Tussentijds

Als ik in New York had gewoond, dan was ik de afgelopen tijd een keertje naar de botanische tuin gegaan om daar ene Adam Bierton aan het werk te zien met zijn pompoenen. Hij heeft de snijkunst tot zo’n hoogte geheven dat hij heel New York ermee versierd. Hij is daarvoor aan het werk vanaf het einde van de zomer, want dan struint hij het hele platteland rondom NY af op zoek naar de juiste pompoenen. Sommigen zijn zacht  en makkelijk te bewerken, anderen minder. Dan al krijgt hij ideeën die passen bij de  bestellingen die hij binnen krijgt. Hij kan er nog net niet een heel jaar lang financieel van leven, maar bijna wél. Hij werkt van September tot en met Halloween de klok rond. 

Ook weet ik zeker, dat ik dan deze avond naar de grote Halloweenparade zou gaan, die van Canalstreet helemaal tot in Greenwich Village gaat, vol praalwagens en verklede groepen en individuen. Op filmpjes is het een dolle boel. Nooit geweten dat NY elk jaar dus een Halloweenkoorts krijgt, nu wel.

Maar ik woon in mijn boshuisje, maak een lange ochtendwandeling, alle paddestoelen zijn verdwenen, maar ik zie wel één prachtige grote ronde rode staan, aan de kant van een grote donkere modderpoel. Teruggekomen weer polshoogte nemen over de oorlog van Israël. Weer zoveel updates. Vreselijk. Ik steek maar een kaars aan van Amnesty en kleur de foto vlammend rood in. Je moet toch wát.

Ik werd wakker met dit liedje van Joni Mitchell; Hejira. Er zit melancholie in: hoe tussentijds, je in alle tijden bent, in flitsen, heel even: I see something of myself in everyone, right at this moment of the world.

 

Born in Gaza. Over The Wall. Halloween

Ik weet het bijna zeker. Als ik een van de kinderen was geweest in 2014 uit de documentaire Born in Gaza, die ik zag op Netflix, dan zou ik een strijder worden. Ik zou alles op alles zetten om uit de puin en de dood die mij altijd omringd heeft, te vluchten. Ik zou de mooie wereld van groene tuinen en witte huizen in een kibboets niet begrijpen. Dus áls het me dan lukte om na gedisciplineerde training in een kleine eenheid, heel erg gericht op een doel achter die muur, om daar dan eindelijk te zijn: dan zou ik gaan schieten en huizen platbranden, want eindelijk…Ik zou mij willen bevrijden, koste wat kost. 

Ik denk aan die serie Colditz waar ik dol op was: gevangenen die niks anders te doen hebben dan het verzinnen en uitvoeren van ontsnappingspogingen.

En hoe zou ik, als ik een Israëlisch jongetje was, worden, als ik één keer door een gat in de muur contact zou hebben gehad met een Palestijns jongetje? In deze korte film zie je dat hij eerst bang is van die voetbal die ineens over de muur komt. Angst is een ingrediënt dat met de dagelijkse paplepel is binnengegoten. Het zijn monsters: die aan de andere kant.

En ondertussen waren er het afgelopen weekend over de hele wereld protestmarsen. In New York liepen ze over de Brooklyn Bridge naar Union Square, terwijl er dezelfde avond ook overal Halloween Party’s waren, zoals in het Whitney Museum, dat elke week een avond vrije entree heeft.

Ik wandelde Zaterdagavond live mee met een jongen uit Queens, die op zoek ging in Manhattan naar mensen die verkleed waren. Hij liep van de East Village, door een klein stukje China Town, naar de West Village, terwijl het 24 graden was en volle maan. Hij was verbaasd dat er zoveel auto’s op de weg waren, maar dat kwam misschien door de protesten.

Hij wandelde exact zoals ik dat zelf deed: zonder een gerichte route, afslaan als je het ergens leuk leek. Hij zocht vooral naar al die verklede mensen, op weg naar een feestje voor Halloween. Men wenst elkaar op straat Happy Halloween, zoals ik heb meegemaakt dat men elkaar Happy Pride wenste. Even stopt de camera, als hij een praatje maakt met twee agenten. Hij zegt: ik heb grapjes gemaakt met de lady-officer en nu weet ik eigenlijk niet of het wel echte agenten waren, want Hé, man, it is Halloween! 

