Echte ontmoeting: Abel Selaocoe en Bruno van den Elshout

 Wat vroeger ‘Podium Witteman’ heette, is nu door het vertrek van Paul Witteman, Podium Klassiek. Een misleidende naamgeving omdat er vaak ook een mengeling en ontmoeting met andere stijlen en muzieksoorten plaatsvindt. Gisteren keek ik weer, voor het eerst, het is voor mij een prima programma in de wintertijd; iets na 18.00 uur, als het buiten te koud en al donker is. Ik zag de Zuid-Afrikaan Abel Selaocoe, die zijn eerste cd heeft uitgebracht. Wat een ontdekking! Die mengeling van culturen, zijn stem waar verre voorouders in meeklinken. De levenslust en kracht; alles sprankelt. In dit filmpje vind ik het speciaal dat voornamelijk witte mensen hem het podium geven. En dat je ziet dat het in lockdown Coronatijd gemaakt is. De vitaliteit wint en vult de ruimte.

Het zoeken naar vitaliteit en wie mensen zijn zonder de laag van opsmuk en pretentie, gewoon ‘zichzelf’ , zie ik ook terug in het foto project Whatever The Weather van Bruno van den Elshout in het Fotomuseum in Den Haag. Mensen konden zich hiervoor opgeven. Hij wandelde met elk van hen, 145 in totaal, een volledige werkdag, acht uur, over het strand. Op het einde maakte hij op exact dezelfde plaats, met dezelfde belichting een foto. Acht uur een gesprek van twee vreemden met elkaar…je ziet dat er dan iets ontstaat wat écht is, geen weg kijken, iets van kwetsbaar kunnen zijn, niet op je hoede. Een uitnodiging en aanmoediging tot wezenlijke ontmoeting.

Charley Harper. Family tree.

‘Mooi boek staat er op tafel’ zei I. Toen deed ik haar het verhaal. Dat Moeder dit blog las, maar er bijna nooit iets over zei. Het ging over dit boek van Charley Harper. Dat ik er op slag verliefd op was. Hevig twijfelde in de winkel of ik het zou kopen, het leek mij geweldig om elke dag een andere bladzijde om te slaan. Ik kocht het niet, te duur. En toen gaf ze mij het boek onverwachts cadeau. Nu sla ik elke dag een bladzijde om en denk aan haar en mijn familie.

Op haar uitvaart werd dit lied gezongen. Dat hoop je binnen een familie. Dat je troost vindt bij elkaar. Maar in een familie zijn de takken soms verstikkend. Er is een cultuur gegroeid waar het niet gewoon is om met elkaar te praten als er een meningsverschil is. Je kan de boodschap hebben meegekregen om over je niet-gezien-worden heen te stappen, de onterechte verwijten te dragen en je te blijven verbinden. Dát wordt je taak van heel jongs af aan. En dan wordt je oud en denk je : ik wil dit niet meer. Ik wil uit deze familie-cultuur. Je hoopt op een gesprek, maar jouw vraag wordt niet gehoord. Dat zit nu eenmaal in die familie-cultuur. En cultuur verander je niet in je eentje. Wellicht heb je daar geen enkele controle of invloed op. En dan kan het gebeuren  dat je niemand meer ziet van je familie: die anderen hebben het, zo lijkt het, niet in hun pakket meegekregen om zich actief te verbinden. Of ze willen dat simpelweg niet. De focus die jij hebt meegekregen staat wellicht haaks op die van anderen. 

O! Wat kan het verleidelijk zijn om tóch over jezelf heen te willen stappen. Dit is immers jouw identiteit binnen die familie.  Maar goede vrienden sporen aan om los te laten…

Be Here Now

De avond valt en de lucht is fantastisch. Op de warmste eind 28 Oktoberdag ooit.  Je mag er niet blij om zijn, want het is alleen maar een teken hoe slecht het met het wereldwijde klimaat gaat. Maar een mens is kort van zicht, dus je geniet er ‘gewoon’ van. De terrasdeuren nog open, de laatste vogeltjes hoog in de bomen, het is half zeven.

Dit liedje Be Here Now, zit al de hele dag in mijn hoofd. Vanochtend ontstaan tijdens de fietstocht van 28 km, heen-en-weer, voor mijn dagelijkse boodschappen. Meestal combineer ik het met een bezoek aan Apeldoorn op de Zaterdag en de markt, maar dat kon nu niet. Morgen is het  Zaterdag, en de Boekenclub komt ook eten. Mijn hoofd zit weer vol gerechtjes. Ik moet een beetje creatief zijn. Een kruid of een ingrediënt dat ik onverhoopt toch niet in huis heb…tja, het zij zo. 

