I breathe freedom. Farha.

De grondtekst voor het humanistisch Jodendom komt uit Leviticus, het derde boek van de heilige boeken uit de Thora, het staat op het einde van hoofdstuk 19: Iemand die als vreemdeling in jullie land verblijft, mag je niet onderdrukken. Behandel vreemdelingen die bij jullie wonen als geboren Israëlieten. Heb hen lief als jezelf, want jullie zijn zelf vreemdelingen geweest in Egypte. Ik ben de Levende, jullie God.

Juist ja. En toen de joden Israël kregen van de internationale gemeenschap in 1948, deden ze dus het omgekeerde: alle bewoners, de Palestijnen, werden van hun grond verdreven en worden sindsdien onderdrukt. Het kan niet anders dan dat men naar vrijheid blijft snakken, want vrijheid is levensadem, onderdrukking is de stank van de dood en vernietiging. 

Ik kwam deze zangeres tegen; Julia Boutros, ze heeft nu op YouTube een lied geplaatst met daarachter de beelden van Gaza, nu. De video is afgeschermd door de schokkende beelden, je moet er speciaal voor inloggen. Dus ik zocht naar haar achtergrond. Ze blijkt een beroemde zangeres te zijn, geboren in 1968 in Libanon, vader Libanees, moeder Palestijns met een Armeense achtergrond. Ze is christen. ‘Ze steunt zowel Hezbollah als Palestijnse verzetsgroepen’ zo staat er op Wikipedia, ook met benefietconcerten en de opbrengst van platen. Ik vond een ander lied: I Breathe Freedom en dan zie je, in de grootsheid van de uitvoering, het orkest, de massa die meezingt, ineens het radicaal andere perspectief dan die van het Westen. Er wordt door de staat Israël onrecht aangedaan, al 75 jaar en de staat Israël komt daarmee weg. Ook de humanistische Joden, die wél voor een tweestatenoplossing zijn en een vreedzame coëxistentie,  worden onderdrukt.

De staat Israël lijdt aan een collectief ontkenningssyndroom omtrent de eigen wortels. Die zijn vanaf het begin verrot, want ze zoeken grond in onderdrukking en de dood. From The river to the sea: alles hoort het grondgebied van Israël te zijn. Maar de omkering is de agenda die Israël, met Amerika als machtige bondgenoot, aan het Westen heeft opgelegd: Het is antisemitisme als ‘de andere partij’ dit in hun mond neemt, want in de ogen van Israël is er geen ander. 

Ik zag de film Farha op Netflix. Israël heeft geprobeerd deze film te laten verbieden omdat deze antisemitisch zou zijn. Gelukkig is dat niet gelukt. Een jonge Palestijnse regisseur vertelt over de Nakba: de ramp die in 1948 aan de bewoners van Palestina gebeurde. Het sterke is dat ze het je laat meemaken via een gat in het donker, door de ogen van een jong 14 jarig meisje op het platteland die ervan droomt om in  de grote stad te gaan studeren. Dat zou gaan gebeuren en toen… Die kier van lucht door de deur, dat ‘sleutelgat’… je voelt heel erg de verbijstering mee, van dit meisje, die niet kan geloven wat ze ziet. Die bruutheid en wreedheid. Veel Israëlieten hebben sindsdien hun abonnement op Netflix opgezegd. 

Eén van de gegijzelden heeft een van de Hamasleiders gezien, zo bericht de New York Times en gevraagd: hoe kun je al dat geweld op ons hebben afgevuurd, terwijl ook wij voor de vrede vochten? Het betreft een vrouw uit een overvallen kibboets, waar juist veel ‘vredezoekers’ woonden, wellicht gevoed met de woorden uit de tekst van Leviticus. De Hamasleider schijnt gezwegen te hebben…

Opvallend vind ik, dát zij hem heeft kunnen aanspreken. Dat kan alleen als er een klimaat is dat niet bestaat uit bruut geweld en onderdrukking. Dat overlapt de beleving dat gegijzelden banger waren voor de bommen van Israël, dan voor Hamas. Als reactie op de vetosteun van Amerika voor Israël, in de Veiligheidsraad, heeft Israël vannacht haar bombardementen verhevigd. Het grootste deel van de wereld, ook westerse staten, wil ondertussen een staakt-de-vuren. 

