Krantenberichten uit New York

New York blijft dichtbij mij. Alles wat daar gebeurt, de gelaagdheid van zoveel verschillende mensen bij elkaar, het is zo’n andere wereld dan hier. Vandaag een artikel in de krant dat er steeds meer onverwachte ijsbanen verschijnen, op onverwachte plekken en altijd  met een glorieus uitzicht, zoals de krant dat zelf trots meldt. Er is ook een soort kunststof uitgevonden die je zo ergens kunt spuiten, dat vergelijkbaar is met ijs, dus. 

Tegelijk gaat het in de krant over de vluchtelingencrisis, die ook New York bereikt heeft. Steeds meer mensen stromen toe omdat New York, als enige stad in het land een ‘right of shelter’ heeft: iedereen krijgt gratis voor zestig dagen onderdak en eten. Mensen zouden, landelijk gezien, officieel een werkvergunning moeten hebben, maar dat gaat in de bureaucratische molens langzamer dan NY voor ogen heeft. Dus dan kan het  gebeuren dat er vlakbij Grand Central Station een soort van werkplaatsje is, waar scooters worden gerepareerd door monteurs uit Equador. Niemand vraagt of iedereen er een werkvergunning heeft. Buiten Brooklyn zijn grote tenten gebouwd om toch te kunnen voldoen aan dit recht op een onderkomen; er zijn ook talloze hotels die daartoe dienst doen en het Roosevelt Hotel midden in Manhattan is het centrale aanmeldcentrum. Ik ben er langs gelopen en verwonderde mij over de vele mensen die daar op de stoep zaten, ik wist toen nog van niks.

Maar gisterennacht ging het ook een beetje mis. Er was een zware storm voorspeld en de mensen uit de tenten in Brooklyn werden allemaal ondergebracht in een highschool in de buurt, waardoor de school een dag gesloten was. Er kwamen protesten. Men vond dat niet kunnen: een school die als opvangplaats ging dienen. Gelukkig reageerden alle uitvoerenden met: We are all New Yorkers! En er klonk het geluid uit een opvoedkundig centrum aldaar: Turning our back on the most vulnerable is not what we stand for. Het was maar voor één nachtje, maar toch: ook de onderwijsinstelling heeft een punt, dat een school geen opvangcentrum kan worden en ten alle tijden door moet kunnen gaan. Tegelijk is dit een algemeen gedeelde notie: want wanneer de zestig dagen om zijn, en mensen uit hun eerste opvangplaats, zoals hotels moeten, met alles wat ze hebben in vuilniszakken, terwijl hun kinderen wél al naar school gaan in de buurt; dan doet men haar uiterste best om deze mensen te herplaatsen, naar ergens anders in de buurt. Omdat het voor een kind niet goed is, om weer ergens opnieuw te beginnen.

Kom hier in Nederland maar eens mee…Vluchtelingen mogen hier niet werken, hun kinderen kunnen niet gewoon naar school, ze worden telkens herplaatst, over het hele land. Geef mij New York maar. Al weet men niet meer hoe men daar alle migranten moet herbergen…ik heb toch liever een discussie die er losbarstte toen de burgemeester besloot om een limiet te stellen aan het aantal bussen met migranten die dagelijks (!) New York binnen kunnen. Ook mooi dat mensen er ‘migrant’ heten, onafhankelijk waar zij vandaan komen, en geen ‘vluchteling’ en New York zichzelf identificeert als ‘migrantenstad’. 

De stad is ook in alle architectuur gelaagd, er wordt gebouwd en afgebroken en soms verschijnen er dan ‘ghost signs’ dat zijn teksten op oude gebouwen die weer te zien zijn omdat het gebouw ernaast dat er ooit verrezen is, alweer werd afgebroken. Ik maakte er meteen een foto van op mijn eerste dag in midden Manhattan, de dag dat de smog alles ook een aanzien gaf van een vergeelde ansichtkaart. 

Wat ik al vermoedde klopt: veel blijft bestaan en wordt gebouwd door de giften van rijke New Yorkers. Zo is het nieuwe centrum voor de Uitvoerende Kunsten , een  lichtende kubus, nu klaar en toen ik er was nog in aanbouw, op het terrein van de Twin Towers, bijna geheel door particulieren gefinancierd. In de krant een bericht over een oude presbyteriaanse kerk in de East Side, op wiens grond projectontwikkelaars al een oog hadden en  die nu gered wordt door o.a de acteurs Mark Rufallo en Matt Damon, een lievelingsacteur van mij.

