Vanuit één punt

 Burgemeester Mamdani geeft als tip om als eerste, wanneer je in New York aankomt, te gaan naar The Museum of the City of New York, naar de grote maquette van Joe Macken. Ik was er op mijn laatste dag en het is indrukwekkend. Hij heeft er 21 jaar aan gebouwd in de avonduren en zijn vrije tijd, hij is vrachtwagenchauffeur. Uit liefde voor de stad. Zijn dochter die haar hele leven haar vader niet anders dan daarmee bezig zijnde kent,  vond dat hij er wat mee moest doen en plaatste een filmpje op TikTok en dat werd heel snel één miljoen keer bekeken.

Pas daarna was het als geheel te zien in het museum: The Man who build New York City, zo heet hij nu. Hij heeft het wel gedaan met de vrijheid om een gebouw waar hij niks mee had, weg te laten en zowel The Twin Towers als de nieuwe Freedom Tower er te laten zijn, want van de eerste twee heeft hij sterke herinneringen dat hij er als kleine jongen omheen liep.

Nu wandelt hij langs zijn eigen maquette en je voelt iets van zijn zorgvuldigheid van kijken, die passie voor de stad. Ondertussen ben ik op véél plekken geweest. Al doende leerde hij bouwen, uit liefde voor New York, alles is van hout. Het Vrijheidsbeeld maakte hij niet, en die heeft hij zelf ook nog nooit bezocht (ik ook niet), dat doen New Yorkers niet, zegt hij daarover. Gewoon in zijn woning de hele stad overzien…vanuit één punt…

Ik ontwaakte, lag dus nog in bed en dacht aan dit gevoel, hoe ik ook kan visualiseren hoever mijn domein vanuit hier reikt; alle bossen eromheen tot en met het Park de Hoge Veluwe. Het komt voor dat ik een week niet wandel, en tóch ben ik er, overal.

De wereld in je dragen, of zelfs letterlijk máken zoals Joe Macken, vanuit één punt. Stiekem hoop ik, dat wanneer ik minder mobiel wordt, deze wijze van beleven bij me zal blijven. Ik luister nu voor het eerst weer naar CD’s, meegenomen uit mijn  stadshuis. Net toen ik merkte een aantal ervan te missen, vond ik hier een cd-speler. Nu luister ik naar een cd uit de verzameling van Ouders, die ik willekeurig indertijd heb ingepakt. 

Er is muziek, en ik blijf nu hangen bij Thomas Tallis (1505- 1585),  die ook vertrekt van én verwijlt bij één punt.

Vol Koren in St Oedenrode

 Gisteren een erge leuke dag gehad in St Oedenrode, een dorpje in Noord Brabant, bij een festival waar 50 koren uit het hele land optraden. Zon en blauwe luchten, overal gezang om je heen; goed concept om zo’n oer Hollands dorpje te gebruiken voor zo’n event. Weer zo’n voorbeeld waar je stiekem profiteert van de klimaatverandering, zoals een zuster op het journaal dat ook bekende, die wijnen produceert om het klooster gaande te houden.

Ochtendzon tijdens de wandeling door het parkje vlak achter mijn huis, naar het treinstation. Ook in mijn tuin de pad en de gele kikker en ooit de egel, er moeten ook ijsvogeltjes zijn en een bunzing, natuurbeleving vlakbij, mijn stadshuis is zo gek nog niet.

De trein naar Den Bosch en de lange bustocht door dorpjes als St Michaelgestel, Dungen, Maaskantje, Schijndel, gaf me een New York ervaring, maar dan door het Nederlandse platteland; zoveel variatie; oude boerderijen, kipjes op een erf, boten in de Maas, fietsers, mensen met honden, lelijke nieuwbouw, grote stallen,  kerkjes, gezellige tuinen met bloemen, mestgeur, stukjes snelweg, rijen bomen dwars door de weilanden…enzovoort; een omgeving die per minuut kon veranderen. Ik hou ervan. Bij aankomst over de Dommel, hoorde ik alras gezang.

