Weer wat plaatjes

Vijf dagen niet in het bos geweest en nu blijkt de krentenbloesem te bloeien. Neefje T reist in zijn eentje door China en Korea en de laatste weken overal foto’s op Insta van bloeiende bloesembomen. Ook vanuit New York  overladen met bloesem; leuk om te zien dat waar ook ter wereld mensen daarvan genieten. Vanuit de bus rondom Arnhem hetzelfde en ook in het Kroningburgerpark zitten er mensen op het gras.

Het is wel het thema van de afgelopen maand geweest: zoveel onherkenbare omgeving, zoveel is veranderd. Zoveel nieuwbouw in de afgelopen jaren.

Na een ouderwetse biefstuk drijvend in de jus met witte sneetjes boterham en een door nichtje L goed verzonnen gecombineerd toetje van mangosorbetijs met slagroom en koffie met slagroom en gezouten karamelstukjes, een wandeling langs al die nieuwe woonwijken vol verlichte ramen. Sommigen hebben een prachtig uitzicht, pal aan de Waal.                                                                                                            Op het eerste stuk van mijn wandeling door het bos naar de bushalte vloog er een Dagpauwoogvlinder mee, die mij altijd aan Moeder doet denken. ‘Zo’, zei ik tegen haar, ‘vandaag twee generaties van jouw nageslacht bij elkaar.’ Soms lukt dat.

De weg van de menselijkheid/ liefde

 Het is natuurlijk een beetje maf, om je eigen blogjes te gaan recyclen in dit blog. Maar ik zie het onverwachts omdat iemand het pas heeft gelezen. Dit is dan meer dan elf jaar geleden geschreven. Ja, ik zou het nog zo kunnen uitspreken in de context waar ik toen was : De kapel bij de Clarissen in de Waterstraat; De Bron. Die niet meer bestaat. Het deed mij altijd goed om zulke woorden hardop te kunnen uitspreken in een kring van mensen die net tevoren uit de stilte kwamen, na de meditatie.

Wat je zegt is afhankelijk van de context, ik zou dit nóóit zomaar ergens droppen.

Ik las onlangs een post van Carice van Houten en in feite zegt ze hetzelfde:

Ze verwijst naar een lied dat Huub van de Lubbe zong. Ik vind een lied, maar daar zitten niet exact de woorden in, waar zij naar refereert. Maar ook dit lied zegt hetzelfde: Het kan niet anders dan dat we dóór blijven gaan met de hoop, al zinkt er soms bijna iets anders in de schoenen. Dit lied is in Coronatijd uitgevoerd en die tijd, toen alles op slot zat en mensen toch wegen vonden om elkaar te bereiken, lijkt nu geschiedenis. Al zou het zomaar weer terug kunnen keren…

Ook toen tóch de poging om de oorlog te herdenken, toen er nog geen oorlog was in Europa, de weg om je te laten leiden door menselijkheid, verder te kijken dan de tijd waarin je leeft.

De Beurs en de Eeuwigheid (Navid Nuur)

 Tijdens het opruimen van tijdschriften vond ik een handleiding bij een tentoonstelling die ik in de Oude Kerk in Amsterdam bezocht heb. Het maakte grote indruk en toch heb ik er niet over geblogt, wel collages ervan gemaakt, voor mij een wijze van verwerken en evalueren. Dat was kennelijk genoeg, er waren in die tijd veel indrukken en die hebben het toen ‘gewonnen’, voor een blogje. 

En nu dan tóch maar. Omdat de kunstenaarspraktijk van Navid Nuur (1976 Teheran) haaks staat op wat wij nu meemaken met Trump en de handelsoorlog. 

Hij heeft in de Oude Kerk tijdens de duur van de tentoonstelling 100 vazen gemaakt, die hij elk heeft verpakt in een houten kist en de komende 100 jaar wordt er elk jaar één vaas geveild. Het totale kunstwerk is dus pas af in 2125. Als materiaal geeft hij aan: ‘Verschillende grondstoffen, mineralen en sporen uit Amsterdam, klei, geduld, hitte, liefde, geluk.’ Dit kunstwerk is dus totaal afhankelijk van vertrouwen in de integriteit van de kunstwereld om hem heen, pas dan zal het slagen en zal het motto van de tentoonstelling: When Doubt Turns into Destiny waar worden.

Honderd jaar! Dat de afspraak wordt nageleefd en er elk jaar eentje geveild wordt, ongeacht de omstandigheden en de mensen die het voor het zeggen hebben. Als iemand in die 100 jaar zegt: wat een onzin en nu is het welletjes geweest, wat moet ik met de wens van een man die al dood is, dan zal dit kunstwerk nooit haar bestemming en doel bereiken.