En in Brooklyn is er nu gedoe omdat er onder een hassidische synagoge clandestien een tunnelsstelsel is gebouwd, die de fundamenten van de gebouwen in de omgeving in gevaar heeft gebracht en alleen daarom ontdekt is. Het is nog niet bekend waarom men dit is gaan bouwen, waarschijnlijk om een rabbijn waarvan een deel van de gemeenschap meent dat deze een Messias is,  een permanente plek te kunnen geven. Nu gingen joden buiten bidden omdat een deel van de synagoge ontruimd moest worden. Pikant, deze tunnelvisie van Joden in Brooklyn, die waarschijnlijk tegen de zionistische staat Israël zijn; tunnels om te kunnen ontsnappen en van verzet, waar Israël nu tegen strijdt.

Ach, al die kleurrijke verhalen uit New York…Ik keek naar films, zoals Joker en andere, en kan het niet nalaten om af en toe een screenshot te maken. Omdat ik de plekken herken en een beetje verslaafd ben geraakt aan al die dynamiek, en NY weer anders tot leven komt door de verbeeldingskracht.

Israëls vernietigende verdoving

In de NewYork Times een uitgebreide reportage van journalisten die onder strikte begeleiding mee mochten met het Israëlische leger in het verwoeste Gaza. Om het hele artikel hangt de sfeer van: dit is wat zij zéggen en dit is wat wij zién. Een groot gat in de zijkant van een woonhuis dat is weggeslagen wordt verklaard omdat men verwacht dat de ingang omgeven zou zijn met boobytraps. Eén schacht naar beneden in een gebouw wordt verklaard als de ingang van een 100 mijl tunnelstelsel daaronder, maar niemand gaat naar beneden om te kijken, dat zou te gevaarlijk zijn. En ik denk: waarom is er maar één schacht in de wijde omgeving en niet véél meer? Eén schuur met oude spullen wordt gepresenteerd dat hier de rakettenopslag van Hamas geweest zou zijn. 

Mij schoot de gedachte binnen, dat hier Israëlische militairen volkomen op hun gemak door de verwoesting lopen alsof ze in een live computerspel zijn beland. Een journalist hoort in hun gesprekken dat de ene soldaat de andere sart: ‘jij hebt nog geen x op je geweer’. Het blijkt dat ze, voor elke Palestijn die ze doden, een x-je op hun geweer krassen.

En dan zie je in een ander artikel deze foto: dit zijn de mensen die daar ooit woonden, samengedreven in een uithoek van Gaza, waar er nog gewoon een straat is en bomen. Maar ook daar een man die een gewond kind draagt.

Ondertussen probeert Israël een dubbelzinnig narratief te verkopen: aan de internationale wereld dat zij de gevechtshandelingen, dus voornamelijk de bombardementen, gaan verminderen. Maar elke realist kan zien dát er niks meer te doen is, want alles is al kapot. Tegelijk zeggen ze naar de inwoners dat zij geïntensiveerd op zoek gaan om de gegijzelden te bevrijden. Maar elke realist ziet: hoé dan? Dat kan alleen als je de oorlog wél intensiveert, door bijvoorbeeld die tunnels in te gaan.Er ging even een bericht dat zij alles onder wilden laten lopen met zeewater (zoals je ongedierte weg spuit), Hamas reageerde dat er grote technische kennis was en dit niet zomaar kon; sindsdien hoor je niks meer van dit plan. 

Ja, de gruwelijkheden van leden van Hamas bij die 1200 doden is vreselijk. Verkrachting als oorlogsmiddel en onthoofdingen…Alleen de schaal van de wreedheid is niet vergelijkbaar. Er hoeven maar een tiental leden van Hamas deze oorlogsmisdaden begaan te hebben. Er zijn ook berichten van menselijkheid van leden van Hamas tijdens deze gevechtshandelingen, zoals een soldaat die het toestond dat een vrouw nog spullen haalde uit een kamer voor haar menstruatie.

 Daartegenover staat de algemene verdoving van Israël , al 75 jaar, dat het gewoon is om mensen te onderdrukken en te vernederen en ze te behandelen als oud vuil, weg te saneren van hun land op de Westelijke Jordaanoever, en dat er nu geen vuiltje aan de lucht is… Hoe ontstaat de ultieme haat? … Het waren juist linkse Israëlieten die in de kibboetsen leefden vlak tegen de grens met Gaza en ze wilden de vrede zoeken. Maar hoe kan dat als je zelf woont in weelderige groene tuinen terwijl aan de andere kant mensen leefden met net genoeg ontzilt water om er niet ziek van te worden? Dat zij deze mensen inhuurden als goedkoop personeel, en tegelijk zichzelf op de borst klopten als ze hielpen om een ziek kind te brengen naar een goed Israëlisch ziekenhuis? Hoeveel haat groeit er in je als je weet dat het water waarmee jij hun planten besproeit, beter is dan wat jij zelf drinkt?

