Ineens weet ik het, wat mij in verwarring heeft gebracht, na mijn bezoek in Assen aan een tentoonstelling die nu wordt afgebroken, omtrent de ‘Indiase’; al voordat ik naar New York vertrok dacht ik hier naar toe te willen, want ze zou de belangrijkste moderne avant-garde schilder van India zijn. ‘ I can only paint in India. Europa belongs to Picasso, Matisse and Braque, India belongs only to me’ heeft ze zelf gezegd en dat schept nogal wat verwachtingen.
Die ze voor mij nergens waarmaakt, en nu denk ik: Ze stierf op 28 jarige leeftijd, het lijkt mij een uitspraak die behoort bij de overmoed van de jeugd, wanneer je maar net uit je adolescentie bent.
Ze kan wél schilderen, zie ik in dit naakt, haar aanstaande schoonzus, en het heldere oog dat je rechtstreeks aankijkt getuigt van een feministische blik; deze vrouw is geen passief object van de male gaze. Ook haar eigen houding straalt zelfbewustzijn uit.
Ze komt uit een zeer geprivilegieerde en rijke Indiase familie en is in Hongarije geboren, leeft in o.a. Parijs een bohemien leven en ontdekt later pas India door daarnaartoe te reizen. Het resultaat is, dat ze alleen nog India wil gaan schilderen. Wat levert dat op?
Ze verandert van stijl, met een westerse blik zou je kunnen denken dat het naïeve schilderkunst wordt, zelf verwijst ze naar de grotschilderingen van Ajanta, het kleurgebruik aldaar.
Ik heb deze ook bezocht, en inderdaad, de groene en oranje tinten en ook de wijze van afbeelden van personen komt overeen. Wég is de individualistische blik van de afgebeelden, personen mengen zich ineen.Voor het schilderij van drie zussen wint ze prestigieuze prijzen; ik vind het wel aardig, maar niet bijzonder.
Na een bezoek aan Mahabalipuram, waar ik zelf bijna twee maanden vastzat en bijna dagelijks langs het universum van dieren en mensen liep, uitgehakt uit de rotsen, met levensgrote olifanten, gaat zij ook olifanten schilderen. Het resultaat is voor mij, bijna één op één een replica en heeft niks van het imposante van het origineel, het is bijna amateuristisch…
Met deze uitspraak van haar, die ik in een boek las, dat bij de tentoonstelling is uitgegeven en verder uitverkocht was, vind ik wel een ingang om haar werk alsnog te waarderen.
De intensiteit van het groen en oranje-rood kleurgebruik, de onderwerpen; een vrouw uit een rijk milieu die passief ligt en haar eigen kwaliteiten niet kan ontwikkelen, een bruid die wacht wat er komen gaat, twee bedelaressen; ze laten iets zien van de Indiase samenleving; ik heb er zelf ook meerdere bruiloftstoeten gevolgd en dacht dan naar gedwongen huwelijken te kijken, omdat het bruidspaar met lege ogen deelnam.
Ik herken de attributen van de bedelaressn, maar juist niét de lege blik…mensen in India, wie dan ook, hebben meestal een heldere gelaatsuitdrukking, ze kijken je aan, zoals die naakte vrouw uit haar vroegere werk. Maar als je haar stijl abstraheert en het koppelt aan de grotschilderingen van Ajanta, dan komt er door je eigen oogharen wel emotie door.
Wat ze ook treffend aanwezig maakt, is de wijze waarop men in India geheel anders omgaat met de haptische ruimte. Mensen zitten als vanzelf graag dicht bij elkaar, lichamen die elkaar bijna raken.
Dan worden de details ook de moeite waard:
De voet van een ander vlakbij een met henna beschilderde hand.
De blik van kinderen naar elkaar.
De arm en voetbanden met belletjes die ik er veel zag en de wijze waarop handen samenwerken.
Dit zou haar meest abstracte, en tevens laatste, schilderij zijn uit 1941, waar ze de grenzen van ruimte en vorm opzoekt, vlak daarna overlijdt ze.
Ja, er zit wel een mooi stukje in, maar het commentaar van het Drents Museum vind ik toch ook hogere inlegkunde: Vlak voordat ze plotseling overlijdt, lijkt Sher-Gil een nieuwe beeldtaal te hebben gevonden die modern én echt Indiaas is.
Ik moet denken aan de recente problemen van het Drents Museum: eerst die kunstroof waar die gouden helm en drie armbanden gestolen werden en daarna werd de nieuwe directeur op non-actief gezet wegens intimiderend en grensoverschrijdend gedrag. Is er daardoorheen iets van de geest van zelfoverschatting geslopen in de wijze waarop deze tentoonstelling is gecureerd, zo van: kijk ons nou een nieuwe Nederlandse primeur hebben met het binnenslepen van deze kunstenaar? …Maar misschien doe ik zelf nu aan hogere inlegkunde.
PS
Dit schilderij uit haar studietijd in Parijs viel mij meteen op. Een androgyne vrouw; zij deelden met elkaar een atelier. Er was veel ruimte om te experimenteren met gender en relaties en er gingen geruchten dat zij een erotische relatie hadden. In een brief aan haar moeder zegt ze, dit niet met haar te kunnen omdat ze zo raadselachtig is. Hier ook al die groen en rood/oranje tinten; die felrode mond!
