Carried Away

In het Gemeentemuseum Arnhem is er in het kielzog van Sonsbeek 2008 , GRANDEUR , een tentoonstelling, genaamd Carried Away, Procession in Art. Meegedragen in de letterlijke en figuurlijke betekenis: je mee laten voeren.

Ik vind het opwekkend en intrigerend, de band die kunst elke keer weer met religie aangaat. Processies zijn van oudsher een katholiek gebruik: heiligenbeelden en relieken die door de straten worden gedragen met muziek en emotie. Francis Alÿs heeft in New York op 23 juni 2002 een moderne processie georganiseerd. Aan het hoofd ervan werd een moderne vrouw als een soort Maria gedragen en achter haar een aantal kunstwerken, waaronder een beeld van Giacometti, Standing Women en Marcel Duchamp. Heeft kunst voor velen dezelfde betekenis als wat voor anderen religie is? Wat is de positie van beide in een gerationaliseerde, technisch en economisch denkende samenleving?

Op deze tentoonstelling moest ik ook aan de thematiek denken van de Dokumenta in Kassel, vorig jaar. Alles is wereldwijd met elkaar verbonden en beinvloedt elkaar.

Heel ludiek was een grote, lichte zachte zwarte bal met een doorsnede van 3 en een halve meter van Yvonne Dröge Wendels. De bal is op allerlei plekken op de wereld geweest en werd door de mensen die er toevallig aanwezig waren in beweging gebracht en doorgerold. Zo werd het een informele ontmoetingsplaats van velen. Er ontstaat door The Black Ball een groepsgevoel en een onderlinge verbondenheid: je laat je meenemen, de bal verleidt je daartoe. Dit is in feite het doel en het tegelijkertijd het hart van alle levende religie.

Project van Francis Alÿs

46664

Vrijdagavond 27 juni was er op de TV een life concert in Hydepark, ter ere van de 90-ste verjaardag van Nelson Mandela. 45 duizend mensen waren aanwezig, heel Hydepark volgepakt. Veel Afrikaanse muziek en westerse bands en als eindafsluiting Queen.

Annie Lennox kwam op helemaal in het wit. Ze is al twintig jaar het boegbeeld van 46664. Dat was het gevangenisnummer van Mandela: nr. 466, in 1964 ingeboekt. Nu is het een gironummer voor Aids-weeskinderen in Afrika, dat deze avond als ondertiteling had : 'It is in your hands...' Alsof Aids wereldwijd verdwijnen zal. Zo, dat kan iedereen met een beetje geld in de zak steken, wij allemaal dus in het rijke Westen.

Annie Lennox werd begeleid door het Agapei-koor: zwarte weeskinderen van Aidsslachtoffers, zelf vaak ook seropositief. Ze zongen in het kielzog van Lennox: 'We are together, we are family', schuchter swingend, naar voren, de gigantische catwalk op, dwars over het juichende publiek.

'Toch wel ontroerend', zeiden de twee Nederlandse commentatoren. Toch wel? Waarom niet gewoon: Dát ráákt me? Ik vind dit zo typisch Nederlands, of Westers, zo je wil. Wel deskundig commentaar over de optredende bands en daarin op geforceerde toon wél opgeklopt zoeken naar emotie en echtheid. 'O wat goéd, kippenvel!'

Gewoon toelaten dat deze kinderen zonder masker, onbevangen zonder bij-effect zingen: 'We are one family': misschien is dat te confronterend. Want 44664 bestaat al lang. Teken dat we met zijn allen helemaal niet één familie zijn.

Nelson Mandela schuifelde zelf ook het podium op. Zijn gezicht gefronst van de inspanning die het vroeg om met één stok het spreekgestoelte te halen. 'Pak mijn schouder maar', hoorde je door een per ongeluk open staande microfoon. Dat was zijn 20 jaar jongere vrouw naast hem. Ook al 70, dus. De beide commentatoren waren het erover eens dat dit toch het echte hoogtepunt van de avond was.

'Dat zo'n broos iemand zoveel kracht kan uitstralen,' zeiden ze. En de Afrikaanse muziek, dat was toch ook een echte verrassing. Ik hoor in hun commentaar een oud, moe, blasé Europa.