Over wantrouwen en de ochtendzon

For the record:   Ik zit nu op de grond bij de gaskachel die vlammetjes geeft en die ik voor het eerst op een hogere stand, nr 5, heb gezet. Voor het eerst ook, sinds lang, een heldere blauwe lucht met ochtendgloren om bij te ontwaken. En gisteren zorgden wat ronddwarrelende sneeuwvlokken tóch voor een wit bospad, de eerste die ik neem richting de bus naar Arnhem. En die was gisteren vrij, want er was een landelijke storing in het computersysteem. ‘Eén cadeautje!’ zei ik lachend tegen de chauffeur en een andere passagier grinnikte mee.

Wat kan het leven toch makkelijk zijn, als je het met vertrouwen tegemoet ziet en wat veroorzaakt wantrouwen  toch voor een gigantische ruis in de communicatie…Helaas heb ik het veel in mijn omgeving meegemaakt. Mensen die zich vastzetten in een eigen kluwen van gevoelens, die zij vervolgens als ‘voor de werkelijkheid’ aannemen. Het grondakkoord is daarbij altijd: ‘ ik word tekort gedaan, mensen moeten mij hebben om gemeen te zijn, en ik doe zó mijn best’…Heel sneu. En ook heel pijnlijk voor degene aan wie dat wordt geventileerd: want dié is degene die dat doet en dus krijg je allerlei beledigingen naar je hoofd geslingerd. Ik ben verbaal best begaafd, maar ben tegelijk niet bestand tegen een vuur van oneigenlijkheden die naar je worden afgevuurd…De ‘image generator’ van A.I geeft nu wel frappante plaatjes. Ik typte dus ‘wantrouwen’ in. En ja, ik herken de blik en de houding van degenen waarmee je dan te maken hebt. Ze lijken je recht aan te kijken, maar iets in hun blik is juist ontwijkend en heeft iets afgeslotens. En dan geeft dat als abstract beeld een omgeving van eenzaamheid en vastzitten. Ik vind zelfs het kerkgebouw-achtige raak: vaak zijn dit soort mensen ook gevoelig voor religie en godsdienst. Daar zoeken ze naarstig naar iets van zekerheid en rust…Ze maken er zelfs hun beroep van. Als priester of hoogleraar, of beide. Een bastion van veiligheid in een leven vol onvervulde verlangens. Ach, het is zó sneu en het maakt mij ook verdrietig en onmachtig. Laat ik maar met dat cliché-liedje eindigen, dat nu voor mijn venster te aanschouwen is; ik kan mij nu koesteren in de ochtendzon. Ik hoop vurig dat dit doorbreekt bij een ander: een nieuwe morgen.

 

Image Generator

Ik vind het razend interessant. Hoe A.I. plaatjes genereert. Ik typte Eowin in, terwijl ik naar de Lord of the Rings keek op de tv; meestal wel ergens in herhaling in deze kerstvakantie. In het programma kun je verschillende stijlen aanvragen: realistisch, rennaisance, fantasy, lief, cyberpunk, impressionistisch, grafisch, moderne schilderijen,  enzovoort. Er kwamen plaatjes uit die passen bij haar personage én de stijl. Zij is een van de sterke vrouwen in dit epos én menselijk. Ze wordt verliefd, ze heeft ruzie met haar broer en gaat uiteindelijk als enige vrouw stiekem als vechter mee om het kwaad van Mordor te overwinnen. Zij verslaat de belangrijkste partner van Mordor, de koning-heks van de Nazgul,  juist omdat zij vrouw is. Want er werd gezegd dat geen man hem zou kunnen verslaan. 

In een notendop wordt hier het feministische verhaal verteld: haar vader verbood haar om mee te strijden, zij probeert hem te redden, maar de verwonding door Nazgul is te groot. Desondanks zegt haar vader, stervend, haar in de ogen kijkend : You already saved me.

