerieën open, optredens en evenementen. De afgelopen twee jaar was ik bij de opening, geen toeristen, de incrowd van de Venetiaanse intelligentsia, die desondanks wel een gratis T-shirt, petjes, buttons, een affiche willen scoren. Je drinkt er goedkope spritz met twee chicorini’s (zo heten ze geloof ik, maar ik zal wel weer nét naast de echte naam zitten); kleine, heel lekker en kunstig belegde stukjes stokbrood.

Ik koos toch voor de rust en de natuur van Lido. Zo vaak zal ik het niet meer meemaken…

Wat ik de ‘vijftiger jaren sfeer’ ben gaan noemen, geen harde muziek, geanimeerd gekeuvel op de terrassen met parasollen, is in feite de badplaatssfeer uit mijn jeugd in Spanje; ooit was het daar zo in Torremolinos en Benidorm, dat het genoegen van mensen-met-elkaar overheerst.

Ik wilde ook graag mijn vakantieboek uitlezen, dat tegelijk ook een van de twee boeken voor de boekenclub is. Eerder heeft The Overstory van hem, aangereikt uit dezelfde club via een eigenzinnige tante van H, werkelijk mijn beleving rondom bomen veranderd. Dit boek beloofde hetzelfde te doen voor de oceanen. Maar ik had steeds de ervaring van een vage echo; ik ben mij ooit al eens bewust geworden dat de oceaan nog zoveel onbekende werelden bevat en de schoonheid en wonderlijke vreemdheid van alles wat er leeft grotendeels nog verborgen is voor de mensen.

Pas bij de verantwoording viel het kwartje: Richard Powers noemt Other Minds als één die hem beïnvloedt heeft. Ik weet nog dat ik het voor het eerst zag liggen in zo’n droom-boekenwinkel in Londen in 2018 en soms gebeurt het; dat het hele aanbod in een winkel een samenspraak met je aangaat en dat je elk boek wel zou willen gaan lezen. Je ontmoet dan als het ware het denkend en voelend brein van de boekhandelaar. Deze was gefocust op Ontdekking, op alle fronten. Razend enthousiast wilde ik dat de boekenclub dit boek ook ging lezen, maar het was er alleen in het Engels.

De spinn-off is wel My Octopus Teacher, een film die wel op Netflix te bekijken is.

Weer zo’n intense dag

 Het is fijn om Giardini op te kunnen lopen en zomaar enkele dingen goed te bekijken. Deze kunstenaar komt uit India; de zwarte ‘slang’ is ook Kali, de godin die leven vernietigt 

en schept; het vergankelijkheidsprincipe dus, temidden van de levende natuur.

Dit is een bladzijde uit haar gebedsboek; haar kathedraal van planten uit haar eigen tuin hangt in de Arsenale.

Het Belgische Paviljoen is nu de hele dag gevuld met performance. Nu gaat het ineens over de macht en onmacht van de taal; de woorden, de mensen en muziek, ze kunnen stuk gaan aan elkaar, alle combinaties zijn mogelijk.

Deze kunstenaar koppelt gedachten rondom sterfelijkheid aan de moderne beeldcultuur:

En zij gebruikt de collagetechniek van stukjes zachte zijde: 

De stad in en ik kom dit tegen, scènes uit de kruisweg:

Ik was op zoek naar een andere Indiase kunstenaar, Nalini Malani, die mij ooit op een Documenta bij de lurven plakte. Ook deze keer in een pikdonkere scheepswerf, geanimeerde bewegende beelden, die in rap tempo voortdurend veranderen, één aanklacht tegen geweld en oorlog, waar kinderen voortdurend slachtoffer zijn, tot ver in hun toekomst.

Buiten weer het licht, gewone grappigheid

Dit is dus Venetië, de gondels neem je na al die jaren aan voor wat ze zijn, maar ze blijven rank en mooi in  dat blauwe water met wier in de lagune.

Ja, ja, alweer de evangelisten, bij het tuinhek van Maria de Salute, zonder christelijk geloof was er geen Venetië geweest.

Zo’n mooie ervaring: levende orgelmuziek boven het altaar met icoon.

Ineens behoefte aan oude bomen om mij heen, liggen in het gras.  Dat kan bij S Elena, het park waarvoor Napoleon een hele volkswijk heeft weggehaald, want elke zichzelf respecterende stad moet een park hebben, zo redeneerde hij.

Ik bleef tot de avond, met een spritz, uit het kleine barretje in het gras aan de kade die pas om 19.00 uur openging.

Laatste zicht op de lagune, al binnen de poort van de camping.

Voor pampus