De leeuw en zijn hemd

Ik voelde me buitengesloten! Ik las het Boekweekessay van Nelleke Noordervliet  De leeuw en zijn hemd, over het ongemak van Nederlanders om trots op Nederland te zijn, waarom? Zij gaat daartoe als het ware op bezoek bij historische kopstukken uit de vaderlandse geschiedenis. Ze ziet prinses Wilhelmina schilderen in de duinen, maar spreekt ook met een Leidse lakenkoopman in de 17-e eeuw, ze ontmoet Rembrandt die even passé was. Nederland kende Gouden Tijden, de handel heeft hen rijk gemaakt, maar ten koste van wat? Ja, slavernij en kolonialisme, altijd de koopman en de dominee tezamen, de uitgestoken wijsvinger en de middelvinger..

Schaamte en trots om dat verleden, dat is de erfenis als je Nederlander bent. Maar dan gaat het wel om de autochtone Nederlander en de vanzelfsprekendheid waarmee Noordervliet dit doet, zonder ook maar een zin of een gedachte te besteden aan al die nieuwe Nederlanders: dat stak me. Juist daarin zit iets van pedanterie, van wel gewetensvol willen zijn, maar toch geheel gecentreerd zijn op het eigen van oudsher Nederlandse Ik: Voor mij staat daarom in dit essay de Leeuw waarlijk in in zijn hemd.

Pas trakteerde een vrouw van de internationale vrouwengroep in mijn wijkcentrum op taart. Want ze had de inburgeringscursus met goed gevolg afgelegd. Hier is een nieuwe Nederlandse die trots en verheugd is, om zich zo te mogen noemen. En ik herinner me mijn eigen Nederlandse-worden. Maar meer nog het gestage proces van mij Nederlandse voelen. Want alhoewel ik hier geboren ben, behoor ik toch tot een soort van tweede generatie import: een allochtoonse wier ouders niet Nederlands waren en een vader die dat ook echt niet wilde.

Nederlanders waren voor hem de uitbuiters en de kolonialen. Dat waren ze ook, maar het is tegelijk omonstotelijk waar dat ik alleen in Nederland geboren kon worden omdat er koloniën waren, en zo is de Nederlandse welvaart een deel van mij geworden. Maxima zei ooit: de Nederlander bestaat niet, en de natie viel over haar heen, want je bestaat wel: dit voorval haalt Noordervliet wel even aan. Maar opnieuw is dat de autochtoon, die zich op de tenen getrapt voelt.

Ik was blij met die uitspraak van Maxima. Ik herken de ervaring erachter: dat het je de vrijheid geeft om je ook Nederlands te voelen: ik met mijn kleurtje, mijn niet-doorsnee-nederlands uiterlijk. Alhoewel, zo ervaar ik dat niet eens meer. Ik zie steeds meer gekleurde mensen die vlekkeloos en accentloos Nederlands spreken en als ze dat niet doen dan willen ze zich er wel in behelpen en communiceren.

De leeuw en zijn hemd, heet dit boekenweekessay. 'Hup Holland hup, laat de leeuw niet in zijn hempie staan', zo gaat dat liedje. Maar kan de leeuw ook een tulband dragen, een sari, een hoofdoekje...? Ik mag hopen van wel.

Ik zette een mok koffie. Mmmmm... die geur troostte me. De nationale drank van Nederland is toch ook zomaar hier gekomen door de contreien waar mijn voorouderen vandaan kwamen. Ik hoef me niet buitengesloten te voelen, ook ik ben een deel van de Nederlandse gechiedenis, Nederlandse.

Spoedklusjes

De dag van vandaag verliep heel anders dan ik tevoren bedacht had. Ik dacht: laat ik mezelf niet te druk maken, lekker lui zijn, tenslotte werk je ook in de middag en de avond, ga 's ochtends maar heerlijk wat lummelen en bestel voor tussen door eens een maaltijd bij thuisafgehaald.nl.