Het koor van A. was aan het inzingen. Ze verbaasde zich dat ik er als eerste was en had zich al voorgesteld dat ik midden in hun openingsact zou komen aanwandelen, zonder het zelf door te hebben; het bleek later dat een ieder al  zingend van alle kanten naar het podium liep. Zo is mijn groepsimago;  als laatste aankomend en langzaam, alles op mijn dooie akkertje…niet geheel benevens de waarheid. Ik was zo vroeg omdat de bus maar één keer per uur ging. Na de lunch het tweede optreden van het koor.

Daarna ging ik in mijn eentje nog wat rondkijken.

Zo’n klein katholiek dorpje met een grote kerk en her en der oude gebouwen.

Een oude begraafplaats met de heilige van het dorp en de legende die erbij hoort.

Op tijd terug voor het derde optreden met een krachtig eindlied, dat bleek een oud protestlied te zijn, You’re the Voice, die aanspoort je stem te laten horen. Nog steeds zó actueel.

Ongekende ruimte. Zanele Muholi

 Ineens weet ik waarom ik op de boerderie in Kranenburg, zó erg New York mistte; tenminste ik dácht dat dit het alleen was, waarom ik een soort van ontheemding voelde, terwijl ik het er toch ook wel naar mijn zin had. Maar het lag toch een beetje anders. Want aangekomen in mijn stadshuis was het meteen over, met de realisatie dat het hier ook stil is, zoals in mijn boshuisje. Dat heb ik hier natuurlijk ook altijd ervaren, ook mijn stadshuis was een soort van kluis.

Van New York naar mijn boshuisje en op beide plekken voel ik mij thuis. Het lijken twee volkomen tegengestelde locaties, de ene een metropool, vol dynamiek en drukte, de ander alleen maar bomen en stilte. T. die een week in mijn boshuisje verbleef, zei dat de overeenkomst de ervaring van ruimte is.

Ja, ruimte die stilte kan genereren, en zo nieuwe ruimte opent, ook temidden van de dynamiek, dat is de kern van hoe ik tot mezelf kom en hetgeen mij thuis doet komen. 

Je kunnen concentreren in ruimte die belofte in zich draagt, dat doet mij landen. Dat kan in een kerk zijn bij een kruis of een beeld, in tempels bij Boeddha of anderen uit het hindoeïstische Pantheon, bij een speelgoed eendje in de tuin, turend naar het Vrijheidsbeeld; dat maakt allemaal niet uit…

Ook Kunst geeft mij deze ervaring, je maakt dan meer dan dubbele concentraties mee: er is de kunstenaar met alle creatieve arbeid die vensters opent, nieuwe ruimte maakt, en jij bent er, de ontvanger, die alleen geraakt kan worden, als je je zelf concentreert.

In Trouw van vandaag in de serie De Tien Geboden, een mooi interview met fotograaf Zanele Muholi, ze heeft de Hasselblad Award, een prestigieuze fotoprijs, gewonnen. De tijd gaat zó snel: ik leerde haar kennen op de Documenta 13, dat was in 2012; één zaaltje vol persoonlijke portretten van mensen uit de Lhbtq+ en zwarte gemeenschap, in elke foto vindt er een soort van ontmoeting plaats.

In 2019 op de Biënnale zag ik dat ze faam had gemaakt en nu ook de middelen had om haar foto’s tot meer dan levensgroot op te blazen; nog indringender. 

Verrassend voor mij is, dat ze in dit interview blijk geeft van een vanzelfsprekend geloof in God en de vooruitgang die de mensheid kan boeken op het terrein naar meer menselijkheid. Vanuit de beginsituatie dus, van algehele onderdrukking, ze is geboren in Zuid Afrika.