Het lied verwacht hetzelfde van je. Wees aanwezig in dit hier-en-nu, iets anders is er niet.

Dit is een momentopname. Wanneer ik dit over een heel aantal jaren overlees, zal ik denken: Ja, zo was het, ik was daar. Aanwezig. 

 

‘Klimaatactivisme’. Diana Blok

Ik kan er niks aan doen, maar ik ben vóór de acties van de bezorgde jongeren, die ‘klimaataktivisten’ worden genoemd. De zonnebloemen  van Vincent van Gogh, de hooibergen van Claude Monet; ontstaan met een grote passie voor de natuur. Ooit werkte de schilder eraan en dacht tijdens het werk niet, dat deze achter glas, ingekaderd, zouden gaan  hangen in musea. Zolang het aardappelpuree is, of soep uit een blik en de enige schade de vervanging, eventueel, van het glas is. Hoe moet je een link maken, tussen het esthetisch genietend museumpubliek (ja, dat ben ik óók zélf, ten zeerste) en de staat van de wereld? Er moeten acties komen die de onzichtbare wanden tussen het ene en het andere doorbreken. Dit gaat ook mij aan, al wil ik liever rustig genieten van het aanbod in een museum. Dát dit het wereldwijde nieuws haalt, zegt genoeg. Zolang er niks werkelijk vernield wordt, vind ik het oké, laat het maar op grote schaal gebeuren.

En verder wil ik hier een ode brengen aan Diana Blok. Ik was in het Fotomuseum in Den Haag, waar er een tentoonstelling is van fotografen, die hun eigen ouders portretteren. Dat levert een grote variëteit op. De ene maakt met de ouders een dolkomische, theatrale fotosessie, bij de ander spat de beklemming ervan af. Iemand maakte in de loop van vele jaren een snapshot voor de garage, elke keer als deze op bezoek was geweest in het ouderlijk huis. Enzovoort. Deze foto ving meteen mijn blik. De zorgvuldige compositie, haar hand op de zijne, die witte haarstreng langs zijn nek…Hij was een Joodse diplomaat in Zuid-Amerika, zij een katholieke Argentijnse. En hun dochter bleek Diana Blok, geboren en getogen in Montevideo, Uruguay.

Diana Blok! Die naam katapulteerde mij ver terug in de tijd, meer dan 35 jaar, naar een fotoboek dat ik jarenlang heel vaak bekeek. Naakte vrouwenlichamen. Het riep verlangen op, dat ik lang niet kon benoemen, de sfeer op de foto’s trokken mij naar ‘ergens’, waar ik ook wel wilde zijn.

Ik zocht het boekje op in mijn boekenkast. De foto’s stelden niet teleur, ze hebben de tand des tijds doorstaan. Nu pas zie ik dat het als motto, regels uit de Tao Te Ching  bevat:

Ook lees ik op haar website, dat het maken van een foto als een ritueel is. Zorgvuldig opgebouwd, waar de deelnemers, degenen die op de foto komen en zij iets maken dat blijft. Of, in mijn geval, jaren later ook werkelijk werd:

En dan is er nog de foto die mij ook altijd mateloos intrigeerde, juist door de witte draad die geweven werd, en die tot mijn verrassing jaren later ook weer verscheen op de voorkant van de gedichtenbundel van Elly de Waard ; Een Wildernis van Verbindingen, waarmee ze eindelijk door brak als dichter. 

Het is dit soort continuïteit die ik de ‘klimaatactivisten’ gun, in een wildernis van verbindingen… Dat hun acties op het netvlies blijven branden en invloed krijgen in ons dagelijks handelen. De intensiteit ervaren dat we elk een lichaam zijn, maar dat draden ons verbinden op deze fragiele planeet Aarde. Vastgeklonken aan elkaar, op zoek naar een zicht en praktijk dat we kunnen voort blijven bestaan.

Wiebke Siem. Piet Mondriaan. De zee

 Ik heb nu bij het ontwaken nog steeds moeie voeten, ik was de hele dag op de been. Ik ging naar Den Haag naar het Kunstmuseum om het werk van Wiebke Siem te zien, nog tot 30 Oktober. Alles wat ik zag vond ik krachtig. Door de absolute mengeling van humor en…ja, horror. Ze gebruikt gewoon gevonden dingen; deegrollers, pollepels, een kist. Zachte en toch degelijke stoffen, genaaid en vervormd. Simpele beeldtaal, geladen met al die emoties en heimelijke verlangens in het menselijk bedrijf.