Nou ja, het was omgekeerd. Eerst zag ik die maaltijd van roti met kip die al veel lovend commentaar had ontvangen van Annie en Harry een buurtje verder, maar Annie heet Irene, geloof ik. En toen ik niet meer voor mezelf wilde koken, wilde ik elke activiteit verder ook maar uit mijn handen laten vallen.

Toen kwam er een mail uit het klooster: of ik de meditatie van vrijdag kon overnemen, want zuster R. was ziek. Nou moest ik ineens een meditatie rond Psalm 42 en een zegewens uit me persen. Gisteren laat in de middag begon ik eraan, de helft was klaar voor mijn avondeten, de avond was gereserveerd voor Het Interview met Willem en Maxima (ach, het blijven schatjes...), dus vanochtend de rest afgeschreven, toch fijn dat het vanzelf komt.

Nou had ik voor de avond wel een door anderen gekookte maaltijd verdiend, dacht ik zo. Maar nee hoor, de thuiskok heeft zich niet gemeld. Nu moest ik voor de tweede keer in een spoedklusje een warme maaltijd bij elkaar scharrelen. Simpel houden, dat werkt het beste, dacht ik, net als bij die meditatie kijken wat er in je koelkast ligt en dan aan elkaar assembleren.

Zo vergreep ik me met mijn blote handen aan de resten van een gerookte makreel en maakte een gado-gado met ronddwalende groenten. En wat deed ik met Psalm 42? Welnu, het is de psalm met die heel mooie beginregels: Zoals een hinde smacht naar stromend water, zo smacht mijn ziel naar u, mijn God. Dus ik liet de ziel een reis maken, de ziel die verlangt naar gaafheid en heelheid. De zegewens gaat aldus:

Laat je ziel gaan

door de bergen en dalen

op zoek naar de verborgen bron

die elke dorst zal lessen.

Pak je ziel op

uit onrust en droevenis

breng het naar het licht

waar het in warmte kan wonen.

Spreek je ziel toe:

Moge je jezelf ontvouwen

in een waaier van mogelijkheden

en moge je thuis komen bij God,

de levende bron.

Vrede en alle goeds.

PS: Het toetje van de dag: typ bij YouTube 'De zingende revolutie in Estland, de tiende van Tijl': Een keten mensen van 600 kilometer die zich naar de vrijheid zingen. De ziel waaiert uit in mogelijkheden.

Muziek in de nacht

Het komt bijna nooit voor, maar vannacht was ik om vier uur plotsklaps klaarwakker. Dan kun je wel proberen weer te gaan slapen, maar ik was me meer bewust dat er in de nacht ook mensen werken en voelde in plaats van de stilte van de slaap, bedrijvigheid om me heen, onrust, op-en-neer-geloop. Ik besloot maar om naar Sammie te gaan luisteren.

Het begon met een prachtig nummer van Olafur Arnalds: Out to sea van het album Another Happy Day, zoals Sammie aangaf. De zee begint heel stil en dan zwelt het aan, tot een slotakkooord. Vroeger droomde ik vaak van de zee, dus ik luisterde in herhaling en kwam dichtbij die droomwerkelijkheid: ik was in een stad en de zee zwelde aan.



Ik dacht plotklaps aan de foto van de  kunstenaar Gert Jan Kocken: Je staat voor een stille wijdse zee onder een blauwe lucht met een enkele rimpeling, meer niet, maar het is de plek waar de Herald of Free Enterprise gezonken is en 192 mensen verdronken.  