Adagio

JA! Ook op Times Square is gisterenavond een grote Menora aangestoken, en dat gebeurt deze dagen op allerlei plaatsen in New York; Bryant Park, Central Park, Hudson Bays, op Fifth Avenue, enzovoort. Zoals ook het Christmas Tree Lighting doorging, bijvoorbeeld op Washington Square bij de witte boog die, downtown, het begin van Fifth Avenue markeert.

Ik ben ergens zó klaar met al dat gepraat over anti-semitisme en die woorden:  ‘Israël heeft het recht om zich te verdedigen.’ Kom aan : Israël is, qua invloed, een machtige en rijke grootmacht, en het is niet in verhouding hoe zo’n klein land met zo weinig inwoners een wereldwijde agenda bepaalt door een vertoon van absoluut geweld. Hoe iedereen moet buigen en geen enkele kritiek mag geven, want dat zou antisemitistisch zijn. Het is niet de stem van het Joodse volk waar naar geluisterd wordt: het is een rechts-extremistische regering die door eigen machtshonger gedreven, misbruik maakt van het eeuwige schuldgevoel dat het Westen heeft over het laten gebeuren van de Holocaust. 

Het is als de sporen van de vos in de sneeuw langs mijn huisje. Zij lopen er nog steeds, die vossen, ook als ik ze nooit meer zie, na die eerste zomer, toen ze nog onbevangen waren. Zo woont, werkt, leeft het Joodse volk overal, in al haar kleurrijke diversiteit, en er is geen grote algemene deler van de mensheid die ze weg wil hebben, ze zou willen vervolgen, ze uit wil roeien. Het is als de verboden witte fosfor die Israël in zijn oorlogsvoering gebruikt: het eigen geweld maakt zichtbaar dat wie deze pleegt, geen bestaansrecht heeft.

Het adagio cantabile van Beethoven geeft me deze dagen tranen in de ogen. Dit tempo, deze verzachting.

Hanukkah/Chanoeka

Vanavond wordt het Joodse Hanukkah gevierd, het feest van de lichten; dat is het wonder dat de olie die genoeg was voor slechts één dag, acht dagen duurde. Het is dus acht dagen feest in de Joodse kalender.In deze video gaat een Brooklyn gids, zelf Joods, op straat kijken hoe het aansteken van de lichten in de menora voor het raam, eruit ziet. Het is in Williamsburg, waar ik zelf ook rond heb gewandeld. Ik zocht aanvankelijk de ‘hipsterbuurt’, waar zij ook gewag van maakt, maar werd aangetrokken door de rust op straat en kwam zo in de hassidische buurt. 

De NewYork Times verwacht dat het dit jaar anders zal zijn; er is in ieder geval ook een inter-religieuze bijeenkomst, waar ook de katholieke aartsbisschop van New York en ene Sabeeha Rehman aanwezig zal zijn, auteur van een boek met de titel: ‘We Refuse to Be Enemies: How Muslim and Jews Can Make Peace, One Friendship at a Time’. Tja, er is zoveel goede wil bij velen, maar de harde politiek, dat wil zeggen Amerika en Israël samen, bepaalt de werkelijkheid. Ook gegijzelden zelf zijn nu woedend op de regering van Netanyanu: Zij voelden zich dubbel in de steek gelaten en waren meer bang voor de bombardementen van Israël dan voor Hamas. ‘Je wilt het Hamas-bestuur omverwerpen, om te laten zien dat jij grotere ballen hebt.’, zei iemand, zo bleek uit een uitgelekte audio-opname. 

Over deze foto zegt ‘ byplestia’; je denkt eerst dat je naar een kunstwerk kijkt, kleurige doeken, goede compositie, totdat je ziet dat dit een foto is van de harde werkelijkheid: kinderen die op doeken op de grond liggen, tegen elkaar  aan, want er is nergens meer plek.

Ik dacht aan het werk van de Canadees Stan Douglas. De eerste keer dat ik zijn grote foto’s zag in een zaal, was ik mij nergens van bewust, al zei een stem in mijn onderbewuste wel: hoe bestaat het, dat hij aanwezig was op zo’n kritiek moment. Ik zag scènes op straat met protesten, sommige vanuit de lucht , een ruzie in een huis dat uit de hand dreigt te lopen. Toen bleek dat elke foto zorgvuldig geënsceneerd was. Hij kiest daarvoor momenten in de geschiedenis die niet het grote wereldnieuws hebben gehaald, maar die wellicht toch keerpunten hadden kunnen zijn in de menselijke geschiedenis.

