‘Wonen overal nergens thuis’

Ik blijf gewoon zó gek op Venetië…Ooit vergeleek ik de stad met mijn eigen hersenpan; dat je erin kunt dwalen en dat het altijd wel weer goed komt. Nu heb ik nog niet veel gedwaald door de steegjes; ik laat nu mijn eigen hersenpan meer drijven in dat zilte frisse water met zoveel horizon. Ik word heel rustig van Venetië, ik zink als het ware in…mezelf, denk ik.

Je zelf zien in meerdere gedaanten…dit werk is van Paula Nicho, zij komt uit de Maya-cultuur. Zij beschildert nu als het ware haar eigen huid en dat heeft ten grondslag dat zij vroeger als kind op school niet haar eigen Maya-kleding mocht dragen. Nu hoort alles ontvreemdbaar bij haar zelf.

Ik blijf, zoals deze ruimte-astronaut in Afrikaanse kleding, bepakt met van alles wat, het liefste altijd onderweg.

En nog meer, naast water en zon

 Het paviljoen van Bulgarije, in een van de ruimtes van de Jezuitenkerk, verdient het om daar uren te blijven. Misschien gebeurt dit nog. Het heet Neighbours, en het zou de andere kant van de medaille kunnen zijn van het thema van deze Biënnale: Foreigners Everywhere. In de installatie hoor je de stemmen, echte gesprekken, van mensen die in werkkampen zaten tijdens de communistische periode van Bulgarije (1945-1989). Telkens wordt een ander deel van het huis belicht dat vol zit met echte resten die in de kampen zijn gevonden. Sommige overlevenden kunnen er nog steeds niet over praten en vragen gepijnigd: Waarom vraag je mij dit? Anderen hebben gedetailleerde herinneringen. Hoe alles wat meegemaakt is tot diep in je huis binnendringt.

In de buitenkerk een groot scherm met mechanisch-achtige muziek en steeds veranderende en wisselende beelden. Wel aangenaam om naar te kijken, maar ik weet niet precies wat er de bedoeling van is. Het lijkt allemaal volkomen computer-gegenereerd … is dit de toekomst? Geen God meer om bij te verwijlen, wel ‘verschijningen’ uit de techniek? 

Aan de kade nog een ‘Collateral Event’. Er zijn nog héél veel andere tentoonstellingen naast de Biënnale en sommigen daarvan zijn door de curator van de Biënnale goedgekeurd omdat ze het thema aanvullen. Zij belanden dan ook in de gids. Deze is van Ewa Juszkiewicz en heet: Locks With Leaves And Swelling Buds. Ik vond het aanvankelijk wat raar en vervreemdend, het leek een truck om op te vallen. Maar ze schildert klassieke vrouwenportretten uit de westerse traditie en laat hiermee zien dat al deze vrouwen gebukt gingen onder het westerse patriarchaat. 

Zin in water; fotoalbum

 

Het blog plakt ze in omgekeerde volgorde van de dag in; ik laat het zo.

Ik had zin in water, zoals ik zin in bos kan hebben. Op het strand een regenboog om de zon, dat is dan vocht in lucht? Het kon twee  kanten op: zou het helemaal bewolkt worden? 

Op de vaparetto, lijn 1 door het Canal Grande, had ik de beste plaats, voorin rechts. Gaandeweg werd het steeds zonniger. Dus ik bleef zitten tot de eindhalte. Toen met lijn 5.1 de bocht om, langs het industriegebied van Venetië, het Guidecca kanaal op en bij de eerste halte waar de oude huizen beginnen uitgestapt bij San Basilio.

Langs de kade van Zattere geflaneerd, in de zomer verzengend heet, de zon schijnt daar de hele dag, nu héél aangenaam. Bij de kerk van de Jezuiten, met de mooie stoep , op de trappen zitten zonnen.

Het is Hemelvaartsdag voor de katholieken en bij de halte van lijn 5.1, station B, ligt ook een Franciscaans kloostertje: Even de kerk in, ik sla de aantuffende vaporetto over. Meteen nestgeur: alles heel eenvoudig en overal planten en bloemen, tot en met in het nisje voor de aansluiting met de brandslang naast de poort van de ingang. 

Menselijke maat

Het is een rustige ‘ouderwetse’ Biënnale: schilderijen, en in dat kielzog ook wandkleden en textiel, en beelden, het ambacht van de kunstenaar zelf is aanwezig; bijna geen elektriek. De curator gelooft in de kracht van het ‘tentoonstellen’ zelf. Geen groots gegoochel en mixen van media. De aandacht van de kijker, zich concentrerend op wat aanwezig is. Vanuit mijn plekje in het gras in de zon, liep ik op en neer naar de koelte van de kleine ruimtes.

Migranten in hun werkkleding liggen in feite aan de basis van alle bouw en al het grootstedelijke. Deze kunstenaar (Manauara Clandestina) eert hen, door er mode van te maken. Je ziet hem de metro ingaan en een willekeurig iemand aanspreken met de vraag of hij zijn oude kloffie wil ruilen voor een nieuw, flitsend en eleganter model. De man is verguld en héél blij. ‘Eindelijk gezién’, denk ik daarbij.