De oppervlakte, die een andersoortige diepte kent...de hele tijd daar verwijlen zou me toch niet in slaap brengen. Dus ik koos een liedje van heel vroeger Song sung blue van Neil Diamond. O ! Het is een nummer dat ik in mijn tienerjaren grijs heb gedraaid:

Song sung blue, everybody knows one,

song sung blue in every garden grows one

Me and you, a subject to the blues now and than

but when you take the blues and make a song,

you sing them out again

Jeetje, wat een levenswijsheid in dat ene kleine liedje! Maak een lied van je blues, zing het uit en de blues verdwijnen dan weer. Zingen: alleen mensen kunnen zingen, de ziel zingt zich een weg terug naar het daglicht, zingt het verdriet eruit, zingen en neuriën zijn helend. En ook alleen de mensen kunnen muziek maken.

Neil Diamond kon voor mij helemaal niet meer stuk, toen later zijn filmmuziek uitkwam bij Jonathan Livingston Seagull, een dun boekje dat mij in mijn tienerjaren ook flabbergasterde. Daarin zit een liedje 'Be':

Be, as a page that aches for a word,

that speaks on a theme that is timeless

and the one God will make for your way

Ik hoefde het liedje niet meer op Sammie op te zoeken. Met deze woorden, dit liedje, gaf ik me weer over aan de slaap.

Grenzen en groei

Het zal wel in the eye of the beholder zitten, maar ik kom de hele tijd in mijn omgeving het thema tegen van: groei en leren, alhoewel het niet altijd gemakkelijk is en dat dan weer als een uitdaging beschouwen. Net kwam A. het wijkcentrum binnen en vertelde over de workshop die ze er zondag had gegeven. Vlak van tevoren zeggen er vier van de negen mensen af. Je kunt het niet bewijzen maar... Het zou de eerste warme zondagse lentedag worden... Ben je dan liever buiten dan binnen?

Tja, je kunt groeien van in het zonnetje zijn, evenals van een gratis workshop die je leert om geweldloos te communiceren. Om de gemakzucht van mensen voor te zijn, had ze al in de voorwaarden van deelname gezet dat je bij geen goede opgave van reden € 50 hebt te betalen. Maar nu? Dat verzin je stoer, maar nu moest het worden uitgevoerd: al die mensen wijzen op deze bepaling. Drie van de vier hadden daar natuurlijk overheen gelezen.

Doorzetten of niet? ... Het gaat je niet om het geld, maar wel om je eigen integriteit. Ben je nu werkelijk in staat om die grens te stellen, die ander daarop te wijzen en als die andere daar niet op ingaat, de andere van verdere deelname uitsluiten? Hoe doe je dat al geweldloos communicerend, je eigen specialiteit, tenslotte?  Dan heb je alweer bijna de neiging om over je hart te strijken, het door de vingers te zien, mee te stromen, flexibel te zijn... Maar waar blijf je dan en wie leert of groeit daarvan?

Bij het dansen in het klooster dansten we de dans die ook 'groei' heet. De bewegingen die je lichaam dan maakt, dat zijn exact dezelfden, als je geest voortdurend heeft te maken. Je bukt je naar de grond met reikende handen van verlangen, je schept als het ware daar beneden de levensenergie, die breng ja naar boven naar je hartstrreek, je cirkelt om je eigen as en brengt die naar binnen en vervolgens sta je met open armen en handen die al draaiend en bewegend als het ware een boom of plant maken, de hemel in.

Zo heeft de levenstroom en energiestroom te gaan. Daar waar  energie weglekt door anderen door vormen van woede, geweld, afsluiten en opsluiten of het stokt bij jezelf, dan zal de energiestroom dat allereerst proberen te dichten of juist weer proberen te openen. Dat kost levensenergie en die gaat weer ten koste van 'groei'.... Tja, zo is het leven: groei en verval en eindigheid inéén.

Geschreven in melk

Het is fijn dat er boeken zijn. Boeken die je meteen weg kunnen trekken uit de beklemming tussen hevige gevoelens en de nuchterheid en koelte van de ratio. Een boek dat je openslaat en je meteen op een ander spoor zet: wég uit wat iets aan de oppervlakte lijkt, op zoek naar het interne verhaal, de wereld van het innerlijk waarin een ieder uiteindelijk wortelt en waar vanuit de vertakkingen ontstaan, die de 'dagelijkse realiteit' heet.

