De twist bij Matisse

Het mooie van het werk van Matisse is dat kleurige spel dat hij speelt met oppervlakte en diepte, vormen en patronen, vensters die naar binnen en buiten verwijzen. Toen ik de tentoonstelling Chez Matisse opliep, in het H’ART museum in Amsterdam zag ik al die elementen al in een jeugdwerk van hem.Een chocolademaker op een tafeltje en een boek, stippeltjes op de vloer, een diffuus rood en blauw naar buiten? Wat je exact ziet, doet er niet toe, er zit een soort van innerlijke logica in het schilderij zelf.

Toen viel zij mij op, zijn oudste dochter. Dat contrast tussen de donkere kleuren en de achtergrond, ook in contrastkleuren én dat dit dan terug komt in haar gezicht. Dan de zwarte kat, waar alle kleur ingezogen wordt, terwijl haar zwarte kapsel haar blik versterkt. Tegelijk die speelse witte streepjes op haar jurk en in haar blouse.

Het raadselachtige van een huidkleurig lichaam dat naar model en schilderij kijkt, in een vlakverdeling met zwart en wit, terwijl je door het balkonraam ook een blik naar buiten wordt gegund.

Een ander spel met patronen; hier ben je binnen, je wordt aangekeken en het rode-roze achter haar heeft de suggestie van een poort, maar ja, er is ook het idee van een donkere gang ernaast: tenminste als je wilt kijken met perspectief, het kan ook vooral een spel met kleuren zijn, en misschien staat ze naast een blauw-wit gestreept kamerscherm?

En hier ligt een vrouw bijna laveloos in een bespikkelde ruimte, met een boekje voor haar waar je latere patronen in kunt zien, die Matisse ging gebruiken, in zijn knipsels.

In dit kleine werkje vloeien alle vormen, ze zwemmen als het ware, maar wel op een blad met daaronder zwart-witte geometrie.

Zoveel rood…zoveel dubbele afbeeldingen, zo duidelijk en onduidelijk tegelijk, een kamer, met dieren, tafeltjes, bloemen, schilderijen…

Een poging of bestudering naar abstractheid, maar dan tóch een pluizig of korrelig ornament in een andere kleurstelling aan haar zwarte halsband.

En dit lijkt heel realistisch, maar die vrucht buiten de schaal, op een vreemd gevouwen doek als een stropdas én die kastdeurtjes die een beetje open staan, het heeft iets intrigerends.

Een Algerijnse vrouw met bloterige sensualiteit, maar ze poseert wel voor een Matisse-achtig schilderij.

Het laatste werk op de tentoonstelling, ongesigneerd. Zou hij het zelf tentoonstellingswaardig hebben gevonden? Het is een grote rol gaan spelen in de kunstgeschiedenis. Te bedenken dat hij ook zeer groots gewerkt heeft, met knipsels.

Ik zie bij Matisse altijd een twist, een spel met de werkelijkheid, een kleurig en speels spel en een nieuwsgierigheid om telkens wat anders te proberen. Vreugdevol. Eigenlijk zoals ik zelf wel in het leven probeer te staan; het is nooit af, nooit eenduidig, er is altijd de mogelijkheid voor een dans.

Vergelijkend ‘waren’onderzoek

   

Ik blijf het raadselachtig vinden; ik liep op één dag in Amsterdam; het H’ART museum in de ochtend, in de middag de Rode Lijn rondom het Vondelpark en door de binnenstad met de bloemenmarkt (nostalgie, al van heel vroeger uit, toen ik puber was), weer naar Centraal Station, en dan voelt z’n hele dag, als één dag in New York. Ik was jarenlang de hele kerstvakantie tot na Oud en Nieuw, in het appartement van broer Y; nu lijkt mij dat véél te lang; wat deed ik er? Ik ben nu liever in het bos.

Ik zoek naar verschillende sferen in de stad en vind die ook wel, maar in zó’n beperkte mate…Ook in de demonstratie zelf; mensen lopen aardig gemoedelijk en keuvelend, af en toe wordt er wat gescandeerd…In NY heb ik ook een keer meegelopen en dan zijn er groepen mensen die spontaan gaan zingen. Wat dan? ,vroeg A. met wie ik liep, Bob Dylan ofzo? Nou…people have the power, bijvoorbeeld van Patti Smith, maar dat lied kende zij niet. In Nederland is dit waarschijnlijk een generatie-ding, in Amerika is het aardig algemeen bekend, is mijn indruk. Ook Bella Ciao wordt regelmatig ingezet.

Nu was er één bakfiets-band, waar mensen ook gretig bij stil bleven staan.