Zo’n samenleving voor iedereen… Waar je zeker weet : achter elk monster schuilt een mens. 

Lentemorgen

Na het wakker worden surf ik meteen hoe de toestand nu is in Israël. Gaza is dus geheel van alles afgesloten. In New York was er een grote demonstratie in de hal van dat prachtige Grand Central Station met de astrologische dierenriem in haar koepel. Zoiets van: hier op het kruispunt van zoveel wegen te gaan, onder de sterrenhemel die van de hele mensheid is, protesteren wij: Joden, en we nemen het op voor de Palestijnen. Op Instagram een filmpje van een schreeuwende man, die vertelt dat zijn familie gedeporteerd is naar de concentratiekampen. Even denk je: o, help, ja, daar schreeuwt iemand zijn pijn uit en dan wordt het vanzelfsprekend dát Israël nu vergelding zoekt en zichzelf wil verdedigen. Maar nee. Dr. Norman Finkelstein zegt dat zijn ouders,die vermoord zijn in de concentratiekampen, dit nóóit hadden goedgekeurd. Hij blijkt professor en wetenschapper te zijn wiens thema de Joods-Palestijnse kwestie is.

Op straat in NY wordt gevraagd aan voorbijgangers hoeveel Joden ze denken dat er zijn , op een wereldbevolking van acht biljoen. Geen enkel antwoord gaat onder enige miljarden. Ik realiseer me het ook niet te weten. Het getal zweeft rond de 15 Miljoen! 

En van die 15 Miljoen Joden zijn er dus groepen, die niet voor de staat Israël zijn met religieuze redenen: Want God heeft de sjechina, de (vrouwelijke)  goddelijke vonk, of, in andere woorden, de geest die alle mensen verlicht, juist in de Joden gepland en ze over de hele wereld verspreid, zodat ze daarmee andere mensen kunnen aansteken. Een gedachte die in het christendom ook overgenomen is, waar Jezus, zelf Jood, zijn leerlingen opdraagt om twee aan twee de wereld over te gaan om het Evangelie, het goede nieuws, te verspreiden. En dan zijn er de seculiere Joden, die dus helemaal niet meer geloven dat zij het uitverkoren volk zijn en zij hebben altijd gewezen naar het lot van de Palestijnen, die in 1948 zomaar van hun grond verdreven zijn.

Het blijken de rechtse en extreem rechtse en orthodoxe Joden te zijn, die menen dat geheel Israël van hen is. Rondom Gaza een dikke muur en het ook vanzelfsprekend vinden dat op de Westerse Jordaanoever, wat toegewezen was aan de Palestijnse Staat, de Joodse kolonisten zich uitbreiden, terwijl dit in strijd is met het internationaal recht. Niemand, de wereld, greep in, of kón niet ingrijpen, zoals nu…

Ik denk aan dit schilderij, dat ik in het Whitney Museum in NY zag, het is groter dan 1 meter, dus dit gezicht komt je meer dan levensgroot tegemoet. Het is van Eva Hesse (1936-1970). Zij is geboren in Duitsland en was één van de laatste kinderen van het Kindertransport, om Nazi-Duitsland te ontvluchten. Ze vond met haar zusje eerst onderdak in Amsterdam en is later met haar familie in New York herenigd. Het is een soort van zelfportret en laat haar trauma zien. Iedereen dacht dat ik een slim, leuk, gevat meisje was, maar ik hield ze allemaal voor de gek. Binnenin mij was er terreur en was ik altijd doodsbang, zei ze. 

Het is deze ervaring die lijkt ingeprint in de Joodse natie. De inval van Hamas, heeft dit trauma weer opengereten… 

Dit kleine meisje vecht nu voor haar bestaansrecht, al vraagt de hele diplomatieke wereld om wijsheid en geduld. Ze is niet meer voor reden vatbaar. Óók niet als haar bestaanszekerheid ook meer gaat wankelen door alle Arabische naties om haar heen. Pijn en angst zijn prominent aanwezig en overspoelt het gezonde verstand.

