Het hing kennelijk in de lucht, want s’avonds zat hij bij Eva; Nicolaas Veul die de vijfdelige documentaire Zoals het komt; 100 dagen in de gehandicaptenzorg maakte, die ik overdag als geheel bekeken had. Er was al veel voorpublicatie geweest en ik vond dat ik het moest gaan zien, maar hikte ertegenaan. Ik vermoedde veel onmacht te zullen zien.
Er kwam een herinnering van heel lang geleden terug. Tijdens mijn kandidaatsexamen theologie vroeg een van de drie van de examencommissie: jouw theorie en voorstel om voortaan te spreken over : ‘We beheren elkaar’, als vervanging voor de christelijke oproep ‘Heb je naasten lief’ is mooi, je wilt daarmee gelijkwaardigheid garanderen, maar geldt dit ook voor geestelijke gehandicapten?
We beheren elkaar doe je door samen een zaak te beheren en daardoor kan niemand zich superieur voelen, macht uitoefenen, neerbuigend zijn…maar hoe kan dat bij mensen die niet wilsbekwaam zijn?
Ik antwoordde iets van dat de geestelijke gehandicapte is, wie deze is, en zo ook meebeheert, ook al is dit niet zelfsturend en bewust. Ik zie nog de glimlach voor mij van degene die de vraag stelde, het werd Cum Laude.
Maar nu vroeg ik mij af, of mijn eigen antwoord wel houdbaar was. Misschien kon ik dat alleen maar zeggen in de overmoed van de jeugd, terwijl de praktijk misschien véél weerbarstiger is…Ik wist al dat Nicolaas de 100 dagen niet had volbracht.
Hij is een geweldige verhalenverteller en de woorden die hij vindt en de beeldmontage, zoals blaadjes in de wind, stukjes papier die aan een draadje hangen én de wijze waarop je hem met zijn grote gevoelige ogen ziet functioneren en hij probeert om contact te maken; het is af en toe hartverscheurend en het komt binnen.
En ja: het vraagt een totale omkering van de ‘normale’ wijze van kijken en beoordelen: Je kunt het leven niet controleren en maken, taal is niks meer waard, hoe kwetsbaarder je bent, hoe meer je moet loslaten…
Je ziet Eline die opgesloten zit in zichzelf en alleen af en toe verschijnt, Tobias die door verkeerde medicatie geheel apatisch lijkt te zijn geworden, terwijl hij vroeger een blije jongen was, je ziet een man die achter een heel dikke deur leeft; hij heeft een heel vriendelijk en toegankelijk gezicht, maar hij kan zomaar een geweldsuitbarsting krijgen…Allen worden met de herfst onrustiger en dan zijn er dus meer conflicten waar de verzorgers met twee mens tegelijk iemand in toom moeten houden, de begeleiders staan voortdurend in spagaat tussen nabijheid en warme zorg willen geven én alert zijn; er zijn grote volwassen mannen met het brein van een tweejarige.
De ouders zijn ook een lange weg gegaan, die voortduurt: al dertig jaar hetzelfde kinderverhaaltje voorlezen, die voor je zoon telkens nieuw is. Indrukwekkend is een vader die zegt het trotst te zijn op déze zoon naast de andere kinderen, omdat hij uithoudingsvermogen ziet en kracht: zijn zoon rijdt in de scène paard, terwijl je van te voren ziet dat hij zijn eigen gezicht bekrast heeft, zelfmutilatie om spanning te reguleren…
Heel erg de moeite waard, ik ben blij tóch doorgezet te hebben. Soms kun je bevangen raken door het schaduwleven en dan zie ik alleen een mensheid die er een potje van maakt, er is zoveel onmacht en onvermogen op alle fronten…
Als je dan de weg kunt afleggen van die vader die trots kan zijn, dan zie je dat vader en zoon wel degelijk samen een zaak beheren: de zaak om het leven te laten… Zoals het komt.