Ik genoot nu voornamelijk van de architectuur tijdens de wandeling, want dat typisch oude en kleinschalige, dat heb je in NY niet. Ook mijn strategie van zomaar wat mensen volgen, een achterstraat of zijpad in, werkte nu ook: We kwamen bij het sfeervolle clubhuis van een tennisclub in het Vondelpark en konden daar in alle rust even bijtanken.

In NY voelt elke dag als een nieuw avontuur en raak ik nooit uitgekeken. Gisteren liep ik voor het eerst vanaf de grote weg naar mijn favoriete bankje op de heuvel, en s’avonds zag ik dat heel NY was uitgelopen naar Central Park om voor de laatste keer van herfstkleuren en aangenaam weer te genieten: Men verwacht daar het eerste koufront en de winter in NY kan aardig onherbergzaam zijn. Men schuifelde door Central Park; dat geeft ook een gevoel van saamhorigheid, maar dan verkies ik tóch de ruimte van mijn bos.

Nalatenschap

 Werkelijk van alles op één dag, teveel woorden, dit gedicht zegt dit alles.

Matisse en zijn vensters; binnen en buiten ontmoeten elkaar; hier een spiegeling die ik niet uitgepuzzeld kreeg.

Ach ja…ook de kerstman draagt de kleuren van de Palestijnse vlag…maar ik zie ook een gele Davidsster.

Dit alleen: dat het verlies van EGO vrede brengt.

Ik zag meerdere mensen glimlachen, na een blik op mijn karton, dat was voor mij genoeg; een glimlach.

Pro Deo & Empathie

 Gisteren heb ik de serie Pro Deo als geheel op NPO start bekeken. Heel goed; zowel de advocaten op dit lekkende kantoor voor sociale advocatuur als hun cliënten; allemaal worstelend om het leven aan te kunnen, vallend en opstaand. De onrechtvaardigheid die een permanente weeffout is in de samenleving… Het bracht mij ook terug naar het wijkcentrum. Ik heb daar zóveel mensen gezien en gesproken die struikelend iets van hun leven proberen te maken, en dat je je machteloos kunt voelen over terugval of weinig verandering…

De regisseur is Wil Koopman, die van o.a. Oogappels, dus dan weet je dat het goed is. Het seizoen eindigt met een gigantische cliffhanger, dus dat belooft een vervolg.

Ondertussen schilderde ik een kartonnen bordje met daarop het woord Empathie en dat vouw ik zometeen op in een rode tas; op naar Amsterdam.

De herfst zit in haar laatste nadagen, de oudste boom van de wereld laat haar laatste blad bijna gaan. Gáán, de wekker tingelt; opstaan en gaan.

Naar de dierentuin

 In New York was ik vier woensdagen achter elkaar naar Bronx Zoo gegaan en nu was ik naar Burgers Zoo (al sinds 2006 een jaarabonnement, met énkele tussenpozen van niet), en het eerste wat ik dacht was: Wat is het hier kléin! Nooit eerder dus, zo ervaren en ook voor het eerst dat ik in enkele uren ALLES had gezien met een soort van Madurodam-gevoel.

Allles speelt zich af op één enkele heuvel dicht op elkaar gepakt: Bronx Zoo heeft een standaard ontwikkeld waarbij dierentuinen in de hele wereld volgden: Dieren niet in kooien maar een natuurlijke habitat voor hen creëren. Alleen is dat in Bronx Zoo op veel plekken ook letterlijk zo: dat je door de bossages zelf naar de dieren moet speuren.

Maar hier is het Safari, met allerlei dieren vlakbij elkaar.

Wél leuk om voor het eerst een neushoorn te zien bewegen in een Nederlandse herfst.

De beesten die buiten verbleven waren sowieso actiever, misschien toch door de kou?, anders dan in de zomer loom op apengapen ergens liggen, zoals deze berggorilla’s, die vallen onder het display ‘Park’.

Binnen in Bush meteen een tropische sfeer door deze bloem.

En in Ocean was er een nieuwe kwal, wat een wonderlijk dier toch! 

In Desert lag er een ratelslang tegen het glas en ik herinnerde me ooit in de Arizona-desert op een kampeerplaats bordjes te zien hangen met : let op voor de slangen! en dat je dan niet weet hoé, die zijn toch razendsnel?, dus toen zijn we maar verder getrokken.

Het was weer een leuke dag, ook het fietsen door herfstbossen en glooiend landschap en langs ‘de steppe’ van de Hoge Veluwe en ik genoot érg van mijn rendang-kroketjes; ik heb mij voorgenomen zo ongeveer geen vlees meer actief in winkels te kopen, maar het wél tot mij neem, als ik ergens anders eet.

Vallende bladeren

Favoriete ochtenduurtjes: dat de herfstzon door het raam schijnt en ik mij koester in de warmte, kijkend naar de blaadjes die om mij heen dwarrelen.