En ondertussen, in mijn dagelijkse gewone leventje, heb ik deze vondst gedaan. In de kringloopwinkel viel mijn oog op dit schilderij. Leuk ouderwets ingelijst en op de achterkant in potlood: E.R.D.Schaap Villa Nova Gravenlande Holland, Lentemorgen. Ik vond het meteen héél aardig geschilderd en het deed mij ook denken aan de Ooypolder bij mijn stadswoonplaats. En inderdaad, er hangt een lentesfeer, door dat bloeiende boompje en de waas van bloem en licht op de grond, rondom dat zacht spiegelende blauwe water. De maker neemt zichzelf in ieder geval serieus, dacht ik, ook al zou het een zondagsschilder zijn; ik neem het mee, het is mij wel €9,50 waard.

Egbert Rubertus Derk Schaap (1862-1937) blijkt afgestudeerd aan de rijksacademie en was bevriend met o.a Breitner en Isaac Israëls. Zijn vrouw was ook schilder en zij woonden tientallen jaren aan de Vecht, in Villa Nova. Hij fulmineerde tegen kunst die zich richtte op de kunsthandel, de materie en de tijdgeest; hij meende dat er in zijn schilderkunst een hoger werkelijkheid te zien moest zijn, het moest geschapen worden uit inspiratie: “Bij haar is alle kunst het gevolg van het pogen om zijn aanbidding weer te geven, voor het bovenmenschlijke, het Heilige!” Na 1913 schilderde hij vooral lentelandschappen met bloeiende appel- en perenbomen, want juist de lente heeft deze romantische symboliek in zich.

Nou, leuke vangst van mij. Om, hoezeer de werkelijkheid van nu een ander is, te blijven dromen en verlangen naar een Lentemorgen.

Handreiking

Zij is 85 jaar en een van de vier gegijzelden die is vrijgelaten. Op een filmpje bij de BBC is te zien, dat zij uit zichzelf een hand geeft, als afscheid aan een gijzelnemer van Hamas. Aan de ene kant haar dochter en het rode kruis dat aan haar trekt. En dan vormt haar lichaam ineens de verbinding tussen twee partijen…Een beeld van menselijkheid. 

Zij vertelt goed behandeld te zijn. Ze sliep op een matras en at kaas en komkommer; hetzelfde wat de gijzelnemers aten. Om de 2-3 dagen kwam er een dokter. Een gijzelnemer had gezegd niet te zullen doden, want dat was tegen de Koran. Het leek erop dat alles was klaargemaakt voor een lang verblijf. Ze heeft kilometers gelopen in een nattig gangenstelsel dat ze een spinnenweb noemt. Natuurlijk noemt ze deze belevenis ‘de hel’, wat ook prompt de kop is van het bericht, en ze is ook geslagen…En toch; er moet ook menselijk contact zijn geweest, niet alleen dreiging en afschrikking, anders kan een mens niet uit zichzelf een hand reiken.

Exit Wounds

Ik herlas en bekeek de graphic novel van Rutu Modan, geboren in Tel Aviv in 1966, waar zij nog steeds woont. De titel Exit Wounds is al veelzeggend. Ze vertelt het verhaal van een vrouwelijke soldaat, die een jongen aanspreekt omdat zij op zoek is naar zijn vader, spoorloos verdwenen na een bomaanslag in Hadera. Zij vermoedt dat zijn vader, haar geliefde, ondanks het leeftijdsverschil, daar is omgekomen. De jongen weet niet anders dan dat zijn vader ineens verdween uit zijn leven en heeft aanvankelijk niet zo’n zin in de zoektocht.

Het boek geeft inkijkjes in de samenleving van Israël: Ze zoeken op een begraafplaats, waar niet Joden troosteloos ergens achteraf een plek krijgen. Je ziet dat het gewoon is dat het straatbeeld gemilitariseerd is.  Haar collega kijkt toe, met een geweer in de aanslag, bij een grenspost. Ik dacht eraan, hoe er midden in de joodse wijk in Venetië ook op het centrale pleintje een bewakerspost is, evenals de strenge beveiliging bij het Joods Museum in Amsterdam. Het geeft mij altijd iets unheimisch: waarom toch, al die strenge beveiliging, dacht ik. Maar nu schat ik in, dat het typisch Joods is, wellicht zoals de molen aan Nederland wordt gekoppeld…In de maatschappij zelf hangt altijd acute bedreiging, vijandigheid, een op-je-hoede-zijn.