Op de boerderie in Kranenburg ‘verstopte’ ik mij eerder in de moestuin, het was zoals werken in een kloostertuin; afzondering die concentratie mogelijk maakte. Maar er zijn nieuwe buren en hun uitzicht is de moestuin... Na twee maanden een vanzelfsprekend thuisgevoel in New York en daarna in mijn boshuisje, was ik ineens ‘ruimte’ kwijt.

Ik heb het o.a. gecompenseerd door mij eens grondig te verdiepen in een aantal kunstenaars, fijn al die dikke kunstboeken in hun boekenkasten, en ook in een roman die zich gedeeltelijk in New York afspeelde, die ook ging over een kunstenaar in een orthodoxe Joodse gemeenschap in Brooklyn. Hij keert er terug, met zijn vrouw en twee kinderen , het zou maar voor twee weken zijn, maar het worden maanden. Zijn vrouw voelt zich er thuis, zijn kinderen ook en zijn familie wil graag dat hij blijft, hij kan toch gewoon zijn kunstenaarschap voortzetten, met al zijn contacten in Manhattan? … Hij kan het niet.

Thuis zijn, thuis raken, de mix van ingrediënten daarheen, is persoonlijk en subtiel.

800 jaar Franciscus van Assisi

 Morgen en overmorgen zijn het Franciscus van Assisi-dagen; 3 Oktober wordt er elk jaar in de avond zijn Transitus gevierd; dat hij sterft en een overgang (transitus, dus) maakt naar een ‘ander leven’; de volgende dag is het dan feest en ook nog eens Werelddierendag dat aan hem gelinieerd is. De verhalen gaan: hij praatte met de vogeltjes, zocht vriendschap met een wolf, raapte een worm op en bracht het weer naar de aarde…enzovoort. Hij is zeer natuurminnend, getuige zijn Zonnelied, maar net las ik dat daar geen  enkel dier in voorkomt, dat heb ik mij nooit gerealiseerd. Hij brengt een ode aan zon, maan sterren, de wind en de lucht, het water en vuur, de aarde die ons voedt  en bloemen en vruchten voorbrengt, en tenslotte ook aan de dood.

Járen en jarenlang vierde ik het van harte mee, ik heb ook een transitusviering mee vormgegeven, wanneer ik in mijn eigen blog Franciscus van Assisi opvraag, komen er twintig blogjes tevoorschijn, vanaf 2011. In leesgroepen lazen we de geschriften van Franciscus zoals zijn Testament, Psalmen, de Regel én de Fioretti, zijn bloempjes, wat ook in de naam van mijn blog verwerkt is. Kleine kleurrijke verhaaltjes uit de 14e eeuw, waar Franciscus een hoofdrol in speelt, ze horen bij de legendevorming.

Dit jaar ís speciaal want een jubileumjaar, het is 800 jaar geleden dat hij gestorven is. Dus de kranten besteedden aandacht aan hem. Vast staat dat hij het christendom mede vorm heeft gegeven, met als focus zijn aandacht voor de armen, kwetsbaarheid en nederigheid: hij wilde zelf geen priester worden en verbood dit ook aan zijn broeders. Leuk om te lezen dat al in de 14 eeuw een stad zich pas volwaardig een stad noemde, als er ook een Franciscaanse kloostertje gesticht was. Zélf heb ik iets daarvan geïnternaliseerd; ik herinner me mijn verrukking toen geheel toevallig in New York, in het eerste jaar dat ik er was, ik tegen het franciscaanse klooster aanliep, ze staan altijd in een armere wijk, en ik ruik nestgeur omdat er plantenbakken zijn, het er ietwat slordig is en de deur open is, zodat je rond kunt lopen; ja, ja dit klopt! gaat er dan door mij heen.

In mijn mail de uitnodiging en aansporing van de Franciscaanse Beweging, waar ik lid van ben,  om ergens in het land mee te gaan doen. Ik ga dit niet doen. Misschien komt het door de zin: ‘Vier het Franciscusfeest met ons mee’ Uuuh? Bevreemding. Er is dus een ‘ons’, hoorde ik daar vroeger dan bij, omdat ik verbonden was aan kloosters? … En nu mag ik mee vieren? Ik dacht dat het een feestje was van iedereen, zonder een eigenaar.