Rol

Op het eindeloze strand bij Lies, vlak achter waar ik kampeerde, lag de Holy Roler. Een rad waar drie mensen in konden lopen en op het strand afbeeldingen stempelde met achtereenvolgens een ster en halve maan, een kruis, een jodenster en het AUM-teken uit het boeddhisme. Sporen in het zand van de symbolen van de 4 grote godsdiensten, de brengers van zoveel schoonheid en even zovele gruwelijkheden.

Leuk. Ik kan het wel waarderen dat er een kunstenaar is, die zich de moeite getroost om zo'n gigantisch stempelkussen te maken. Religie zal blijven, als is het maar als eeuwigdurende referentie van beaming of afwijzing.

Nu was het ook net te koud om midden op het strand te liggen, maar de Holy Roler gaf me ook het gevoel: uitkijken! Of was het eerder een artikel dat ik las over de Amerikaanse dichter Frank O'Hara? Een dichter uit de Beat-generation die op het strand aan het zonnen was en overreden is door de strandwacht, die afval aan het opruimen was. Op 40-jarige leeftijd ben je dan zomaar wég.

Het lijkt me een man die zeer intens geleefd heeft getuige deze dichtregels:

It's pretty hard to remember life's marvelous
But there it is guttering, choking then soaring
In the mirrored room of this consciousness.

Roling, roling, roling...

Zanger

'Boys are like cola,
girls are like wine,
so in theory,
the two will never entertwine.

Een jonge spichtige jongenman op het podium met een gitaar. Een beetje een Kleine Prins, die in zijn liedjes een wondere wereld oproept net als in het gelijknamige boek. Ronddwalend op een planeet die nog iets te groot voor hem lijkt, het applaus ontvangend als een danser, met een plié en een lichte kniebuiging.

'Draw me a river,
because the hands that I have
don't seem they can do that for me.'

Een oudere vrouw kocht in eén keer wel acht cd's van hem en zei erbij: 'Nu kun je zeker je huur weer betalen?' Zo'n jongen dus, die dat soort gevoelens bij moederlijke vrouwen oproept.

'Once I was a lady dressed in white and blue
I walked beside the boulevard, because that's what ladies do...'

Zijn naam is Lucky Fonz III en de CD heet Life is Short. Zo is het maar net. Haal er dus uit wat erin zit. Tot de bodem.

Voorstelling (2)

Aan het wad: uitzicht op eindeloze weide, schapen en de dijk, een voorstelling midden in die uitgestrektheid. Het begint met aankijken tegen wit zeil, waar de sporen van hooi en modder nog traceerbaar zijn. Achter je gaat de zon oranje onder.

We bevinden ons achter de schermen van een circus, het drama wordt geschetst: een oudere trapezewerker Joe Saul en zijn grote liefde, een jongere vrouw, Mordeen. Hij lijdt: de bloedband moet doorgaan, maar zij wordt maar niet zwanger. Een jongere trapezewerker probeert haar te versieren. Zij zegt: ik hou van hem, maak je geen illusies. Maar zij weet dat er zaad nodig is en besluit een nacht met hem mee te gaan.

Het witte zeil wordt weggehaald. Het is een half jaar verder. Je kijkt tegen een podium aan dat van ruwe klei geboetseerd is, we zitten nu in de keuken van een boerenfamilie, met dezelfde personen in hetzelfde verhaal. Boerenknecht is de vader van de zwangere vrouw. Een beste vriend van het stel weet van het geheim, maar zwijgt. De oudere boer krijgt nu zijn nageslacht. Maar de boerenknecht wordt gek van liefde: wat er zal onstaat is zíjn gezizin en hij wil het HEBBEN. Maar zij zegt: Je wist het; ik hou niet van jou.

Vier oudere heren in grijze regenjassen begeleiden als onzichtbare engelen vanaf het begin de scenes. Zwijgend zien ze alles aan. Nu manen ze het publiek op te staan. We worden geleid de dijk op, naar het wad. Op de keien gaan we zitten: er is een drijvende vlonder gebouwd, het verhaal gaat verder. Aan zee, een schipperstafereel. Zij hoogzwanger, de oudere man heeft zich medisch laten onderzoeken en weet dat hij onvruchtbaar is, de biologische vader vermoordt hem desnoods om bij zijn familie te zijn. Mordeen zegt: Nu ik bijna de baby krijg ben ik milder geworden en zachter... ik zal er alles aan doen om ook jou te betrekken bij het grootbrengen van dit kind. Maar hij wil niet en vlucht weg.