Tevreden makende activiteit; struinen in de kringloopwinkel en een bijzettafeltje dat boekentafeltje  wordt, een hele zak met kaarsen, een boek vinden die ik getipt kreeg, en nog veel meer klein grut, tezamen voor €20,20. Dat je in die kringloop der dingen dan oude dingen een nieuw leven geeft.

Heldermakend moment; wakker worden door de volle maan, die door een kier langs het gordijn, precies op jouw hoofdkussen schijnt.

Nabijheid op afstand; plotsklaps fantaseren dat jij dat meisje had kunnen zijn, al was je toen pas één jaar.

Ooit in het echt gezien; al dacht ik toen dat er mooie wijze spreuken geschilderd werden.

Het leven dat in mijn hoofd en door het raam voortwaait…

Rode Lijn Demonstratie. Blauwe tsunami. People have the power

 Wauw! Wakker worden en zien dat de democraten zó ruim gewonnen hebben, een ‘blauwe  tsunami’ noemen de Amerikaanse media het. In Texas heeft een theoloog het gewonnen van het grote geld van Elon Musk en hiermee maakt ook het rechts Christen-Nationalisme plaats voor de boodschap van verbinding en liefde, zoals Talarico zelf zegt. Hij vergelijkt zichzelf met de kleine David die de tot de tanden bewapende Goliath versloeg en David had alleen maar een sling; you, the people are my sling, people have the power!  Er komt voor het eerst een zwarte vrouw in de senaat en een links-democratische moslim, en de eerste openlijke homoseksueel, die trots zijn partner op het podium bedankt.

Ik was gisteren aan het fröbelen met twee foto’s uit de krant, de ene heeft de onheilspellende basis van al die etenswaren die weggegooid moesten worden door de hack op koelinstallaties in winkels, in heel veel landen. De andere is in India, waar in navolging van de kakkerlakken-beweging, steeds meer mensen de straat op gaan, roepend om meer democratie. 

Eerlijk gezegd denk ik niét dat de Rode Lijn Demonstratie van aankomende 8 November op politiek niveau iets zal veranderen, en toch zou ik willen dat zoveel mogelijk mensen zich naar Amsterdam zouden begeven. Een ieder die mobiel is en met machteloosheid en afschuw de toondoofheid en wreedheid van Israël ziet, ga! Denk niet; ach we weten het ondertussen wel, het helpt toch niks en ik wil ook niet in de massa per ongeluk bij Hamas-vergoelijkers of extreme Palestina betogers terecht komen… 

Ik plakte allereerst een randje vergeet-mij-nietjes in de foto; het zou mij toch goed doen, als ik via Social Media of anderszins, in een geschiedenis van zoveel verlies en onrechtvaardigheid en in een levende werkelijkheid van verdriet en puin, wonend in een tent, zoveel familie verloren, een signaal zou opvangen dat er ergens een landje is dat massaal rood kleurt. 

Vertrek uit je eigen comfortzone en de gedachte: ja, ik zie een genocide, maar ik ben geen typ voor een demonstratie; denk aan een individu in een tent in Gaza of een boer op de Westelijke Jordaanoever die  zijn oeroude olijfbomen vernietigd ziet worden…

Ook op Union Square in New York is er wekelijks een Pro Palestina demonstratie en Mamdani, de burgemeester had Netanyanu als hij de mogelijkheid had gehad, laten oppakken als oorlogsmisdadiger. 

Pas na 7 Oktober ben ik mezelf bewust geworden van de positie van Palestijnen in Israël en de voortdurende mensenrechten-schending die er plaats vindt, al zó lang.

Deze twee fragmenten komen uit een roman van Philip Roth uit 1993, die zijn hele oeuvre besteed heeft aan het voor hemzelf problematische gegeven dat hij Jood is. Daarvoor heeft hij alter ego’s gecreëerd, evenbeelden, die verschillende stemmen in hem vertolken. Hier blijkt er een letterlijke dubbelganger te zijn, die bij het eerste proces van Demanjuk, de kampbeul, in Jeruzalem, het ‘diasporisme’ propageert: Joden in Israël moeten terug naar de diaspora en het glansrijke joodse culturele en intellectuele leven in Europa van voor de tweede wereldoorlog herstellen. De Arabische Joden kunnen dan in Israël blijven en zo ontstaat er dan ruimte voor een Palestijnse staat.

Het is een opsteker voor nu dat een autocraat en een tirannieke narcistische gek met dictatordromen, nu door het volk is afgestraft. Misschien… dat een Rode Lijn Demonstatie uiteindelijk tóch… Zolang mensen erbij willen zijn wanneer de gelegenheid geboden wordt en hun stem laten horen.

PS