Elke realiteit kent meerdere verhalen, er zijn meerdere reizen die je tegelijk maakt, in de droom, de verbeelding, de hoopvolle verwachting, de geprojecteerde toekomst. Ergens, daar vanuit leef je, daar is de onderstroom, daarheen terug keren, dat blijft een kunst.

Ik vond, weer op het juiste moment, een nieuw, oud boek, ooit in het Nederlands gelezen en nu in het oorspronkelijke Engels en ik vind meteen het citaat terug dat ik lang geleden eens over heb geschreven in een schriftje dat ik wilde aanleggen met mooie citaten: Every journey conceals another jouney within its lines: the path not taken and the forgotten angle. These are the journeys I wish to record. Not the ones I made, but the ones I might have made, or perhaps did make in some other place or time.

Het citaat is van Jeanette Winterson, al op de eerste bladzijde van Sexing the Cherry. Dat wat bijna werkelijkheid is, zó dat je het al een beetje geleefd hebt, en dan weer verdampt: toch was je er kort en hevig en het kan een deel worden van je werkelijke autobiografie... Winterson vervolgt, enkele regels verder: For the Greek, the hidden life demanded invisible ink, They wrote an ordinary letter and in between the lines set out another letter, written in milk. The document looked innocent enough untill who knew better sprinkled coal dust over it. What the letter had been no longer mattered; what mattered was the life flaring up undetected...

Het leven, dat je leeft, geschreven in melk... Alleen de goede verstaander, de werkelijke ziener weet waar je het kolenstof op poedert, zodat het onzichtbare leven zichtbaar wordt. Soms droom je vooruit: leeft er in je droom wat er in de werkelijkheid exact zo kan gebeuren. Misschien schrijf je dan zelf in je dromen, je werkelijke leven in melk. Goede bellettrie doet dat ook: die boeken schrijven jouw leven in melk.

De smaak van Einaudi

Wat is het toch een raar weer. Gisteren overdag op de fiets dacht ik dat het diep in de herfst was. Zó koud, zo waterkoud! Zo grauw, grijs en regenachtig. En toen in de avond klaarde het helemaal op: de lucht werd blauw, de zon ging schijnen, ik maakte een avondwandeling en voelde toen weer dat er toch warmte zit in de aarde: krokussen, narcisjes, de skilla bloeiden onweerstaanbaar en aanstekelijk: het is tóch lente, zo dacht ik, terwijl de avond zich ook weer vulde met vogeltjesgezang.

Dat hoorde ik dwars door Sammie heen, die mij via de oordopjes trakteerde op muziek van Ludivico Einaudi. Een moderne componist met piano als hoofcomponent, die in een soort van populaire stroom zit in een genre tussen Chopin en Satie. Hij is nu bekend omdat hij de filmmuziek schreef van de filmhit The Intouchables. Zijn muziek werkt bij mij net als het weer: de ene keer vind ik er niet veel aan; een beetje saai en gemakkelijk, de andere keer opent het wel horizonnetjes, die telkens wat verschuiven.

'Maar goed dat je niks aan het weer kunt doen', hoor ik net de kaarters tegen elkaar zeggen, 'als het aan ons lag dan zou het elke vijf minuten kunnen veranderen. De ene wil zon en de andere regen, en die weer sneeuw... het zou een zooitje worden". Gek, die  muziek van Einaudi heeft ook zoiets veranderlijks voor me. Een nummer The Crane Dance vond ik gisteren, bij mooi weer niet veel aan, naar zoëven bij harde windvlagen had het iets liefelijks en verbeeldde ik me graag dat zo'n witte kraanvogel opstijgt: een teken van geluk in de Japanse symooltaal.

