Brits paviljoen: Lubaina Himid

Belonging…Longing to be…

 Het Britse paviljoen is stralend wit van binnen en leeg gelaten, op de vijf grote taferelen in elke zaal één, met nog wat kleiner goed eromheen. Er is een soundscape en het gaat over ontheemding en wat het is om ergens een thuis te maken. Het begint met het gesprek tussen twee architecten: wat is beter een vast huis op de grond of eentje op wielen?

Er worden vragen gesteld 

De koks in de keuken koken aan een zwevende tafel, ze zijn bezig, maar welk gerecht het wordt, dat zie je niet, de tuiniers staan ook wat onhandig bij een grote cactus.

En plots hoorde ik na het zoemen van een vlieg dat aloude liedje dat bij mij, al toen ik een kind was, een groot gevoel van heimwee veroorzaakte, het eerste liedje ook, dat ik hoorde in een vreemde taal. 

De woorden deden er niet toe, het was de melodie die aan mij trok, zo’n beetje als wanneer je aan je eigen haren kunt trekken, zodat je jouw hoofdhuid voelt en je de pijngrens zelf kunt bepalen. Je trekt ze ook nét niet echt uit.

Ik volgde waar het geluid het hardste was en kwam uit in de zaal van het varen.

Twee vrouwen buigen zich over een bootje op een zee die ook stekelig is, net geen vaste grond onder de voeten. Het liedje was gestopt, ik hoorde het klotsen van de zee. En plotseling zat ik in het hoofd van moeder. Dat zij wekenlang alleen maar de zee hoorde, op de boot naar Nederland, om medicijnen te gaan studeren. Zo’n jonge vrouw nog, wat was haar hoop, was zij ook bang? Ze had geen echte keus om te gaan, haar vader kwam enkele weken ervoor met het bericht: Jij gaat naar Nederland. Aangekomen vond zij de kou het ergste en dat vieze eten van elke dag aardappelen en doorgekookte groenten; zo vertelde ze het mij.

Wekenlang alleen maar dat geklots van de zee… Later genoot ze ervan om met een luchtbed de golven op te zoeken en zich naar het strand te laten dragen.

Het verlangen en de noodzaak van het zoeken waar jij kunt ademen en leven, je veilig voelen, de onmacht het misschien alleen in momenten te kunnen ervaren…het zat als levensproject in haar verweven. En het is een proces waar een ieder in staat, bitterzoet, en er elke keer ook weer anders uitziet. Wisselend aanwezig en soms ook tegelijkertijd: onderweg en thuis.

Bedwelmd?

 Zoveel klaprozen gezien op mijn fietstochten van boshuisje naar Nijmegen en weer terug. Maar als ik fiets stap ik niet snel af voor een fotootje. Dus dan nu maar, hier in Venetië, wachtend op de bus. Ik hou van ze, ze zijn mijn paddestoel-met-witte-stippen, die de herfst inluiden, van de zomer. 

Er staat hier ook een heel grote paddestoel met witte stippen.

In de Arsenale hangen ook allerlei geuren. Sommigen komen van filminstallaties, wist ik al. Maar nu blijkt dat deze kunstenaar waarschijnlijk de grootste veroorzaker is; hij wil een hallucinerende, bedwelmende ervaring bezorgen.

Ik liep opnieuw het laatste uur door stille zalen en hoorde nu ook ‘muziek’; zoemende klanken die ik associeer met meditatieve tonen. Gek, dat ik dit eerder niet hoorde. Misschien maakt vijf dagen achter elkaar Biënnale-ervaring mij bevattelijk om te horen wat er tegelijk niet is? Tenslotte kun je in kunst op een valide wijze, ook van ALLES zien.

Het Origami-Hert van Oekraïne

Ook Oekraïne zet kunst in, om iets te doen wat hartversterkend is. Een origami-hert werd dwars door Europa naar Venetië gebracht.

Langs plekken, waar ook Oekraïners leven en hiermee ook duidelijk maken, waar Oekraïne bij wil horen. Kunst is er om verbinding te scheppen, empathie te laten groeien.

