Veranderlijke natuur

In de NRC van vandaag een uitgebreid artikel waar ook het natuurgebiedje De Bruuk in voorkomt, vlakbij de Duitse grens en bij Horst, Groesbeek. Het is een héél mooi sfeervol gebied, waar ik best vaak geweest ben, in alle seizoenen. In de zomer bloeien er lila-paarse orchideeën. Er hangt een oude, oude sfeer. Ik begrijp nu dat het zo’n uniek nat moerasgebiedje is, door de stuwwallen uit de ijstijd. De Bruuk ligt op het laagste punt en vangt daarmee al het grondwater op dat speciale mineralen en calcium heeft, voor een rijk planten en dierenleven. 

Net als veel andere natuurgebieden in Nederland, wordt het bedreigd door de intensieve veeteelt en landbouw. Ik vind nog wat oude foto’s en zie nu, dat in de zomer het moerasgebied bijna op een uitgedroogde weide lijkt, wat sneu. En ach, ik zie Mees, op wie ik toen paste, die was toen wel in de volle glorie.

Over de veranderlijke natuur…Ik herlas dit boek, dat Josephine Johnson op 24 jarige leeftijd schreef, het kwam uit in 1934 , het was haar debuut en ze won er de Pullitzerprijs voor literatuur mee. Over een zwoegende hardwerkende boerenfamilie in wat later de dustbowl is gaan heten. De extreme droogte die hele gebieden in Amerika in woestijn veranderde. In dit boek maak je het begin ervan mee. Het is prachtig geschreven en dus ook geweldig vertaald, maar als ik het een derde keer ga lezen, dan koop ik de oorspronkelijke Engelse versie. Héél mooie natuurbeschrijvingen en scherpe waarnemingen over het gevoelsleven en dat in eenvoudige en heldere zinnen.

Bijzonder om dit te lezen terwijl de stormen om mijn boshuisje woeien, de bomen zwiepten, het loeide in de kachelpijp.Er was één enkel moment van felle zon. 

Diep in de avond bleek er een heldere sterrenhemel. Ik ging vlug naar binnen om een borrel te pakken en een sigaartje, dat leek me wel wat voor op het bankje, gehuld in mijn vest. Maar toen ik weer buiten kwam waren alle sterren weer verpakt in het wolkendek, weg, verdwenen.

 

Unravel; Cecilia Vicuña

 In het stedelijk museum in Amsterdam was een héél goede tentoonstelling met 45 kunstenaars die textiel als middel inzetten voor wat zij willen zeggen. Unravel; en er zijn 45 verhalen over te vertellen, maar gisteren was het de laatste dag, dus het boek is uit. Dat textiel zo’n belangrijk wereldwijd materiaal is werd mij op de laatste Biënnale van Venetië al duidelijk. Werken die ik daar zag, waren ook hier te zien. Het is ingebed in een groter besef dat het perspectief van het Westen moet kantelen. De koloniale en kapitalistische veroverzucht die in de kunsten zich uitte in louter schilder- en beeldhouwwerk vanuit prestigieuze kunstopleidingen, staat haaks op het gebruik maken van naald en draad, weeftechnieken, stoffen, eigen haar, wol, vezels en vlassen, die in het dagelijks leven gewoon voor handen zijn.

Down to Earth; ook letterlijk en de installatie van Cecilia Vicuña met strengen stof in de kleuren van vuur en bloed en aarde van plafond tot de grond, bij binnenkomst onontkoombaar aanwezig, was voor mij wel hét statement hierover. Er broedt iets…het moet anders…

Zij won vier jaar geleden de Gouden Leeuw op de Biënnale in Venetië; The Milk of Dreams, voor haar hele oeuvre.

In het zaaltje erachter ook ander werk van haar: Arte Precario; al in het midden van de zestiger jaren in Chili heeft zij dit uitgevonden. Van afval uit de omgeving en onooglijke dingen creëert zij een tedere, zachte en stille ruimte: Hearing an ancient silence, waiting to be heard.

Ja, zij raakte mij vier jaar geleden al. Met de ‘rotzooi’; dingen die op het punt staan om te verdwijnen, die in de lagune dreven, veranderde zij de ruimte. Er hing een tere en mysterieuze sfeer, die tegelijk vol leven, emotie en verzet is in haar hoek van de zaal, als je die voor je alleen had.

Er waren toen ook schilderijen, met krachtige poëzie, zoals deze. Het schilderij hing een kwartslag gedraaid met de benen naar de grond, maar dit kan ook.  Zij is een kunstenaar wier wereld ik ten zeerste herken en waarmee ik mij verwant voel. Haar aandacht voor de naaste en natuurlijke omgeving, het samen met anderen de wereld vormgeven, dat er geen hiërarchie is tussen de mensen en de dingen, dat alles altijd in proces is en veranderlijk, sterven en nieuw leven inéén, en er overal energie waarneembaar is die verbindt…

Ze woont nu ook in New York. Haar ervaring van wat je daar voelt, is precies de mijne.