Toen vroeg ik de Image Generator om plaatjes met de woorden: ‘Aan tafel met Christus’. Daar weet A.I.veel minder van te bakken. In meerdere stijlen verscheen er helemaal niks dat naar deze woorden verwees. Nu meen ik te zien, dat je daar ook iets terug kunt zien van de gang die een figuur als Christus heeft gemaakt in het moderne bewustzijn:

In de realistische stijl komt er iets dat herkenbaar is van andere afbeeldingen uit de schilderkunst met dit thema. Bij stijl uit de rennaisance is het plaatje overladen met allerlei betekenissen waar ook het thema van Het Laatste Avondmaal in zit. Bij de impressionistische stijl is de centrale figuur van Christus verdwenen en zie je gewoon een gezellige groep tafelen, terwijl in de moderne schilderkunst ook de groep verdwenen is en er slechts twee figuren zijn.

Toen vroeg ik A.I. om plaatjes te maken bij het woord ‘Wonderwoman’. Zij is een grote held in de wereld van de  DC-comics. Geboren op een fictief eiland uit een Amazonen-moeder, de vrouwelijke strijders in de Griekse mythologie, uit klei gemaakt en tot leven gewekt door de Goden. Zij draagt een lichtgevende lasso van de waarheid waarmee ze de vijand kan doden en zij strijdt voor goedheid, rechtvaardigheid, vrede, enzovoort. En verhip, hier weet A.I wél weer weg mee; in alle genres verschijnt er een plaatje. Net als bij Eówin, ook een figuur uit de fantasie. Maar bij het woord ‘Christus’ is het voor A.I. dus complexer. Kennelijk gaat daar de kunstgeschiedenis een rol spelen bij het genereren.

Ik doe nóg een keer ‘Eowin’ en nu verschijnen er totaal andere plaatjes dan de eerste keer:

Hetzelfde woord, geheel andere associaties. Het lijkt het menselijk brein wel. Grillig en…onvoorspelbaar?

I still have faith in you

De eerste dagen van een nieuw jaar voelen nu aan als langzaam opstarten. In het wijkcentrum was je zo’n eerste week alleen maar iedereen ‘de beste wensen’ aan het toezeggen, gecombineerd af en toe met een praatje over; waarop je goed terugkijkt en wat je eventueel anders wilt gaan doen. Op mijn beginscherm kwam vanochtend vroeg deze foto. Ik liggend in het gras bij de Hudson River en dan mensen  zien die hun hond uitlaten. Typisch New York, dacht ik toen ook al: die machtige skyline en dat gewone gekeuvel en geslenter bij het water.

Ik zag de film Maestro, over het leven van Leonard Bernstein en alle muziek die je hoort, heeft hij gecomponeerd. Alle flarden, gecombineerd met filmbeelden geven een alomvattend gevoel rondom dynamiek, swung, heftige melancholie én levenskracht. Wat een prachtige film. Het gaat nog meer over de relatie die hij heeft met zijn vrouw Felicia, terwijl hij, biseksueel, ook relaties had met veelal jongere mannen. Het blijft voor mij heel goed inleefbaar: Hoe dat naast elkaar kan bestaan, hoe hij werkelijk hield van haar en tegelijk trouw moest zijn aan zijn levensenergie…Dat laatste spat van het scherm, ook in zijn dirigeren. Daarna keek ik naar filmpjes van de echte Bernstein; wát een expressie!  

Gisteren, terwijl de grijze regen langs het huisje stroomde en  de wind door het bos heen raasde, heb ik de hele serie Berlin gekeken. Het komt uit de wereld van Money Heist wat een wereldwijde hit is geweest. Dit verhaal speelt zich tevoren af: Berlin, de broer van ‘de professor’, het brein achter de grote bankoverval, zet hier zijn eigen kraak. Het stelen van kostbare sieraden, met de waarde van 44 miljoen. Het is dus gemaakt door dezelfden en wéér zijn het de emotionele banden die groeien tijdens de kraak en het ontvluchten van de politie, die je gekluisterd aan het scherm houden. Hier nog sterker, de absurde kloof tussen het verstand en het gevoel. De hele kraak is in uiterste perfectie en heel ingenieus gepland en uitgevoerd, maar het is het persoonlijke emotionele binnenleven van een ieder die steeds roet in het eten gooit.

En toen gaf het algoritme mij vandaag ook dit. Heel toepasselijk bij zo’n opstart van een nieuw jaar. Die reis die de leden van ABBA samen gemaakt hebben; van huwelijken naar vriendschap en dan op hoge leeftijd weer nieuwe muziek kunnen maken. Die woorden, in dit liedje, ze zeggen alles. 