Vertrouwen: In elkaar, dat handel een verbindende kracht zal zijn tussen mensen, zodat zij elkaars verschillen voor lief nemen … daar heeft ook Europa lang op gevaren. Totdat Rusland Oekraïne binnenviel en totdat er ene Trump meent dat macht en dreiging en ‘baas boven baas’ de wijze is om er zelf  het beste uit te komen.

Navid Nuur reikt naar de hemel, naar dat wat er nog niet is, maar in potentie aanwezig. Dat het in een voormalige kerk plaats heeft gevonden, is geen toeval. De soort ruimte waar er gelonkt wordt naar de eeuwigheid, of omgekeerd: dat iets wat Eeuwig is, ‘God’ ons lokt om aanwezig te zijn. Mocht het kunstwerk met de vazen niet lukken, dan waren er wel anderen, waar Nuur de bezoeker uitnodigde om al je zintuigen in de zetten: je gewaar te worden van het betekenisvolle in elk moment en de ruimte van de kerk zelf was hierbij de aanleiding. 

Waar ooit in de koorbanken gezongen werd ter meerdere glorie van God, kon je nu je eigen voetstappen horen in de kiezelstenen en je kon er twee uitzoeken en in een zakje mee naar huis nemen.

In de Heilige Grafkapel was een opgedroogde traan te zien, sterk vergroot. Hier stond ooit een beeldengroep met rouwenden over de dood van Christus. Het rode glas-in-lood raam erachter was onderwerp van maatschappelijke discussie. Het brengt je in het eigen hier-en-nu. Iedereen heeft waarschijnlijk wel ooit de ziltheid van eigen tranen geproefd, dacht ik hierbij:  Het menselijk bestaan is voor een ieder een omgang met de eigen sterfelijkheid, het gebrek, alles wat kapot kan gaan…Het serieus omgaan met de traan zou de mensheid kunnen verzachten…

Een zelfde soort boodschap in de koperen plaat op de vloer met de tekst: Exercize Shelter by Shifting from Focus. De groeven waren gevuld met Vicks, een zalf met een sterke eucalyptusgeur, de potjes lagen erbij. Letterlijk geeft het meer ademruimte, maar hier ook de aansporing om op een frisse wijze de wereld in te kijken. Een heldere waarneming zal het verlangen naar beschutting voor elkaar bevorderen…

En zo hadden alle installaties in deze kerk tot doel om je zintuigen in te zetten, zó dat je jezelf als een deel van een cyclus ervaart, een proces, jij en elke andere.

Bij binnenkomst een luchtballon die in de kerk geland was. Hoe mensen altijd boven zichzelf willen uitstijgen, op weg naar de hemel? …

Het besef dat wij onderling van elkaar afhankelijk zijn, want er is geen privé-hemel, dat lijkt de op-en-neer gang van de Beurs op een heel ander niveau ook te laten zien.

Langzame groei - Joodse Transvrouw

 Ik vertrok op 23 Maart voor een week naar de boerderie en toen kwam net het eerste groen van de narcissen uit de grond tevoorschijn. Ik dacht: helaas, dat ga ik dus missen, dat ik ze in bloei zie. Maar ik kwam na die week terug en het was nog helemaal niet zo ver. Alleen het eerste geel, nog stevig in de knop omwikkeld. Vorige week vrijdag vertrok ik voor een nacht en twee dagen wéér en maakte opnieuw een foto: nu zou ik vast en zeker het echte ontspringen van de narcis gaan missen. Maar nee hoor: vandaag op de Dinsdag is het pas zover; de narcis in volle glorie in het ochtendlicht.

En dit is de aller- allereerste narcis in bloei in mijn bostuintje. Het was al bijna donker toen ik afgelopen zaterdag terugkwam. Er staan er meer op springen in het gras en de borders. 

Ik realiseer mij dat mijn idee van ‘groei’ helemaal gebaseerd was op de narcissen die je koopt in tuincentra en dergelijke.  Binnen een week schieten die omhoog in een potje en verwelken dan ook meteen. Die zitten dus vol met groeistoffen, er is geen sprake van natuurlijke groei. De consument moet blij gemaakt worden met kleurige bloeiende bloemetjes, en dat mag in sneltempo gaan, des te eerder keren ze weer terug naar het tuincentrum voor weer een nieuwe lading om hun vrolijke gevoel hieromtrent weer een boost te geven. In feite helemaal nep, dat ‘lentegevoel’, het is ontstaan door gif, om insecten enzo die de plantjes kunnen aanvreten te weren, én groeimiddelen; niet echt milieubewust.