Winterwandeling met paraplu

 

Miriam Cahn: compromisloos.

Ik wilde er helemaal niet aan, toen ik de zaal inliep. Al die overstelpende wreedheid, het verdriet, de eenzaamheid. Hoe kun je als kunstenaar dat een leven lang volhouden, om dit te willen creëren? Snak je dan zelf niet naar iets anders?  Ja. Ik wéét het; het staat al op mijn netvlies, al die beelden van oorlogsgeweld, die ultieme ellende op zoveel plekken op de wereld, ik hoef daar via kunst niet nog eens op gedrukt te worden. 

Het was niet één zaal, maar het waren er veel. Het was er helemaal niet druk, ik vermoed dat meer mensen het eigenlijk niet aan kunnen zien en er snel doorheen wandelen. Ik googelde voor het eerst tijdens een tentoonstelling naar het gezicht van haar, Miriam Cahn, nog nooit zo de behoefte gehad om het gezicht te zien van de maker. Ik zag een best wel stevig en vastberaden, volhardend gelaat met zachte trekken, in mijn beleving. Het is iemand die consequent haar leven lang niet weg kan kijken, op het scherpst van de snede;  feminist en in feite ook pacifist.

Ik liep nogmaals naar dat kleine zaaltje vol gezichten. Zo veel verdriet. Ze heeft ze allemaal in één maand geschilderd, in Oktober na de aanslag van Hamas en de eerste respons van Israël. Ik ga maar een filmpje maken; een beetje afstand nemen, door mijn eigen lens.

Ik lees dat bijna alles met opzet op ooghoogte hangt, om de kijker dus zo dichtbij mogelijk aan te spreken. Nu valt het mij op dat haar kleurgebruik juist heel harmonisch is, contouren zacht en vaag. Alsof ze al schilderend ook zegt en doet: kijk! 

Dus ik kijk en neem het op. Iemand die zo compromisloos de vinger legt op al het menselijk geweld, doet in feite levenslang een beroep op menselijkheid.

Amsterdam. Gracias a la vida

 En toen was ik eindelijk weer in Amsterdam, dat mij met mijn hoofd vol New York helemaal niet meer zo aansprak. 

Ik erken het hier: ik was meteen weer verkocht en het voelde alsof ik een liefde ontrouw was geweest. Die oude, oude huizen, de bochten langs de grachten.En waar maak je het mee dat je een rode slogan op de foto zet, terwijl pal ernaast bij het raam een ‘sekswerker’ zoals ze tegenwoordig genoemd willen worden, toekeek?

En dat er géén horizon is, aan het einde van de straat, maar een paleis en dat er binnen in de Nieuwe Kerk een engel is geschilderd uit ongeveer 1450 en ik voor eerst zag wat een prachtig van hout bewerkte preekstoel er is, met de evangelist Lucas en Johannes hier op de foto?

Dat het water, net zoals in Venetië, het stadsleven bepaalt, een woonboot vol planten, de oude volkszangers in de Jordaan met standbeelden geëerd, een nieuw beeld voor de Apple-winkel over communicatie tegenover de stadsschouwburg. Dat ook hier de voetganger de boventoon voert en niet de auto? Juist ja, allemaal in Amsterdam!

Ik bezocht er vijf totaal verschillende tentoonstellingen, waarover later wellicht meer.

Nu ben ik simpelweg blij dat ik er weer geweest ben. In de trein terug neuriede ik ineens Mercedes de Sosa ; Gracia a la vida.

Tuin der Dieren. Hind Rajab

 Zon! En een blauwe lucht; dat noopt om te gaan fietsen. Waarheen? De dierentuin maar, niet voor een uitgebreid bezoek, alleen wat sfeer opsnuiven. Een van de twee nieuwe oude olifantendames heeft in een circus gewerkt en is dus krom gegroeid omdat ze altijd op een klein rond platformpje moest staan. Zo zielig, dat is dus een leven lang dierenleed. Dat ze nu een pedicure kreeg, haalde niks weg van de algemene somberheid die over haar heen hing.

Geinig om het hagedisje van nog geen 10 centimeter eerst op het fototoestel die op een telescooplens was bevestigd te zien, en toen pas in het echt, nadat ik de fotograaf  had gevraagd om deze aan te wijzen.

Het was een gekwetter van jewelste in de Bush, vogels vlogen en stapten rond, nog nooit zo meegemaakt. Zouden zij ook met zijn allen ontwaakt zijn door het mooie weer, na zo lang in een grijs wolkendek gehuld te zijn? Met veel genoegen at ik een goede gado-gado in de tropische tuinzaal.

Het toetje was om bijna oog in oog te staan met een giraffe, het enige waar ik wel zin in had, tijdens mijn fietstocht. Ik vind het één van de mooiste creaturen van Gods Koninkrijk; hoe verzin je het, die lange bewegelijke hals, die gevlekte tekeningen op de huid, die zachte glanzende ogen. Ik heb ze in het wild gezien in Niger, onvergetelijk hoe ze onverstoorbaar aan de blaadjes knabbelden in woestijngebied en helemaal niet bang voor die zes mensen om hen heen.