Ruth Modan weet heel sterk die maatschappelijke werkelijkheid te vervlechten in het verhaal van twee mensen die op zoek gaan. De maatschappij is verwond en dat levert ook verwonde mensen op, die op zoek zijn naar een uitgang: Exit Wounds

En zo is het nu in Tel Aviv. Mensen die oproepen dat hun regering inzet op het naar huis brengen van de gegijzelden, niét op grondaanval, enzovoort. Ook hier een bewapende man, in beeld. De berichtgeving heeft iets absurds: Dat het een geweldig feit zou zijn dát Israël weer 17 vrachtwagens met hulpgoederen heeft toegelaten, terwijl bekend is dat er dagelijks honderd vrachtwagens nodig zijn om iets van leven op gang te houden in de Gaza. Dat, hoe ironisch, men helemaal niet bang hoeft te zijn dat Hamas die hulpgoederen confiskeert, want er zijn sinds 2007 al heel goede rechtstreekse lijnen met de bevolking van de Gaza: zó lang al wordt deze openluchtgevangenis bevoorraad vanuit de Verenigde Naties.

Dit is dus het stripverhaal van ZUID-Gaza van de afgelopen week. Waar heel neutraal in de westerse media verteld wordt, dat Israël aangekondigd heeft, dat iedereen vanuit het Noorden daarheen moet, want anders worden ze gezien als handlangers van Hamas. Er moeten dus meer dan miljoen mensen extra, gaan leven op een oppervlakte dat de helft is van Texel en dat ondertussen óók ‘gewoon’ door Israël gebombardeerd wordt. 

En dit zijn dus de getallen van de slachtoffers aan beide zijden. Het getal van Israël blijft hetzelfde, dat zijn de slachtoffers die Hamas heeft gemaakt. Israël heeft ondertussen al meer dan 5000 mensenlevens gedood, waaronder ook al een Nederlander, en dat aantal zal blijven groeien. Er is toch niet anders te concluderen dan dat dit een genocide wordt?…

Vooruit maar, ik eindig met een plaatje uit mijn eigen werkelijkheid van gisteren, waar ik mezelf toestond om alleen maar foto’s te maken van paddestoelen rood met witte stippen. En ik wil de afbeelding van een hart 💓 op mijn netvlies hebben. Dat het hart en de ziel in beweging blijft, alsjeblieft.

Waarheen?

Na 36 km lang door wind en regen te fietsen, alles grijs, kwam ik hier aan: Het koraalrif in Burgers Zoo, één van de grootste ter wereld, buiten de echte oceaan om. Dan wordt je meegezogen in een totaal andere wereld, je vergeet de kou buiten én ik reisde langs mijn keten van herinnering terug, naar toen ik in het echt langs koraalriffen zwom in Fiji en Sumatra. Dat was nog véél kleuriger, met zovéél soorten vissen. Onvergetelijk dus, en wellicht nu, door de klimaatverandering ook niet meer zó aanwezig…

Ik denk dat het zo moet zijn in Israël, nu. De brute aanval van Hamas raakt de diepste wortels van je bestaan. Het roept acute angst op over de eigen veiligheid, als je je al zó lang veilig waande. Bij de kleinkinderen van nu, zullen de verhalen in hun familie klinken, van hen die uitgeroeid zijn, terwijl ze ooit met een koffertje onwetend naar de gaskamers werden geleid… Dan vindt er een werkelijkheidsverandering plaats: misschien stond je een week ervoor nog te demonstreren tegen de extreem rechtse regering van Netanyanu, maar dat lijkt plotsklaps futiel en een luxe als jouw grondvesten trillen. 

Yuval Noah Harari meldt in een artikel in de Times over een familie met drie kinderen die hij kende. Ze maakten zich op voor een vliegerfestival dat eens per jaar gehouden wordt bij een kibboets nabij de grens. Ook als teken van vrede: om naar hen aan de andere kant te zeggen: kijk, wij laten ook vliegers op, kijk, we zijn ook mensen. Een paar uur tevoren, op 7 Oktober, is de kibboets aangevallen door Hamas. Het hele gezin dood. Hoe kún je je dan nog verplaatsen in de andere kant, in alle Palestijnen? Dan is er alleen maar plek voor verdriet, wanhoop, zin op wraak, het instinct om die anderen geheel van de aardbodem te laten verdwijnen, want zijn zíj́ het niet, dan ben je het zélf. Toch bepleit Harari op het eind van het artikel dat nieuwe wederzijdse empathie alleen, de situatie redden kan.