Enfin. Ik eer de vruchten in mijn stadstuintje en het bloempje dat tussen de takken van de appelboom naar de zon reikt, dat is genoeg.

Paulien Cornelisse

Er ging ook een schokje door mij heen, toen ik het bericht las. Wat is kanker toch een verschrikkelijke, vreselijke rotziekte. Het vreet en vernietigt. Al wéét je dat iemand ziek is, zelfs als je al weet dat het terminaal is, je blijft als een gek voorwaarts gaan, met hoop: Misschien, stél…met name als degene zo vitaal is en verder midden in het leven staat;  tot op het laatst gretig, vol levenslust.

Ik kende haar wel al vanuit haar boekjes, maar ze kwam pas écht binnen toen ik haar op Oerol in 2016 zag, met haar man Chris Bajema op Westerkeyn waar ze samen een talkshow deden, dagelijks. De chemie van beide was aanstekelijk, zó gevat en origineel en ze verzonnen samen in hun vakantiehuisje dagelijks nieuwe jingles en kleine soundtracks voor hun gasten.  Jaloersmakend, zo’n liefdesrelatie en ze vertelden dan tussen alles door dat ze ook nog een baby hadden, hoe ze met luiers goochelden en voedselhapjes en die baby was nu dus in het huisje met de grootouders. 

Chris Bajema bleek een podcast ,De Man met de Microfoon, te hebben, die ik ook heel af en toe ging volgen, en helemaal regelmatig toen ze naar Sheffield verhuisden, waar Paulien een gastdocentschap van een jaar had over de Nederlandse taal.

Ik volgde hoe ze een huis zochten en inrichten, de buurt verkenden, over de leerlingen van Paulien en hun zoon Wiek was ook een vast onderdeel met : Het Weetje van Wiek, een heel welbespraakt jongetje; dat kan ook bijna niet anders, met zulke ouders.

Paulien was relatief bekender dan Chris en in hun interactie maakten ze daar ook gebruik van. Ik kwam dit tegen, in de lijn van Creatief met Kurk

En toen kwam in Sheffield dat eerste bericht dat ze kanker had. Van dichtbij maakte ik dus hun verslagenheid en angst mee, de verlamming even helemaal niks te kunnen, maar ze besloten alras tóch weer dingen op te pakken; dat wanneer je weer iets gewoons doet en iets dagelijks, in dat moment de kanker ook niet bestond. En het dagelijkse ding voor Paulien, was dus de taal. 

Dan besef je hoé groot het ding Taal is, dat taal en de wijze waarop we het gebruiken zóveel zegt over wat we doen en beleven, wie we zijn; taal is ook altijd handelen. Haar invloed reikt daarom vér, zóveel mensen zijn aangeraakt door haar ziens-en belevingswijze.

Hun zoontje is nu dus ongeveer tien jaar…Wat zou mama hiervan zeggen?… Ik krijg er hartkloppingen van, wanneer ik me voorstel wat hij door moet maken. Een leeg heelal. Dit is immens.

Jachtinstinct en ruststand

Joep de kat had gisteren de dag van zijn leven; heerlijk zonnen op de een na laatste nazomerdag van het jaar.

In de ochtend had hij een rat gevangen. Oei, wat een zwaar en groot beest, ik pakte deze bij de dikke staart en slingerde het ver weg in de scharrelweide van de kippen. 

Roodborstje was ook uitgebreid aanwezig.

Laat op de middag kwam hij met een muisje aan; nog volop in jagerstand, hij wilde deze eerst niet weggeven.