Maar ja, hoe dan?… Niét omdat deze gebeurtenissen nu vergeten zijn…Want wij zitten nu met onze neus op alle ellende, we zijn allemaal getuigen, maar verder machteloos. Je bent niet meer, dan als museumpubliek, die het werk van een kunstenaar ziet, die als doel heeft om jou wakker te schudden. 

Alleen is het nu dus de bittere werkelijkheid. 

Hoe viert men in Israël vanavond Hanukkah? Naast het ‘wonder van de olie’ wordt er ook een overwinning op de Grieken gevierd…Zou men nu dan acht dagen feestvieren door de bombardementen op Gaza te verhevigen? …Tja, dit is zo’n moment dat ik een héél erge hekel aan godsdienst en religie kan krijgen. Daarom maar een beetje luchtig besluit, om dóór te ademen.

Breng wat licht

Ik las de eerste vijf boeken van de bijbel. Hier wordt, vanaf het tweede boek, de Exodus, het verhaal verteld van God die het volk van slaven in Egypte een eigen land belooft.  Onder leiding van Mozes sluit hij een verbond met dit volk en leidt hij ze weg naar vruchtbare gronden. De tocht door de woestijn duurt veertig jaar, en het Joodse volk klaagt vaak. Als er geen voedsel of water is, dan dreigen ze om terug te keren naar Egypte. Maar God zorgt steeds voor hen: hij laat Mozes water uit de rotsen slaan en er komt brood uit de hemel; Manna. Alvorens ze kunnen vertrekken geselt God het land Egypte met vreselijke plagen: pas wanneer ze eronder door gaan in uiterste ellende, pas dan laat de farao het Joodse volk gaan.

Eigenlijk schrok ik ook, toen ik deze boeken las.  Er is zoveel vanzelfsprekend geweld om dat beloofde land, dat Israël is gaan heten, aan het Joodse volk te geven, God is zo duidelijk dat hij het land geeft en dit volk uitverkoren is door hem. De naam ‘Israël’ is de nieuwe naam die God aan Jacob gaf, één van de stamvaders van het Joodse volk.( Gen; 35) . Dit zijn de heilige boeken in het jodendom, hoe logisch is het van daaruit niet om de oorlog tegen Hamas tot het uiterste uit te vechten? 

Hoe te geloven of te ervaren dat er zachte krachten nodig zijn om een volk in vrede te laten leven…Ik kwam bovenstaande video tegen die, toen ik het de eerste keer zag, pas enkele honderden keren was bekeken, net geplaatst op 4 December. Op het einde van de video is er een statement. Google Translate vertaalt het Hebreeuws aldus: ‘Geloven in muziek als middel tot genezing. Moge elke kleine lichtstraal in het lied alleen groeien en elk huis en elke ziel in Israël bereiken.’ Ik begrijp dat het een organisatie is, die binnen korte tijd honderden vrijwilligers heeft en die muziek uitbrengt, zij noemen zich: First  Light.

Dát hoop je. Niet de God die mee ten strijde trekt en voor Israël uit gaat, maar de God die ook verborgen was in een wolk overdag, als een vuur in de nacht.

Ik kwam het lied tegen omdat ik naar Netta op zoek ging. Zij won in 2018 het Eurovisie Songfestival voor Israël met het extravagante, eigenzinnige Toy. Hoe zou het nu met haar gaan? Ze is wars van het gangbare schoonheidsideaal van westerse vrouwen (en ook van veel Joodse vrouwen, die overdag met pruiken lopen: ik leerde ze herkennen in New York: altijd glanzend bruin steil haar, ik zag de pruikenkoppen op de tafels door hun verlichte ramen, als ik elke dag door deze Joodse wijk terug keerde naar mijn slaapplaats.)

 De vijftien miljoen Joden op de wereld herbergen een zéér divers pluimage,  maar wie nu in Israël woont zal ook ondergedompeld zijn in onrust, onzekerheid en zich wankel voelen. Iedereen kent wel iemand die nu in het leger zit of al gesneuveld is, zoals de zoon van de schrijver David Grossman in een van de eerdere oorlogen. Of iemand die familie is van een van de gegijzelden. Zoals bij Netta een medemuzikant. Dus zij bracht een, voor haar doen, hele sobere video uit, met een lied en enkel wat rozen op de grond…Breng ze thuis…Het is geproduceerd door die zelfde ‘First Light’-organisatie.