Technisch vernuftig

 Een beetje op onderzoek gegaan in apps waar je dus plaatjes mee kunt genereren. Vaak mag je dan een paar keer proef proberen, alvorens je moet gaan betalen. Als basis had ik een foto, een selfie die nichtje gemaakt had op één van mijn favoriete bankjes op een heuvel, met uitzicht op de heide. Wát een mogelijkheden! Bij de opdracht: voeg vuurwerk toe en 5% minder realistisch, ben ik nog duidelijk te zien, maar nichtje is ongeveer verdwenen. Bij 80% niet realistisch en de opdracht: fantasievol-dromerig-spiritueel, ben ik veranderd in een kasteel, waarschijnlijk is mijn ‘punthoed’ de oorzaak daarvan, en nichtje is nu de een of andere fee.

Bij ‘New York’ verschijnt deze in de skyline en heb ik ineens een petje op, in ‘kerstsfeer’ is mijn hoed landelijk bruin…Anime-stijl: en er zijn twee getekende figuren. Opvallend is, dat er blanke witte mensen tevoorschijn komen en toen ik ‘chinees’ toevoegde, veranderde de kledingstijl en waren er pagode’s in beeld, maar de mensen bleven blank. En dat zegt natuurlijk toch iets over de input. Waarom worden de mensen niet chineserig, maar alleen de omgeving? 

Ik vroeg aan ChatGPT om een filosofische tekst over New York en dat is toch wel verbijsterend, dat er meteen iets tevoorschijn komt, met zinnen daarin die ik zelf ook hier in dit blog zo gebezigd zou kunnen hebben. De taal is té plechtstatig en een beetje geforceerd. Maar toch:  Het geeft tegelijk ook een kick. In feite is het prettig om zo te weten dat er talloze anderen zijn die eenzelfde soort beleving over NY hebben als ik. 

En toen ook weer even Shazam ingezet, voor iets wat ik op de radio hoorde. Wat ontzéttend handig! En Shazam slaat je vondsten dus ook op, zodat je er altijd naar terug kunt grijpen. Dit is mooi: The Lark. Voor een pril begin van een nieuw jaar, waar ik voor het eerst een was deed, hier in de wasserette, de regen almaar op en rondom het huisje tikt, en de vreselijke berichtgevingen over de wereld blijven bestaan. Naast een leeuwerik, die even opstijgt.

Nieuwe dingen in het Nieuwe Jaar

En dan leer je in rap tempo nieuwe dingen: plaatjes tevoorschijn toveren met image generator. 

Voor het eerste een gesprekje laten schrijven door ChatGPT. Tussen Winnie de Poeh, Knorretje en Eyeore over Nieuwjaarsdag. Ongelofelijk wat er binnen enkele seconden verschijnt. Best wel raak, geheel volgens de karakters die ze zijn. Maar toch mist de tekst een soort van speelsheid.

En dat doordat nichtje V. mij in de vaart der volkeren trok, door meteen te assisteren op mijn iPad. Want ik had Chatgtp al eens opgezocht, maar kwam op de een of andere wijze toch niet op het juiste scherm, om iets te doen. Nu weet ik wel, hoe. En ze leerde mij de app Shazam, waarmee je meteen kan opzoeken wat de muziek is die je hoort, in bijvoorbeeld een film. Ze moest lachen toen ik vertelde dat ik dan wachtte op de aftiteling en hoe frustrerend het is, dat vaak niet eens de hele aftiteling te zien is, zit je te wachten voor niks. Maar daar heb je Shazam voor! , zei ze. Voor mij dus dé ontdekking van toen nog de laatste avond van het Oude Jaar.

Het was héél gezellig en in New York, ondertussen toch wel de parallelle virtuele werkelijkheid waar ik ook steeds even ben, duurde het vlak voordat wij gingen slapen, nog vijf uur eer het nieuwe jaar zou komen. Elk uur is er een aftelmoment met een béétje vuurwerk op Times Square en wordt er aangekondigd hoeveel uur nog te gaan voordat het nieuwe jaar komt.

En toen werd ik vroeg in de ochtend vanzelf wakker en maakte zo virtueel de jaarwisseling in New York mee. En daarna zag ik filmpjes waar ik kon zien hoe mensen renden, toen de dranghekken werden weggehaald, om de beste plaats op Times Square. En daarna zag ik ze door de straten weer naar huis wandelen. Een filmer had het steeds over ‘a mild chaos’ en hoe hij nu weg kon komen van Time Square, terwijl er voor mijn Nederlandse begrippen overal ruimte zat was, er was nergens een echte opstopping. Een andere wandelaar bewonderde de kleuren van The Empire State Building die gedurende deze eerste uren van het nieuwe jaar de hele tijd van kleur veranderde: toverachtig. Dát is de wens voor het Nieuwe Jaar: geen grijze massa, slaapachtig als een zombie zijn…maar wakker, alert en kleurrijk.