(G)een blik

Nee, zo’n dag gaat het vandaag niet worden: a bright sunshiny day. Het leuke van deze jongen in Central Park vond ik, dat het leek alsof hij daar puur voor zijn eigen genoegen stond; op een doorgangsweg wat achteraf, geen bankjes om hem heen zodat mensen konden blijven luisteren, alleen een persoonlijk mooi uitzicht op de wolkenkrabbers en alle bomen rondom.

 

Of deze olifant er voor haar eigen genoegen stond, weet ik niet. Het is een oude dame uit Ierland, enige maanden geleden gearriveerd, ze moet nog wennen voordat ze naar buiten kan. Nauwelijks bewegingsruimte, geheel geconditioneerd om uit een gat buiten de omheining water te tanken met haar slurf. Zonder het fenomeen ‘dierentuin’ zou ze niet meer bestaan, waarschijnlijk zou ze het tempo van een kudde in de wildernis niet bij kunnen houden. Als ze daar ooit geweest is, misschien is ze in gevangenschap geboren.

Het laatste wat ik op Manhattan zag, waren honderd olifanten, exacte replica’s van levensechte. Ze hadden ieder een naam en daaraan kon je geld doneren om het vreedzaam samenleven van mensen met deze olifanten te bevorderen.

Ze kwamen heel levensecht over en wat mij vooral opviel, zijn de ogen. Olifanten hebben een gigantische geheugen en dat lijkt toch aanwezig in hun blik. Ik stond in India eens bij een tempelolifant: die staat bij de poort aan een ketting en ‘zegent’ mensen met haar slurf, natuurlijk meestal met een bewaker of temmer ernaast. Ik keek deze in het oog en ik voelde een weemoed in mij opkomen. Alsof de olifant zei: ja, hier ben ik, al zó lang, rare wereld hoor, deze wereld.

Ik was er nu op gericht: de blik van dieren.Sommigen staren alleen, lijken je ook niet te zien, de pinguïns hebben uitgesproken kraalogen, de tijger is als een kat, soms bereid om jou waar te nemen.

De olifant heeft diepte in haar blik. Onder haar schedeldak bewaart ze een verleden. Waarom hebben olifanten eigenlijk zo’n goed geheugen? 

Deze apen, ‘de Siamees’ , bakenen elke dag met hun gebrul hun territorium af, zo luid dat het op twee kilometer afstand is te horen. Die hoeven verders niemand aan te kijken.

Die jongen in Central Park zocht verder ook geen contact. Misschien maakte hij zijn eigen koninkrijkje: hier waar ik muziek maak; dit is mijn leefruimte.

Groovy

 Het is óók een beetje mij losweken uit de dynamiek van New York, die mij moeiteloos meteen meeneemt als ik er ben. Dat uptempo;  dat ik me er de hele tijd, ik overdrijf niet, alleen maar vrolijk voel en nieuwsgierig, dat alles prikkelt en mij een kietelend gevoel geeft van binnen. 

Gewoon ‘thuis’ in mijn boshuisje zink ik meteen in mijn ‘meditatieve zelf’, als er zoiets bestaat, maar als ik onderweg ben, denk ik steeds: Ah, ja, dít kan ik in NY niét zien. Zoals het groen, glooiende landschap en de wolkjes die daarboven drijven, gisteren, onderweg.

Ik zit als vanzelf, mijn omgeving hier te berekenen en vind het leuk om de weg te zien op Google Maps: dat is dus 20 km heen en ook weer terug met de fiets, en dat duurt ongeveer een uur. In New York reisde ik in dezelfde tijd naar Upper Manhattan of naar Jackson Heights. Er gebeurt op dat kleine oppervlakte dat New York City is, zóveel: Nergens is de ‘wereldgeest’ van zoveel verschillende mensen, zó geconcentreerd aanwezig.

Hier is het weer een genoegen om de rood-met-witte-stippen al fietsend langs de kant van de weg te zien. En nee…dat kan in NY niet.