Ik mag toch hopen, dat na  de Biënnale het hert niet meer hoeft rond te zwerven en ergens in Venetië weer de hoefjes op de grond voelt.

Nederland tegenover China

 Nederland zendt als inzending een bunker in, waarin gegromd wordt. China articuleert dat we in een tijd van onzekerheid leven en geeft je een zaal met tien projecten waar kunst, technologie en wetenschap samen worden gebracht.

Een lichtkolom die hemel en aarde met elkaar verbindt:

‘Free and Easy Wandering’: zij leent ook haar handen aan een robot uit, die voor jou kalligrafeert.

Ik weet wel waar ik het liefste zit.

Gemengde gevoelens

 

Het paviljoen van Japan zit vol babiepoppen en je kan er zelf ook eentje meedragen en ervoor zorgen. Er zijn uitklapbare tafels om deze te verschonen, flesjes melk om te voeden. Ik weet het niet hoor…wél weer relevant is, dat de kunstenaar zelf vader is met zijn man, van een tweeling geboren met KI. Op video’s zie je ze in het echt. Dan breekt de presentatie ook een lans voor homoseksueel ouderschap in een samenleving met traditionele waarden.

En dan is er, de in elke recensie genoemde naakte vrouw die elk uur de tijd en de noodklok luidt in het paviljoen in Oostenrijk. Binnen nog veel meer performance: een vrouw draait rondjes in een golvend bad op een jetski, twee vrouwen beklimmen moeizaam een windvaan die de macht van het patriarchaat voorstelt, een eindbeeld is dat eentje als Christus aan het kruis hangt, een lenige vrouw wringt zich letterlijk in allerlei bochten en schiet uiteindelijk met een boog een pijl in een zwart bord, op omgekeerde wijze door haar lichaam dubbel te klappen, er is een tank waar een vrouw met snorkel woont, ze gaat ook op een bed liggen, en het water is gezuiverde pis, die je zelf mag bijdragen. In weer een ander afgesloten zaaltje moet een vrouw worstelen om de kapotte luchtdruk te herstellen, waardoor het water met kracht ongericht uit de slangen komt…Het gaat dus over alles wat er mis is op de wereld: het watertekort, het patriarchaat, het bedorven milieu, ook in de Venetiaanse lagune. 

En ik denk alleen maar: wat moet het veel geld hebben gekost om dit allemaal te laten zien, en waarom zijn al die vrouwen naakt en kijk je daardoor rechtstreeks in hun kut? Er is zoveel mannelijke publiek, goed gekleed en jofel, behaag je die hier niet alleen maar mee? …

Ook het paviljoen van Nederland is een aanklacht en een schuldbewuste boodschap ineen. Het prachtige lichte Rietveldpaviljoen is nu een bunker met stalen rolluiken, want we zitten niet meer in het optimisme van eerder, toen elke Biënnale toch vooral de westerse kunst een veer in de kont stak. Een vrouw loopt ‘grunting’ rond, valt neer, trekt haar broek naar beneden, ik kijk op haar blote kont, tussen oude catalogi van de Biënnale, ik versta in het heel lage gegrom de woorden: Love Yourself, Do Not Hate/Cage…Rage…/ eindigend met Enjoy, terwijl ze met ontbloot bovenlijf op twee zittafeltjes staat. Langzaam gaan alle luiken dicht en op het einde is het stikdonker. 

In de kritische toon, is het tegelijk zo weinig hoopvol, niks van de vanzelfsprekende praktijk in de hoofdtentoonstelling van willen helen, zoeken naar gemeenschap, verbetering en kracht vinden.

Jarenlang is het paviljoen van Amerika zo veel mogelijk weggewerkt: het werd een rieten Afrikaans dorp bij Simone Leigh, een zachte plek om te relaxen in hangmatten, zitzakken en gecreëerde schaduw in regenboogkleuren…Alles om het koloniale gebouw te verstikken. En nu is alles gestript en spreekt de curator over de iconische rotunda in het midden waar Maria de Guadalope te samen met referentie aan de die torenhoge cactus, de saguoro, te zien zou zijn, het vereert de materiaalkeuze van hout en steen uit Amerika zelf. 