Als je dit eenmaal weet, dan geniet je niet onschuldig meer. Dat geldt ook voor bosjes bloemen. Het lukt mij niet meer om dit te kopen.Vanuit Kenia hier naar toe gebracht, terwijl werknemers bloot zijn gesteld aan al die giftige stoffen? Dat is niet fijn. 

Alhoewel, áls je dan een bosje bloemen krijgt, dan geniet ik desondanks, ik nam het bosje mee naar buiten en weer naar binnen, afhankelijk waar ik zat. Het is dan even niet jouw verantwoordelijkheid meer, want je hebt het gekregen en een gegeven paard moet je niet in de bek kijken, dan verzuur je en wordt je een moraalridder.

Langzame groei, laten rijpen, dat is het ware…Vanochtend kwam ik dit tegen op Insta. Dat is wel fijn van het algoritme. Ik volg er meerderen vanuit New York, en ook op You Tube, het geeft de mogelijkheid om met de hartslag van de stad mee te leven. De afgelopen dagen was er bijvoorbeeld veel regen, kennelijk gewoon in April. Maar nu dus een post vanuit de Centrale Synagoge.

Toen ik ervoor stond, een imposant gebouw, kreeg ik dan toch wrevel omdat er een heel kleine ingang is voor de vrouwen en alle mannen breeduit door het midden, de hoofddeuren mogen komen. Maar dit is nu niet meer zo in gebruik, denk ik, want ik zie hier ook alle mannen en vrouwen door elkaar zitten en de progressieve gemeenschap wordt ook geleid door een vrouwelijke rabbi. Bijzonder blijft het, dat er tegelijk in NY ook de meest orthodoxe Joden leven, ook gemeenschappen die tegen de staat Israël zijn omdat zij juist geloven dat God wil dat Joden zich overal ter wereld vestigen. Maar dit terzijde.

Hier is een trans-vrouw aan het woord, Hannah Szabó, drie dagen geleden en zij vertelt met gedragen emotie over de lange, lange weg die zij gegaan is om ‘heel van lichaam en geest’ te worden; het Joodse woord daarvoor is Thamin (als ik het goed versta). Het zaadje daarvoor is geplant in het hart van de Joodse gemeenschap zelf: Op Zomerkamp mocht zij, nog biologisch een jongetje, meedoen met de meisjes.

Hier zie ik de gecombineerde kracht van religie mét het aanvaarden van de werkelijkheid zoals deze is. De enige ‘leer’ die zinnig en vruchtbaar is, ontstaan uit radicale openheid en liefde voor alles wat groeit en alleen kan bloeien als er gedurende lange tijd zorg en aandacht aan gegeven wordt. Uiteindelijk ontstaat deze houding door een ‘ontzag’ of ‘nederigheid’ of ‘verwondering’ dat al het leven groter en raadselachtiger is dan jezelf kunt vermoeden, controleren of bedenken. In de monotheïstische tradities is de verwijzing daarheen het woord ‘God’; JHW, Allah, De Allerhoogste, De Eeuwige, Het Mysterie…enzovoort.

Ook in NY bloeien nu de narcissen.

Zien en geloven

Ik ging naar het Rijksmuseum Twente in Enschede omdat er een tentoonstelling is, die zéér lovende recensies heeft gekregen: Zien en geloven; over de zintuigelijke ervaring als onderdeel van het geloof in de Middeleeuwen. Het viel mij een beetje tegen, maar dat komt waarschijnlijk door eigen theologische achtergrond. Ik kwam niet op een nieuw inzicht, ik hoopte natuurlijk op een nieuwe overrompeling. Ja, het christelijk geloof is in feite zéér zintuigelijk, alleen al dat je bij de katholieken als hoogtepunt elke week het lichaam en bloed van Jezus eet en drinkt. 

 Wel grappig om ineens te realiseren dat het vertellen van een heel verhaal in één pagina, dat in de graphic novel traditie pas gaandeweg is uitgevonden, hier al in een 14 e eeuws schilderij aanwezig is. Je ziet de hele kruisgang van Jezus, vanaf het moment dat het kruis hem op de schouders wordt gelegd, tot en met gekruisigd en wel in lendedoek. Tja, en wat valt er dan op? Het zijn allemaal mannen die hem dat aandoen en de rijke lieden op paard, de vrouwen, met name zijn moeder Maria, zie je machteloos huilen en Veronica is te zien die op haar zweetdoek een afbeelding van zijn gezicht krijgt.