Ik las ondertussen dit boek; een echte Murdoch, zij is zó goed in het je meelaten kruipen in de innerlijke beweegredenen van haar personages, al lezend denk ik dan, o, dat herken ik, niét de beschreven situatie, maar wel wat er allemaal door je heen kan gaan; het onzichtbare leven. En Murdoch mijmert ook filosofisch, waar personages wereldbeelden vertegenwoordigen; van de rationele materialist, tot een christelijke gelovige, de wetenschapper,  of iemand die welgevallig een beetje rondzwerft in ‘New-age’ en sprookjesachtige werelden. De eenhoorn in het boek, is een vrouw die opgesloten lijkt in een kasteelachtig  landhuis, ze heeft ooit een moord gepleegd, of niet? Het hoofdpersonage komt er, denkend dat ze gouvernante zal zijn van een aantal kinderen, maar die zijn er niet, ze wordt gezelschapsdame, of wellicht eerder, een van de nieuwe cipiers.

Alle personages zijn elk op een eigen wijze ook op jacht én ze zoeken verlossing en rust; je plekje onder de zon.

 ‘De eenhoorn’ is een ongrijpbaar magisch wezen, maar is ook een symbool voor Christus meldt iemand in het boek en het is Hannah, de vrouw die al zeven jaar het terrein niet heeft verlaten. Als lezer kun je dan wel voorvoelen dat er nog heftige dingen zullen gebeuren, en dat is zo.

Een perfect boek voor een nazomerdag in de zon.

 

Niét The Fate of Ophelia

Ik miste de reuzenzonnebloemen in de moestuin van de boerderie; die bleken allemaal verhuisd naar de Garten, bij de oude stadswal van Kranenburg, voelen ze zich daar misschien méér thuis? De sfeer aldaar is er meer eentje van mijmering, nu.

Er zijn dezelfde tomaten, en pompoenen en kolen, maar meer als deel van een tuin die de gevarieerde bloei en verandering viert, hier ook veel rabarber (het blijkt snijbiet te zijn), verdwenen uit de moestuin, de bijenkast is ook weg.

De bloementuin naast het huis staat vol Oost Indische kers, een volle appelboom erachter, de dahlia geeft na een week een nieuwe bloem, er komen weer sperzieboontjes uit de laatste bloemetjes.

Pompoenen worden oranje aan de dikke stengels, zonder dragende grond, er is een aardig brutaal roodborstje dat je zomaar kan aankijken, de vogels doen zich met name in de vroege ochtend tegoed aan het gestrooide worm en havervlokken(?) mengsel in het vogelhuisje, de laatste avondzon piept door het gevlochten wilgenstenen scherm. Het is heel fraai en ik geniet ervan… maar er zit een stemmetje dat zegt: ik ben een gast hier en in New York ben ik thuis. Ik verwonder mij over de krachten van zo’n irrationeel gevoel.

Nee, ik ben niet zoals Ophelia, drijvend tussen de bloemen, bijna vergaan hier, ik ben meer de vrouw die opstaat en dan verandert van vorm en gedaanten wanneer zij doordanst; zoals Taylor Swift dat doet; de video heeft de belangrijkste wereldprijs in de muziekwereld gewonnen, ik werd er door het journaal op attent gemaakt.

Wat een fenomeen is zij, zoals ook Billie Eilish, alle muziek zelf geschreven en ook de video’s zelf geregisseerd. Billie Eilish zucht en fluister direct vanuit het hart, terwijl Taylor Swift ingewikkelde songteksten maakt met allerlei verwijzingen en ook in haar video’s Easter Egs plaatst; verhulde aanwijzingen die haar fans kunnen zoeken en begrijpen.

Dit liedje is dus een liefdesliedje voor Travis Kelce, nu haar echtgenoot, gehuwd in het afgehuurde stadion van Madison Square Garden in New York, haar woonplaats, en ze zegt dat ze zonder hem anders ten onder was gegaan, zoals Ophelia. Wát een catchy liefdesverklaring! Zij opent nu deuren, danst door tijdlagen heen, heeft gedaanteverwisselingen en dat is de soort van energie die er ook is in New York.