Er is nú een vredesconferentie in Egypte bezig. In een praatprogramma gisteren zei iemand dat dit een wassen neus is, want iedereen weet dat Israël tóch tot de aanval zal overgaan… Is dit cynisme, om zoveel landen zo weg te zetten, westerse arrogantie?… Of realiteitszin: het Westen zal Israël geen strobreed in de weg leggen, omdat ze dat zichzelf niet kunnen veroorloven. Zeker Duitsland niet, want die staan voor eeuwig in de schuld bij de Joden…En toch is het sinds lang dat het woord ‘Palestina’ weer op een officieel bord in de media verschijnt en dat de wereld hierbij weer weet, dát er een land is dat al 75 jaar haar bestaansrecht terug wil. De president van Palestina veroordeelt het geweld aan beide zijden, zowel dat van Israël en Hamas. Ik zou denken, dat voor de menselijkheid van de hele wereld, dit de enige weg is, die recht doet. Gaat de wereld nu toekijken dat er elk uur mensen sterven omdat Israël de stroom en het water afgesloten heeft in de Gaza en er voor 2,2 miljoen mensen slechts één convooi van twintig vrachtwagens is toegelaten?

‘Dierlijke’ programmering

 

Het is wel een ochtendmeditatie omtrent je eigen sterfelijkheid, de korte rondwandeling met Mees. Het was vijf jaar geleden dat ik ook op hem paste. Een belangrijk deel daarvan was, om hem zijn energie kwijt te laten raken. Lange wandelingen naar o.a. De Bruuk en hij trekkend aan de lijn waar ik soms mijn eigen kracht moest bijzetten om hem af te remmen. Naderhand voelde je de riem nog bij je pols en in je handpalm. Maar nu…?….Hij is een oude, oude knar geworden. De laatste honderden meters van het blokje rond gaat hij al zwaarder hijgen, hij loopt een beetje mank, hij sleept zich voort en ik zeg: we zijn er bijna! Hoe was het ook alweer? Alles vermenigvuldigen met drie; dus dan is het vijftien jaar geleden en de bezoekjes hier hebben nooit het bewustzijn gebracht dat Mees oúd is geworden. En ja, over vijftien jaar…dan kan ik wellicht ook niet meer wandelen en fietsen, je weet het niet.

Dieren rondom je zijn wel een goede wijze om je zelf een plaats te geven in levende have, die je toch eigenlijk laat zien, dat jouw wijze van doen voor een groot deel alleen maar gedrag is, om zelf te overleven. Je wilt je eigen ruimte om daarin de code en het programma dat er vanaf je jeugd ingezet is, uit te leven. Net als alle dieren, ben je ook maar geprogrammeerd. Zoals de kippen ga je in de nacht zelf op stok en verschijn je kakelend weer door het luikje in de ochtend. Zoals de vissen kom je in beweging, als er voedsel voor je neus wordt gestrooid. En soms zoek je elkaar op, al ben je andersoortig. Een gemoedelijk gesprekje in de avond met je buren en dan ieder naar je eigen huis…Zou dat niet het ideaal zijn van een ieder, ondanks de verschillen? 

Ik hoop dat de protesten wereldwijd blijven aanzwellen, dat duidelijk wordt dat de internationale gemeenschap de Palestijnen vergeten was. Ik vind het helemaal oké dat Ramsey Nasr in Op1 zijn verhaal kan doen. Het raakt. Eindelijk functioneert een praatprogramma weer als het dorpscafé of het wijkcentrum, waar je samen komt om de dag door te nemen.

Ondertussen zat ik op de bank met kat Guus naast me. Ach, wat een vertedering zo’n kat die met zachte pootjes zich zacht inéén vouwt en bij de geringste aanraking begint te snorren. Maar dan wordt het rondom 23.00 uur, hij krijgt ineens een jagersblik over zich en springt van je schoot: de programmering van het rovende nachtdier wordt wakker, hij wil naar buiten. En Guus noem ik steeds per ongeluk Tommie, want zo heette de kat waar ik vijf jaar geleden oppaste…Ja, hij lijkt verjongt, maar hij is een ander.