Ondertussen herkauwde ik ook op de oudejaarsconference van Pieter Derks. Ik vond deze goed, in een treffend decor dat de ingewikkeldheid en de gelaagdheid van de wereld illustreerde. Een prettige balans tussen die vreselijke wereld vol onbegrijpelijk ellende en de kleine irritaties in de eigen leefomgeving. En met een duidelijke hartversterker in het eindgedicht. Ja, het is vijf voor twaalf, maar dan zijn we op ons best.

Zij was mij helemaal ontgaan, maar ze blijkt wereldwijd, eind januari 2024, voor een storm van protesten te hebben gezorgd. Dat meisje van zes, dat in een auto met dode familie tegen de hulpverlener die zij aan de telefoon heeft zegt: kom alsjeblieft!, terwijl een tank langzaam naderbij komt. Ze heeft het niet overleefd. Onderzoek heeft uitgewezen dat het Israëlische leger wist dat het een burgerdoel was. 

Zonder iets te weten, kwam het enige liedje in deze conference wél binnen.

Overgangsrituelen. 2025

Dat had wel wat: Om het nieuwe jaar in te luiden, terwijl het donkere bos om mij heen loeide en stormde. Met moeite, door de wind, kreeg ik de sterretjes aan, onhandig als ik ben, ook nog eens in het begin aan de andere kant van de ontsteking.

Nee, ik vond het toch wat onzinnig om een koude fietstocht te ondernemen voor mijn Oudjaarsvoedsel, dus ik keek in mijn keukenkastjes wat ik eventueel nog kon brouwen. En dan blijk ik de omgekeerde prinses op de erwt te zijn: als het maar een beetje lijkt, dan ben ik ook content. Met een blikje sardientjes en uitjes en twee augurkjes van vorig jaar ontstond mijn ‘zalmslaatje’. Dezelfde dressing, mayonaise, tomatenketchup wat whiskey en port, en de smaaksensatie was voor mij dezelfde. Van bloem, een eitje, bakpoeder, bier en wat melk een beslag gemaakt. Met de halve appel, twee beigneitjes en de rest gedompeld in perziken uit blik: lekkere combi, dat sappige, frisse met het knapperige omhulsel. Het gaat mij kennelijk om dat ritueel: die sissende olie, die baklucht, ze op een bord leggen en ze rijkelijk bestrooien met witte poedersuiker. Ik had nog beslag over en daarin bakte ik schijven aubergine. Helemaal tevreden, paste prima bij de Maleisische soep uit een pakje.

Vanochtend bij het ontwaken, was het dus pas Nieuw Jaar in New York. Vorig jaar noemde ik het mijn live event van 2023 om daar te zijn en dat heeft zich het afgelopen jaar alleen maar verdiept. Heel vermakelijk en ook iets van een eyeopener waren twee berichten op Insta van New Yorkers, die beide zeiden dat er van de één miljoen mensen die aanwezig zijn bij het vallen van de bal op Times Square, er waarschijnlijk meer toeristen zouden zijn, dan inwoners. Want wie wil dat nou, in je eigen pies en poep het nieuwe jaar inluiden? Vanaf 11.00 in de ochtend kunnen mensen, na controle het terrein op, dat geheel via hekken en politie is gestroomlijnd. Je kunt dan niet meer weg en er zijn geen toiletten. Dus mensen hebben dan luiers aan! Heel normaal, blijkt ook uit de interviewtjes met het uitgelaten publiek. En zo weinig mogelijk drinken en eten, hé! Let wel dat duurt dus gemiddeld een dag lang.

Ik kwam ook nog een leuk animatiefilmpje tegen. Hoe beleven de Joden in New York Christmas Eve? Welnu, ze gaan eten in China town, eekhoorntjes voeren in het park, wandelen naar de bioscoop, lekker rustig op kerstavond. Dit jaar viel voor het eerst sinds lang Hanukkah, het aansteken van de zevenarmige Menora, ook op eerste Kerstdag. Zoals het aanzetten van de vele feestelijke kerstbomen overal in NY, zijn  er ook op veel plekken grote menora’s, de joodse kandelaar, die ook publiekelijk worden aangestoken. Daarnaast doen Joden dat natuurlijk ook thuis, in besloten kring. Van dezelfde zangeres Darlene Love, vond ik ook dit kerstliedje. Ik voeg het toe omdat het beelden bevat van de kerstfilm Home Alone2, in New York. Heb deze film de afgelopen tijd ook weer bekeken.

Ik typ dit tijdens het Nieuwjaarsconcert. Voor het eerst géén schansspringen daarna. Jammer, die zachte plof in de sneeuw, was voor mij zo’n mooi gebaar van zwevend, zonder bagage in het Nieuwe Jaar landen.