Dit vat het wel goed samen. Een vorm die mij aan een kogel doet denken, op handen en voeten. Het lijkt zichzelf niet te kunnen dragen. Misschien alleen in beweging te geraken, als deze de ledematen intrekt. Zou de slee vaart kunnen maken? Maar er is geen sneeuw. Het ‘ding’ lijkt zoekend, maar is ook weerloos.

Voor het eerst kwam het totale oeuvre van Piet Mondriaan binnen, via het schilderij ‘Devotie’, een meisje dat opwaarts naar de hemel kijkt. Hoe abstractie al aanwezig is in het huisje in de zon. De ruimte van een duinlandschap in kleur en beweging, zonder referentie naar iets tastbaars, gestalte krijgt. Hoe een houding van aandacht en toewijding je uit jouw eigen kleine ego haalt en dat dit uiteindelijk

eindigt in die explosie van vreugde en ritme in Victory Boogie Woogie.

O! Ik deed nog meer ontdekkingen in het Kunstmuseum en het Fotomuseum, misschien komt dat nog in een ander blogje.

Ik eindigde de dag aan zee. Mijn hobby, overblijfsel van mijn periode in Mahabalipuram in India, aan zee: om daar de luchten te zien verkleuren en te blijven tot het donker wordt.

Helende Kracht in het Afrikamuseum

Ik ging naar het Afrikamuseum in Berg en Dal, aangetrokken door deze aankondiging. Goed thema in tijden van pandemie, berichten van burn-out, tot zelfs in de Tweede Kamer, mensen in onbalans. Van Marina Abromavic bleek er een filmpje te zijn waar zij langdurig iemand aankijkt uit haar project: The Artist is Present. Dat zegt mij, dat intense menselijke aandacht genoeg kan zijn om te kunnen helen en genezen. Moet de ander daar wel tegen kunnen en daarvoor open staan. Misschien is daarvoor de  omweg nodig van rituele begeleiders en anders therapeuten.

Wat mij opviel, was de volkomen vanzelfsprekendheid bij al deze rituelen-begeleiders  dat er geesten bestaan, voorouders die je helpen, er een boven en benedenwereld is. Én de verbinding tussen mens en natuur. De aarde is er niet om die te onderwerpen en te veroveren zoals in het westers christelijk adagio. De mengeling en mix van christelijke elementen en eigen cultuur, vond ik wel spannend. Een Braziliaans beeldje van een vrouwelijke helende geest, waar ik toch duidelijk het hoofd van Maria in zie gecombineerd met attributen van Superman. Het schilderij van Frantz Zephirin uit Haïti van Het Laatste Avondmaal waar er ook geesten en dieren aanzitten. De ontmoeting van een Kapucijn met een sjamaan. Een christelijk meisje dat bij hoofdpijn ‘wonderolie’ over zich heen gooit en in herhaling dan zegt: ‘Het bloed van Jezus’.

Het bleek de 13-jarig Otghono te zijn uit Mongolië, die een jong hertje in bescherming neemt. Die verzadiging van licht, ruimte, de blik van aanwezig zijn, in rust… De fotograaf Hamid Zardar trok acht zomers lang op met nomaden, paardenfokkers, sjamanen, arend-meesters in de vlakten van Mongolië. Hoe anders kan een mens leven, dan in een stad met drukke tijdschema’s, bedolven in ‘zinvolle’ activiteiten!

Ik vond nog een mooi filmpje. Hij vertelt er dat zijn eigen zienswijze kantelde in Mongolië. Dieren werden even belangrijk op een foto als de mensen. Men ervaart daar ook, dat voorouders tijdelijk in een dier kunnen gaan wonen, om nabij te zijn. Hij ziet in de blik van deze mensen iets wat essentieel is. Ik noem het: Vrijheid. 

Rosandepad

Ik zat op de uitkijk in het Airborn Museum in Arnhem naar de vrouwengroep. Die kwamen niet. Zij zaten op de uitkijk naar mij op het terras van het Airborn Museum in Oosterbeek. We zouden het Rosandepad gaan wandelen. Wat ik wél zag:

Arbeid 

Dieren

                                                                                Bloei

Water

De Weg

Wat een prachtige wandeling. En dit was ongeveer de helft; van Airborn naar Airborn.