Radio Kootwijk- Hello Bandung

 Langer geleden alweer, dat ik door het bos en over de heide naar Radio Kootwijk was gefietst. Nu had ik daar zin in wegens de ruimtebeleving: het is daar werkelijk stil, tenminste als je op een dag gaat dat er geen schietoefeningen zijn, en zo was dat gisteren. In de zon op de heide en windstil was het lekker en ook  grappig om even heftig een klein eikenbosje in de volle herfstkleuren te zien. Rondom mijn huisje is er nog geen blad verkleurd, alleen de eikels vallen met harde plokken met regelmaat op de grond.

Het blijft bijzonder, dat betonnen art-deco gebouw midden op de heide. Als een verloren kathedraaltje: want tja, dat blijft mijn ervaring na New York: Alles is zó klein, miniatuurachtig, terwijl ik het eerder imposant vond. Het is niet groter dan een soort van schuur, dacht ik nu. En bij station Arnhem herinner ik mij aardig lyrisch te zijn over de architectuur. Nog steeds blijft het mooi, die beleving van in een soort van slakkenhuis te zijn, maar zó klein, zó klein. 

Hoeveel is er veranderd in de vorige eeuw! En dat het tijdens mijn eigen leven is geweest dat het internet is ontstaan. In 1929 kwam de eerste verbinding tot stand tussen Radio Kootwijk en Bandung, de geboorteplaats van Vader, en het gebouw aldaar lag in de bergen; daar zorgde de hoogte voor de minste ruis, hier in Nederland was het de eindeloze heide. Het kostte 33 gulden voor 3 minuten, dat is 700 euro, nu. Ik herinner me zelf die zenuwslopende keren dat Moeder, met de telefoon thuis, héél kort belde met Vader, die dan in Indonesië was. We moesten alleen maar paraat staan, zodat hij even onze stem kon horen. 

Het  was zoals in dat liedje Hello Bandung, uitgebracht in 1929 door Wil Derby. Het waren de eerste woorden die koningin Emma sprak bij de opening van Radio Kootwijk en de allereerste keer dat er een verbinding was tussen twee continenten, 12.000 kilometer van elkaar verwijderd. Ik kende alleen de uitvoering van Wieteke van Dort, onlangs overleden, die met tante Lien het Indische sentiment vertolkte. Mijn ouders vonden haar van de ene kant wel grappig, maar meenden tegelijk dat zij eigenlijk geen recht had om Tante Lien te zijn,  want nationalistisch als ze waren, eigende ze zich iets toe wat niet van haar was. Zij was uiteindelijk de overheerser, zij hoorde bij het kolonialistische establisment.

Welkom

 Dit was, na drie dagen afwezigheid, wel een leuk ‘welkomswoordje’ uit het bos: de rode paddestoelen, veruit mijn favoriet.

En een mooie avondlucht , terwijl ik op mijn bankje zit met een sigaartje, is ook gewoonweg genieten.

En toen ik net Arnhem in was gelopen, kon ik ook nog denken: Ja, ook hier: een mooi hoekje gecreëerd voor de mensen om te zitten. En meteen begon die andere waarneming: je kan nergens zomaar zitten, het is een betaald terras. Hoe ánders in New York, waar stoeltjes, tafeltjes, banken, het gras, je overal uitnodigen om plaats te nemen, een hele zithoek te creëren door met het meubilair te gaan schuiven, feesttenten neer te zetten, als het gezelschap maar niet groter wordt dan twintig. De openbare ruimte is van iedereen.

Hier is er geen gelaagdheid meer in wat ik zie en alles is zó klein en krap. In de bus en de trein, een béétje bijna claustrofobisch gevoelens. Achter elkaar, geen beenruimte, kijken naar de rugleuningen voor je. 