Bij een ander nummer van Einaudi bedacht ik me hoe ik het zou vinden als Nils Frahm het speelde. Dan had ik het meteen wél mooi gevonden. Omdat de piano-aanslag van Frahm zo intens en aandachtig is en die van Einaudi is een beetje slapjes en saai.

Vreemd toch, zulk soort mijmeringen... Ze bestaan uit een gevoelsmatige laag die je niet bewijzen kunt, maar die wel doorslaggevend kunnen zijn in wat je raakt of niet. Wel direct bij me binnen kwamen  stukken met de titels: Lady Labyrinth, Eros, Walk, Il Princpio, Reverie, The Planets. Of heb ik daar ook bij te erkennen, dat de collage van deze woorden mijn zinnen prikkelt en de muziek dan volgt? Vreemd fenomeen is dat toch: smaak, voorkeur: wat zeg je ermee en wat gebeurt er in je, als je poneert: dat is een kwestie van smaak, dit is mijn smaak?

Osho's transformatiekaarten

Kom, laat ik weer eens een kaartje leggen, dacht ik toen ik de Transformatie Tarot van Osho tussen de boeken en dvd's weer tevoorschijn zag piepen. Dat is lang geleden. Je kunt dat doen met een heel specifieke vraag in het hoofd, maar die had ik niet. Tegenwoordig leef ik maar gewoon, laat het leven door me heen ademen en hou me niet zozeer bezig met 'wat -te- doen', maar meer met 'hoe-te-zijn', en dan het liefst gewaar van het hier-en-nu en daarin naar beste vermogen mij levend voelen en niet op een automatische piloot.

Dus ik legde het in enkele dagen drie keer. Als je dan toch niks te vragen hebt, dan kun je net zo goed kijken wat er dan  naar je toekomt. En dan valt op hoe Osho  zich speels laat inspireren door de verschillende religieuze tradities. De eerste kaart was nr 59: De Reis, waarin hij zegt dat je religieus moet zijn vanuit blijdschap en niet vanuit verdriet of tekort. Hij citeert hierbij Mevlana Jalludin Rumi, een Soefimeester uit de wortels van de Islam:

Kom kom, wie je ook bent,

zwerver, aanbidder, boekenwurm...

om het even wie.

Onze karavaan is er niet een van wanhoop.

Kom, zelfs als je je gelofte duizenmaal hebt gebroken.

Kom, kom, nogmaals kom.

Wat een ruimhartigheid en mildheid spreekt hier uit! In de ruimte van de hoop is zoveel mogelijk, wie wanhoopt en bang is vlucht weg, wie hoopt komt ook altijd terug. De tweede kaart was nr 50 en dat is grappig. Het is het verhaal van Jezus in de tempel die in woede ontsteekt tegen de geldwisselaars die er een handeltje drijven. In de christelijke traditie weet men vaak geen raad met dit verhaal: Jezus die kwaad wordt, hoe kan dat nou?, dat is toch des mensen en niet god-gelijk?

Maar Osho wijst erop dat je best kwaad mag worden, als het uit bewust-zijn is. Ongerichte kwaadheid is verwoestend, evenals ongerichte, bewusteloze liefde. Niet je daden zijn goed of fout, maar de wijze waarop: niet-bewust zijn is fout, bewust-zijn is helend, louterend,  doet goed en maakt gelukkig.

En tja, toen legde ik als laatste kaart nr 7: Voorbij De Hebzucht: als de hebzucht de mensen te pakken krijgt, worden ze zeer gehaast en blijven ze van alles bedenken om te krijgen wat ze denken dat ze willen hebben. Je probeert een leegte te vullen, die zich zo nooit vullen laat. Er is volheid, overvloedig, als  je gewoonweg leeft en de volheid in jezelf gewaar wordt: 'Houdt voeling met je bestaan', zegt hij. Helemaal mee eens.  En nu maar leven!