Een mooie, poëtische dans van twee mannen die vast aan ellkaar zitten door één blouse. In Guardini is er ook een zaal van deze Koreaanse kunstenaar ( Kang Seung Lee) die ook een ode doet aan kunstenaars die aan aids zijn gestorven.

Een lange film van drie kwartier over de Zuid-Afrikaanse werkelijkheid. Een vrouw in zwart-wit beelden belicht in zeven hoofdstukken alle facetten. Ertussendoor, in kleur, fantasieën en de verwerking ervan.

En dan dit gekke beeld, van een héél erge Queer-persoon.

Doorwandelend, nog meer beelden, allen met oog voor de menselijke maat.

Maakt kunst de wereld bewoonbaar? (Anna Maria Maiolino)

De ochtend was zo helder, zeemeeuwen op het water van de lagune, gras op een oude brug, klotsend water…wat een stad!

 

Het is een naam die mij altijd is bij gebleven: Anna Maria Maiolino. Op de documenta (13), die grootse en meeslepende, waar ik drie weken lang heb rondgelopen, keerde ik het vaakst terug naar dat ene huisje, helemaal vol gekleid. Ik wist toen niet, en weet het ook nu niet, waarom het mij zo diep raakte. 

Nu heeft ze de Gouden Leeuw voor Lifetime Achievement gewonnen. En in de tuin bij de Arsenale loop je een schuur  binnen, het ruikt naar dennengeur en je hoort vogeltjes tjilpen:

Ja, ja, ja, het gebeurt weer: diep geraakt worden, alsof iemand in je eigen wortels graaft, in je gedachten.

Ik kan er allemaal woorden tegen aan gooien, waarom dan?, hoe dan? , maar de kern is toch dat ik het niet weet. Het is voor mij de kracht van kunst, de reden waarom ik er zo gek op ben.

Er is een televisieschermpje, waar ze praat met haar grootvader. Over dat het leven een enigma is en al het leed daarin onbegrijpelijk. Ze noemt het allemaal, tot en met de oorlog in Oekraïne en die van Israël en Hamas. Het is een DISGRACE, zegt ze. Misschien is dat wat mij raakt: haar eindeloze geduld om de wereld aan te willen raken met klei, ondanks de wreedheid en ellende.

En toen doorstak ik het Lido, het ruikt er naar mimosa, en wandelde ik mijmerend langs de zee, doorstak het Lido weer, langs het klooster naar de camping. Iemand had vandaag met schelpen het strand een beetje aangekleed.

Eenvoud, geur, grenzeloze zee en paviljoens

Een heel sympathieke bijdrage in het paviljoen van Japan door Yuko Mohri; eentje die nauwelijks een impact heeft op het klimaat: ze gebruikt allemaal spullen uit winkeltjes uit Venetië zelf. Met eenvoudige middelen weet ze water op te vangen en rond te leiden, zodat er dingen gaan bewegen. En ze stopt elektroden in rottend fruit: het vocht ervan geeft energie waardoor de lampjes onder de tafels gaan branden.

Ook Korea houdt het relatief simpel: in een zijzaaltje staat één beeld en uit de neusvleugels komt er regelmatig een damp van geur. Geuren uit Korea die herinneringen oproepen en geuren kennen geen grenzen. Verder is het paviljoen leeg met een mooie bewerkte vloer en enige ronde houten cirkels die iets van een associatie van oneindigheid en continuïteit oproepen. Regelmatig wordt er geveegd: ik denk om die geuren zo schoon mogelijk de ruimte te laten vullen.

In het paviljoen van Frankrijk wordt je door muziek, geluiden, vissersnet-touw-slierten,  schelp en koraalachtige objecten en kleurige video’s ondergedompeld in een wereld die zich onder water afspeelt, met ‘waterwezens’, maar die niet onschuldig is. Er zwerven ook mobieltjes rond, plastic flessen, een schildpad gestikt in een vissernet. 

Voor het eerst is de kunstenaar van Caribische oorsprong met een afkomst uit één van de oude koloniën; Julien Creuzet.

Het is wel grappig om te zien hoe die ooit koloniale mogendheden en het daarmee gepaard gaande westerse imperialisme nu omgaan met de protserigheid van hun paviljoens. Duitsland, met ook nog een gebouw met fascistisch esthetiek, heeft de ingang nu vol aarde gestord, Groot-Brittannië laat je via de achterkant binnenkomen en maakt van de ingang een groot filmscherm, evenals Frankrijk. Amerika heeft zich in kleur gehuld. Twee jaar geleden, maakte  Simone Leigh, de eerste zwarte vrouw die er exposeerde,  van het paviljoen een soort rieten hut. 

Nu in de echte wereld nog: Een doorbraak naar…?… 

Louis Fratino

Het is zó goed en mooi geschilderd, ik werd er lyrisch van.

Het zijn allemaal kleine stillevens.

Dat lichte, dat heldere, het oog voor detail.

Het zijn allemaal stukjes uit één schilderij. 

Het is dik een jaar geleden op 2 April 2023, zo lees ik in dit blog, dat ik hem leerde kennen, op de tentoonstelling Brave New World in de Fundatie in Zwolle : Louis Fratino.