In het bos geniet ik van wat er is: de rust, de stilte: s’ochtends het rolgordijntje bij het keukenraam omhoogtrekken met het zonnegloren boven de bosrand, s’avonds de zwarte silhouetten van de bomen in een nachthemel, al dan niet met sterren. Vlak voor mijn zevende, en laatste, week in NY begon ik er naar te verlangen. Maar…in de stad mis ik de ruimte van NY. De grootsheid temidden van menselijke scènes, de brede rivieren waar mensen elkaar vinden en hun eigen ding doen. Hoe de grootste metropool van de wereld overal tegen mensen zegt: je bent hier welkom.

Andersheid. Terugtocht

 Ik ben een paar dagen in mijn stadshuis. De eerste reden was de opening van de expositie “Andersheid” in de Stevenskerk van Nijmegen waar vriend T. een van de twee deelnemers is. Ik hoor dat bij de voorbereidingen, ook voor de roze viering die op 13 Oktober de expositie weer afsluit, er een dynamiek blijft tussen jezelf, voor wie de eigen ervaring gewoon is en helemaal niet ‘anders’ , én de ogen van de buitenwereld die kunnen kijken met blikken die gaan van afkeuring en afwijzing, naar begrip zoeken, tolerantie, affirmatie.

Het prikkelende uitgangspunt van deze expositie is dat ‘God’, die door mystici ook wel de ‘Totaal Andere’ wordt genoemd, gekoppeld is aan vleesgeworden alledaagse ervaring.

Het werk van T. komt heel mooi tot zijn recht in de omringende kleuren van de Stevenskerk.

Evenals de half doorzichtige doeken in de roze  belichting. Het is zo’n tentoonstelling waar de aanwezigheid van de kunstenaar een extra duit in het zakje kan doen, wanneer zij in gesprek zouden gaan met het publiek. Ook uit nieuwsgierigheid: hoe ánders is wat zij zien, met de eigen beleving? 

De volgende ochtend was ik mij aan het koesteren in de zon, boven, bij het tuimelraam, de zon schijnt dan nog net niet echt in mijn tuintje, die is nog in de schaduw gehuld. Ik keek om mij heen: al die stapels papier om mij heen op tafel: ik kon het aangename best wel met het nuttige combineren en op gaan ruimen. Tot mijn verassing kwam ik in een map krantenknipsels ook Kamela Harris tegen. Kennelijk vond ik dat bijna vier geleden de moeite waard, een historische moment, dat zij vicepresident was geworden. Hoe geweldig zou het zijn als ze nu dan president zou worden!

Ook stapels en stapels oud papier waar het aan één kant blanco was: De lange tijd dat ik geen papier weg kon gooien omdat je de andere kant nog kunt gebruiken… dat ging nu allemaal de papierbak in. 

Ook waren er mappen vol voorbereidingen voor de leesgroepen bij de Clarissen,  vieringen voor de transitie-of feestdag- viering van Franciscus van Assisi op exact dezelfde dag als dat het gisteren was: 4 Oktober.Die bewaar ik nog. En al die meditaties en zegenwensen die ik gemaakt heb. Ik ben nooit systematisch geweest; als het geweest was, dan was dat weer gebeurd en legde ik het ergens op tafel weg. Nu alles bij elkaar geveegd in twee dikke mappen en die zoú ik nog ooit op datum achter elkaar kunnen leggen…

Eén meditatie had ik apart gehouden. Hoe moeilijk dat is: leren zwijgen. Je ergens niet meer in mengen. Vandaag ga ik naar de sauna met de vrouwengroep, hier vlakbij mij in de buurt. Daar zal ik nog eens extra op mijn eigen woorden gaan sudderen.

Sorry dat ik besta?

De titel van deze column van Joyce Roodnat bleef aan mij haken. Iets klopt er niet. Ze beschrijft haar favoriete Landenpaviljoen op de Biënnale, dat is Oostenrijk. Ja, dat paviljoen is bij mij ook binnengekomen. De Russische politieke vluchteling Anna Jermolaewa uit Sint Petersburg, die in Oostenrijk haar thuisland heeft gevonden, verwerkt in een aantal installaties haar verleden. Volgens mij.Volgens Roodnat gaat ze ‘aan de slag met de absurditeiten van afweer en onderdrukking’. 