Ik las over de integriteit van de kunstenaar, terwijl ik vooral een bruine drol zie en gouden frutsels om Trump te behagen, alles krom en in elkaar gedraaid en niets zeggend. Misschien is de kunstenaar de curator te slim afgeweest. Is het in werkelijkheid een aanklacht tegen Amerika, in plaats van de verheerlijking ervan.

En dan het paviljoen van Rusland. Zóveel protest en consternatie, dat deze weer mee mocht doen. Dan denk je optimistisch: als er dan integere Russische kunst te zien is, dan is dit op zich nog wel van waarde.

Maar Rusland steekt zijn middelvinger uit naar Europa en de rest van de wereld. Het paviljoen is leeg, drie zijdeuren staan open en daar staat geschreven: No Entry.

Vier paviljoens In Minor Keys

 In Guardini heb ik tot nu toe vier landenpaviljoens gezien, die aansloten bij het thema In Minor Keys. Er was een stakingsdag voor personeel uit de culturele sector, dus sommigen waren dicht. Of er was een rij. Spanje had mozaïekmuren van oude ansichtkaarten, elk keurig met een spijker in het midden. De vlooienmarkt, waar oude dingen een nieuw leven krijgen, en verleden en toekomst samenkomen, daarom wandel ik zelf ook zo graag op rommelmarkten, als bron.

Nu wist ik ook ineens weer waarom ik zelf ook twee ladebakken  en een schoenendoos vol oude ansichtkaarten heb, sommigen dateren nog uit mijn lagere schooltijd, ik heb oude kaarten ook nooit weg kunnen gooien en alles bewaard. Een keer in de zoveel tijd blader ik erin en kom dan weer in mijn verleden, ook nog door die oude tekstberichten van mensen die ik nooit meer zie of allang dood en begraven zijn. Sommige kaarten zijn ook te grappig of te betekenisvol om weg te gooien.

In deze zalen gebeurde het ook en weer anders. O, kijk, dat soort ansichtkaarten verstuurde ik als kind vanuit Spanje. Ik herinner me dat ik er een paar mocht uitkiezen om naar vriendinnetjes te sturen. Zo deed je dat vroeger; je plakte een postzegel en verzon een tekst. Als je ze te laat vanaf het vakantieadres verstuurde, dan kon het zijn dat je zelf alweer thuis was, maar de kaart nog niet was aangekomen. Die zoete technicolor kleuren, die gemanipuleerde foto’s van dieren, het kwam allemaal terug. En zoveel is van alle tijden.

Ook België heeft een ‘evenement’ dat slow; handarbeid, het maken van tegels met woorden erop, koppelt aan muziek en oog voor het collectief.

Polen zoekt naar communicatie met walvissen, middels experimenten met een koor, dat ook uit dove mensen bestaat. Dus ook op zoek naar gebarentaal en presentie van het lichaam, als uitdrukkingsmiddel.

Egypte heeft een Stiltepaviljoen ingericht, waar je sommige kunstwerken ook uitdrukkelijk wél mag aanraken.

Ik dacht aanvankelijk dat het wel een grote foto ofzo was, maar het blijkt dat de kunstenaar in de repetitieve herhaling van al die zwarte verfpuntjes, met enkele lichte erin, aan het mediteren was.

In de zaal ook de geur van de lotusbloem en rustige zachte geluiden van getik en geklop, dat ook soms aan een hartslag deed denken.

, 

Bijna lege zalen

 Het laatste uur voor sluitingstijd nog even de hoofdtentoonstelling binnenlopen; dan zijn er weinig mensen. Zó is het gezicht van de curator, uit haar hoofd komen alle ideeën en zij is niet meer op de aarde…

Er hangt een bijna gewijde sfeer in de zaal, nu deze leeg is. De dieren fluisteren in hun samenkomst, de bloemen geven hun eerbetoon.

In Guardini ook een geborduurd schilderij over de Soefi.

Hier hangt ook dat werk met die intensief bewerkte ‘huid’, met draden als haren erin geweven en verf met stiksels en stoppels.

In deze zaal kom ik vast nog graag terug op dit uur.