De zachte krachten lijken in Israël heel ver weg, terwijl ik mij, als in een visioen, óók kan voorstellen, hoe het ook had kunnen gaan, na de aanval van Hamas. Zelfbeheersing. Geen oorlog starten maar direct alle energie naar het vrij krijgen van de gegijzelden…Nu lijkt de geest definitief uit de fles; Israël raast in een alles verzengende verwoesting…Wie in het beloofde land wil komen moet ook pijn en plagen zenden. Wie keert dit Bijbelse verhaal?… De neutraliteit in beide liederen, ze klinken als roependen in de woestijn; te midden van het absolute geweld en de vernietiging: breng wat licht…

Spoken word - Vera

Ja! Dit moet ik delen; wat ben ik ontzettend trots op mijn nichtje Vera. Daar staat ze dan, ze lijkt helemaal ontspannen, maar wél alert en vol leven en alles uit haar hoofd. Ze doet een Spoken Word, ze verschijnt er als Spoken Word Artiest. Een verhaal vol vuur en passie; beeldende, soepele, heldere en krachtige taal, waar ze heel knap steeds wisselt van perspectief. 

Eerst vraagt ze om naar jezelf te kijken: hoe is het voor je om zometeen thuis te komen? Is dat fijn en veilig, of misschien ook niet? Het kan zomaar zijn dat er achter je eigen voordeur iemand is waar het niet fijn mee is en wellicht vinden anderen jou sociaal en bewogen, maar eigenlijk doe jij er alles aan om nog even weg te blijven van jouw ‘thuis’. 

Dan zwenkt het perspectief naar de maatschappij: hoe wij brillen opzetten, om juist mee weg te kijken en te versluieren…en dan ineens gaat  de blik naar binnen, naar zij die daar staat. Ik zou bitter kunnen worden, zegt ze, maar nee: ik sta hier, ik heb mijn lot ook in eigen handen, ik kijk naar jullie en zie aandachtig gezichten. En zo brengt ze iedereen in de zaal terug naar wie zij, daar in het hier-en-nu zijn: de mensen die in hun beroep werken om huiselijk en sexueel geweld werkelijk aan te pakken. 

Hoe dan? … En ze roept een visioen op met kleurrijke beelden: als iemand door de bomen het bos niet ziet, geef een bladerdek van geborgenheid, een zacht bedje van mos, grond om te wortelen. Ontferm je. Wees als een vuurtoren. En bovenal: zoek en maak verbindingen: want een slachtoffer is niet als een toerist die van eiland naar eiland hopt, maak dus een groot rijk van alle eilanden aan elkaar.

 “Laten we rusten in de kracht van empathie”: wat een wijze woorden, waarin de dynamiek besloten ligt van zachte energie. 

En dat is het uiteindelijke perspectief: We zijn allen mens. We zijn niet een label, of een geval, een dossier, we hebben allemaal alle potenties in ons: dader, slachtoffer, maar bovenal ook die van heler, beschermer, degene die aandacht kan geven aan een ander, er zijn voor een ander: “Laten we aan dat netwerk werken, want samen staan we altijd sterker.”

Ik vind het echt geweldig. En ik denk: hé, dat is mij nichtje, we zijn familie en ik herken ten zeerste haar drive, het verlangen naar een betere wereld voor iedereen. 

Instagram : byplestia

 Dit account van Instagram zou iedereen moeten bekijken. Het is van een jonge Palestijnse journalist en haar eerste post is de tuin van haar huis, net toen de lockdown in Coronatijd begonnen was. Midden Oktober gaat ze kijken wat er na een bombardement van over is, je ziet dat de boom er nog staat. Je ziet kinderen waarmee ze toch speelt in deze tijd van verschrikking , hoe ze de wanhoop nabij is en dan tussen de vluchtelingen stroom een oude vrouw ontmoet die alleen haar dieren, o.a. een parkiet en een klein schildpadje,  heeft meegenomen, ze zitten tussen de lappen in een geïmproviseerd tentenkamp, maar de vrouw glimlacht, kijkt om haar heen en zegt: dit is toch mijn eigen koninkrijkje. Maar je ziet ook vreselijke beelden in close-up van verwonde huilende kinderen, liggend op de grond…etc.

Je ziet haar voor 7 Oktober het leven leiden van een jonge vrouw, in leuke poses en kleding, zich tegelijk welbewust dat ze in een openlucht gevangenis leeft, maar er toch van houdt om van haar leven het beste te maken. 