Ze maakte een installatie met bloemen en planten die een rol hebben gespeeld in de diverse revoluties, waar het volk al dan niet succesvol het regime heeft proberen omver te werpen. Met vier Oekraïnse vluchtelingen, ballerina’s, oefende ze scènes van Het Zwanenmeer in, die wanneer er onrust in Rusland was, dagenlang op de tv te zien is. Ze heeft de echte telefooncellen, waar ze zelf ook in heeft gestaan als vluchteling in het detentiecentrum, overgebracht naar de Biënnale en ze gaat terug naar het station in Wenen waar ze zelf wekenlang op een bankje heeft geslapen. Je ziet haar er weer rondzwerven, maar nu kan ze niet echt meer slapen want de bankjes hebben armleuningen gekregen. Hoe een maatschappij het indirect mensen onmogelijk maakt om te bestaan.

‘Kunst, ook de meeste persoonlijke, reageert op wat de wereld aanreikt’, zegt Roodnat. Maar ik denk dat kunst voortkomt uit een innerlijke noodzaak. Niet de wereld reikt je iets aan: je bent een deel van de wereld en daarin doe je ervaringen op, die je in jouw grondvesten raken, die je maken tot wie je bent. Kunstenaars hebben het geluk dat zij dit via materie en beeldend vermogen kunnen verwerken en met het resultaat reiken ze naar de wereld. Wie gevoelig is voor kunst kan zo de pijn en het onvermogen een plaats geven.

De gedachte dat kunstenaars ‘sorry dat ik besta’ zouden kunnen zeggen gaat eigenlijk  uit van een ietwat decadente levenservaring: Alles is oké, de basisbehoeften zijn vervuld, en dan blijkt het voor sommigen heel moeilijk om vanzelfsprekend in die wereld aanwezig te zijn…Pijnlijk; ‘menselijk onvermogen’, maar volgens mij een energie en dynamiek die haaks op het kunstenaarschap staat. 

Ik dacht terug aan enkele scènes  uit New York. In de metro verschenen affiches als reactie op een speerpunt in de campagne van Trump:  dat de immigrantenstroom meteen moet stoppen: trots zijn dát je immigrant bent, is de boodschap. Wellicht een idee om de focus van minister Faber te doorbreken: laten er affiches komen met de karren van Vietnamese loempiaverkopers, medewerkers aan het wetenschappelijk onderzoek uit het buitenland, mensen die werken in de bollenstreek en ander handarbeid verrichten, waar de ‘gewone’ Nederlanders geen zin meer in hebben: laat de boodschap zijn: wij zijn er, we zijn niet meer weg te denken en weg te saneren in het welvarende Nederland. 

Dat er bij de herdenking van 9/11 óók plaats is voor het perspectief van Palestina, dat een kunstenaar een nieuwe plek markeert voor iedereen in New York; een strandje om te ontspannen, waar ooit een pakhuis stond vol noeste arbeid van al die immigranten…Opnieuw is het de kunst die verbindingen maakt én toelaat: de actievoerders waren welkom in het hart van Lincoln Center, waar alle uitvoerende kunsten hun huis hebben: het ballet, de opera, het orkest.

Meer dan twee weken lang zat ze er, in een hoekje in het donker, onder de overkapping van het Ritz-hotel. Een oude vrouw zittend op een rollator, rondom 19.30 uur zat ze er nog niet, wél na 22.00 uur. Aan de overkant van de straat was er altijd politie, bij één van de ingangen van Central Park en er liepen beveiligingsmensen rond, van het hotel zelf. Maar ze kon daar zitten; gewikkeld in dekens, meestal half in slaap, soms keek ze wel alert uit haar ogen. Zo is het ook in de metro zelf, waar het warm is. Elk metrostation heeft minstens twee ambtenaren, en die laten slapende mensen liggen, ze worden niet weggestuurd. Wie problemen maakt wordt wél streng aangepakt. In de metro wordt regelmatig omgeroepen dat je meteen assistentie kunt inschakelen of de politie kunt bellen. Wie het MTA-, dus het Metro- personeel,  beledigt of aanvalt kan zeven (!) jaar gevangenis krijgen.