Opvallende andere dingen voor mij: Een groot houten ezel van Jezus die Jeruzalem inrijdt op wat Palmpasen is gaan heten: zou dat echt in de 14 e eeuw door de straten gerold zijn? Kleine babywiegjes met het kindeke Jezus, een gebruiksvoorwerp waar nonnen mee ‘speelden’. Opvallend ook; de fysieke afbeeldingen over het vagevuur en Jezus die vanaf een laddertje naar beneden komt vanaf het kruis en letterlijk zijn bloed in de kelk op een altaar spuit, de mannelijke clerus eromheen.

 Een mooi kleinood, dat in de zak meegenomen zou kunnen worden van ivoor: drie Maria’s bij het graf, uit ca 1050. 

Het aansprekende verhaal van de reus Christoffel die zonder het te weten Jezus als kind het water overdraagt en die de beschermheilige van de reizigers is geworden en je beschermt tegen gevaren.

Leuk, hoe die enge wereld dan wordt afgebeeld. De vraag voor mij werd ineens;  wie zág al deze schilderijen eigenlijk? Niet de ‘gewone mens’, die nog in de modder en de stank leefden. Was het toegankelijk aan de muren van kastelen van de hoge adel enzo? En dan natuurlijk in de kerken en kloosters. In het ‘eenvoudige’ Kapucijnenklooster in Velp-Grave, waar ik jarenlang een kamer had, was het tjokvol met mooie beelden en schilderijen.

Ik hou van alle beeldende verhalen in het christendom.Voor mij nieuw was, dat er beelden van albast gemaakt werden omdat dit een zachte steensoort is, die de temperatuur van het lichaam aanneemt. Op de tentoonstelling lag er een stuk, dat je kon aanraken. Dat gaf de merkwaardige sensatie dat dode steen ineens aanvoelt als levend.

Heel de wereld is ons klooster (De Wonne)

Een sfeervolle binnengalerij in Rijksmuseum Twente in Enschede, ik was er nog nooit geweest. Dat je jezelf even vind in de weerspiegeling van het glas in een deur, het lichtgekleurde licht op je benen, de binnentuin achter je, een kunstwerk voor je, de hele muur, beslaand. 

Is het alweer meer dan twintig jaar geleden dat ik in Enschede was? Op bezoek in het Franciscaanse Woonprojekt De Wonne, ‘ Een klooster in de stad’. Ik was er omdat ik een artikel ging schrijven voor het Franciscaanse Maandblad. Het lag er midden in een wat verlopen wijk en er waren al berichten dat alles rondom hen zou worden afgebroken, er zou een Muziekcentrum verrijzen. Bijna niet voor te stellen, toen. En nu is het dan zo. De Wonne ligt nu vlakbij het station, indertijd was er een wirwar van straten. Werkelijk: er is gebouwd en veranderd tot aan hun muur. Ze hebben me toen aangewezen hoeveel er van hun grote tuin weggenomen zou worden.Ik keek door een raam naar binnen: nog dezelfde soort rommelige bijkeuken als toen. Die binnengalerij in het museum had iets ‘kloosterachtigs’. De bewoners van de Wonne nu leven bijna op het plein; meer stad kan het niet worden. Tja, Franciscus van Assisi zei : Heel de wereld is ons klooster.

Naar Hardenberg, Bergentheim

Ik kom er nooit toe, maar het schiet wel vaker door mij heen: maak toch eens een vroege ochtendwandeling door het bos! Maar nu moest het, met lichte rugzak. Op weg naar Hardenberg, via bus en langzame sprinters door het platteland, met een overstap in Almelo. Doel: ontmoeting met de ‘projectgroep theologie’.

En dan wandel je ineens naar het voetveer over de Vecht.

Twee zwanen op het water, een visser aan de kant, een heel speciaal stukje landschap van de overkant waar we vandaan kwamen: moerassig en wat veenachtig?… Het lijkt alsof de tijd hier is stilgevallen.

Er was een oude Brink: boerderijen en schuren in een cirkel langs de weg. Zo werd ooit het vee van voren in de stallen gebracht en de uitwerpselen meteen vervoerd naar de zijkanten, dat mest werd voor het verbouwen van voedsel. De huidige bewoners willen het oude bewaren, maar geen half museumpje worden. Oude meidoornhagen in ere herstelt, oorspronkelijke beplanting, de schuren met riet bedekt. En er is een levendig gemeenschapsgevoel.