En dan zie je dat ze haar blauwe Press-uniform uitdoet, want dat is gevaarlijker dan haar burgerkleding en uiteindelijk maakt ze de moeilijke beslissing om toch te vertrekken uit Gaza, als ze de kans krijgt. Onschuld verloren, het leven verwoest , zoveel doden…ze raakt sprakeloos, maar ze  plaatst nog steeds berichten op Insta, zonet was het een videofilmpje van een collega-journalist die gebleven is, van schommelende kinderen tussen het puin, wat dan even haar hart verwarmt. Eerder maakte ze op de vlucht van Noord naar Zuid, een filmpje van witte ganzen bij het water, dat geeft lucht, maar het duurt maar twee seconden, want toen begonnen de bombardementen weer.

Hoe lang nog deze absolute ellende en verwoesting, terwijl de hele wereld toekijkt hoe een natie haar eigen trauma op een ander volk weer tot werkelijkheid maakt?  De slachtoffers worden daders en ze kunnen het zelf niet stoppen. Moeder noemde dat De Erfzonde, en daar keek ze mij vragend bij aan; of je dat de andere dan kunt vergeven? …

New York’ s Christmas Tree Lighting ceremonies. Alkibiades

 In New York viel op dezelfde dag de eerste sneeuw, als hier in Nederland. De stad is zich aan het optuigen voor de kerstmaand; December. Wat mij aanspreekt is, dat de stad de mogelijkheid geeft, om persoonlijk gevoelde beleving tezamen te ervaren, en zo wordt het ook een ritueel.Na Halloween kwam de intocht van de grootste kerstboom van de wereld, men loopt ervoor uit, er worden takjes uit gereikt en men kijkt hoe deze fier rechtop gaat staan in Rockefeller Center. Een machtig grote boom uit de natuur wordt de stad in gebracht, het wordt voor het oog van iedereen in twee weken opgetuigd, wat een werk, met steigers en al, en dan volgt, zes dagen na de Thankgiving Parade de Christmas Tree Lighting Ceremony.

Deze keer was er ook een verstoring, tenmidden van de enorme massa mensen, van enige radicale ‘pro-Palestina betogers’ die echter door het zwaaien van een swastikavlag ook door de mand vielen. Het is  kennelijk een incident, dat de algehele feestvreugde niet bederft, het lost zich op. Ik vind het bijzonder dat New Yorkers zich veilig voelen op straat en onder elkaar. Zo heb ik dat ook ervaren, ik heb daar enorm van genoten en vond het ook bevrijdend; die tolerantie en vriendelijkheid in alle diversiteit.

De dag ervoor was er dezelfde ceremonie, maar dan in Bryant Park. Fijn dat dit niet met elkaar concurreert: de New Yorker kan beide meemaken. Deze ging samen met vuurwerk en een grootse show op de ijsbaan. Deze is verder vrij toegankelijk, maar je moet zelf wel je schaatsen meenemen. De agenda zat vol in November, er was veel te doen in ‘ the city that never sleeps.’ Ik had aan zoveel mogelijk meegedaan, als ik er was geweest…

Dat neemt niet weg, dat ik ook geniet van de stilte in en rondom mijn boshuisje. Ik heb een tweedehandse puzzel besteld bij de app ‘Vinted’. Daar kun je tweedehands spullen kopen en verkopen. Hoe het geregeld is en hoe het gefinancierd wordt, weet ik niet, maar de bezorgkosten zijn gratis, als je het op een afhaalpunt ophaalt. Het leek een oude hobby, dat puzzelen, maar ik kreeg er zin in omdat ik  Alkibiades van Ilja Leonard Pfeijffer als luisterboek tot mij neem. Wat een geweldig boek en wat een prestatie. De hele Griekse wereld van pakweg 500 jaar voor Christus komt tot leven, maar het meest bijzondere is , dat het zó actueel is. Het gaat ook over de kwetsbaarheid van de democratie en hoe het populisme een langere termijn visie voor een land dwarsboomt, hoe politici de neiging hebben om alleen maar te luisteren naar de wil van het volk en hoe dat uiteindelijk de democratie om zeep kan helpen. Iedere Nederlandse politicus zou dit boek nú moeten lezen. Kijk uit! waarschuwt Ilja ook nu in HP/DeTijd,  met deze politieke uitslag van de verkiezingen vooral, (dat was nog niet zo, in het interview met Buitenhof, een half jaar geleden.); Wees Waakzaam.