Hoe ga je om in een samenleving met die mensen die niet eens kunnen zeggen: ‘Sorry, dat ik besta’, maar gewoon bestáán? … 

 

Vice-presidents debat. Arooj Aftab

Ik werd toch vanzelf rondom 3.00uur in de nacht wakker: In Amerika begon het Vice -president debat tussen Vance en Walz. Ik volg de dagelijkse wederwaardigheden in deze verkiezingen doordat ik in New York het ook gewend was om s ‘ochtends bij het ontbijt naar de ochtendshow ‘Goodmorning Joe’ te kijken en de dag af te sluiten met ‘Stephen Colbert’, (bij wie Arjen Lubach uitgebreid gespiekt heeft). En dan nog andere filmpjes eromheen van influencers waar je shots zag hoe Trump niks coherents meer kan zeggen, zijn half lege zalen tijdens de rally’s en Kamala Harris die een juichende massa om zich heen heeft. En de peilingen die in opgaande lijn laat zien dat Kamela terrein wint, ook in de Swing-States.

Ik weet niet of ik ondertussen in de algoritmen-informatie-fuik terecht ben gekomen: Het lijkt mij niet anders dan dat Kamela wint, ook door de enorme geldbedragen die zij bijeen gaart en de ‘endorsements’ over het hele spectrum van de maatschappij: Van Taylor Swift en Billie Eilish , Hollywood, Biljonairs uit de zakenwereld, tot aan Dick & Liz Cheney en nog meer republikeinen. Én ook van een deel van het militaire echelon, die aangeven dat Trump een gevaar is voor de wereld’vrede’. 

Daarom begrijp ik niet waarom Rutte als nieuwe Secretary General van  de NATO géén voorkeur uitspreekt voor Kamela Harris en het doet voorkomen dat Trump een heel redelijke man is, waarmee hij goed overweg kan. Mág hij dat misschien niet, omdat Amerika ook een deel van de NATO is? 

Ook die enorme invloed van de katholieke kerk wordt onder het matje geschoven. Vance is katholiek en heeft dus de Paus achter zich rondom de abortuswetgeving. Het verheerlijken van het heteroseksuele kerngezin, hij en zijn ‘beautiful wife and three children’. Al die brave katholieken in Amerika die oprecht geloven dat zij nu op de goede weg zijn als ze op Trump stemmen…Die Paus die in België complimenten geeft aan het koningspaar dat zich ook tegen abortus heeft uitgesproken. Het sexuele misbruik raast door de geledingen van de katholieke kerk; zo lang weggestopt, weggemoffeld, steeds weer nieuwe slachtoffers makend. Hoe kún je weten dat God abortus veroordeelt en er altijd vergeving wacht voor al die priesters, bischoppen en kardinalen? Walgelijk. 

In de analyse van Morning Joe is Walz de winnaar van het debat, alhoewel sommigen teleurgesteld zijn over zijn performance. Er wordt gesuggereerd dat Vance zo redelijk mogelijk zich probeerde te profileren, alvast een voorschot nemend op het verlies van Trump, afstand nemend, omdat hij immers als jonge politicus nog een eventuele toekomst voor zich heeft.

Anyway. 

Ondertussen luister ik op deze regenachtige en grijze dagen naar Arooj Aftab. Zij woont in Brooklyn, is Pakistaans van afkomst met Arabische invloeden. Zij heeft zó’n warme stem, op zoek naar de ‘wereldziel’ en je hoort zowel klassieke, jazz, moderne en midden-oosten invloeden. Het ritme en de trage slepende omzwervingen in haar muziek doen mij ook denken aan Anouar Brahem, al héél lang een favoriet van mij.

Ik heb haar zien optreden en vond haar persoonlijkheid ook heel aangenaam. (Zie blogje: hart gestolen op 22 Aug)