De oudere man wil niet meer leven en is de wanhoop nabij: dit wil hij niet, de vrucht van het bedrog van zijn vrouw grootbrengen. De goede vriend van beide zegt: Met wie ben ik mijn leven lang bevriend geweest? Met een eng, egocentrisch op zichzelf gerichte man? Of gloort er in je een ander, degene die ik denk dat jij bent? Wie echt liefheeft en vader wil zijn, wil het van elk kind, van elk mens.

Een intens ingehouden stuk zonder poespas met zo'n universele thematiek... De elementen Lucht (trapezewerkers), Aarde (boerenland) en Water (het wad) vervochten met het Vuur: de passie en het verlangen naar onsterfelijkheid van de verhaalfiguren...

Zo zou Kerk moeten zijn. Wat zeg ik nu? Ik bedoel: waar halen mensen tegenwooordig hun bodem vandaan, de grond, het hart van waaruit ze leven? Hoe zorg je ervoor dat je écht leeft en je niet láát leven? Verhalen zijn daarbij nodig. Zo'n verhaal verteld en gespeeld in de natuur brengt je terug tot de basis. Tryater voerde het uit, in het Fries met ondertiteling. Gleone Gloede, heette het, Warm Light, Bright Light, naar een verhaal van John Steinbeck.

Foto's van de voorstelling bij Tryade

Voorstelling

Griene Polle: Een groene weide, omzoomd met naaldbomen. Achterin een tent, gemaakt van de boerenbont kleuren rood-wit-blauw, maar met arabische-perzische motieven. Daar speelde de voorstelliing PAX ISLAMICA, Sawn. Zoals in een moskee, word je gevraagd je schoenen uit te doen. Binnenin voel je je in een berbertent, het speelpodium in het midden, de mensen in drie rijen er knus om heen geschaard.

Een anderhalf jaar oude relatie van een Marokkaan met een Nederlands meisje: hij heeft haar ooit het bed ingesleurd. Zij komt uit de Kentucky Fried Chicken en is onstervelijk beledigd geworden door een klein Marokkaans opdondertje, tuig... een kutmarokkaantje. Zij vindt dat hij namens de marokkaanse gemeenschap excuses moet maken.

Er onspint zich een relatie-interactie. Hij is bij zijn moeder geweest en heeft een bidkleedje gekregen en wil graag met haar bidden.
'Hoezo? En waarom wil je ook ineens iets aan de Ramadan doen en de soep bereiden die dan na zonsondergang genuttigd wordt', vraagt zij.
'En waarom zou ik me iets van je moeder moeten aantrekken, die mij, heidense vrouw niet wil zien?'
Hij weet het niet. Het is toch lekkere soep en wat is er mis met proberen te bidden?

Zij stemt toe. In meditatiehouding maken ze het stil.
Lukt het al?
Ja wat?!
Het lukt hem niet. Hij moet aan héél andere dingen denken. Aan haar vibrator met een lachebekje erop, dat gaat trillen. Gebedspoging mondt uit in een soortement van dans, een tango-achtige vrijpartij. Zij laat zich leiden: zij viel tenslotte op Arabische types .

Dan staan ze stil. Alle ogen van het publiek in het roodachtig schijnsel van het tentdoek, kijken naar de zijkant, waar ze staan. Ze duwen de tent open en je ogen worden ineens verzadigd van het groen van de weide en de bomen, van buiten. De Arabisch-Nederlandse tent rekt zich uit naar een onbekende horizon. Het speelveld krijgt iets van een weg omdat het stel de vloerbedekking weghaalt en er licht-strepen te voor schijn komen.

Zij zegt dat ze geen God nodig heeft. Hij zegt: ik misschien wel. De laatste zin die ze uitspreken, naar elkaar, om de beurt, bijna als in het koorgebed, terwijl ze zittend over de grazig groen weide uitkijken, hand in hand, is iets van: 'Wat ik je na mijn dood kan zeggen, is evenveel als dat ik je tijdens mijn leven kan zeggen.'

Een mooie, kleine Oerol-voorstelling, al wordt het geheel ook in het Frascati-theater in Amsterdam gespeeld. Hoe dat ook maar een beetje de sfeer en de kracht van deze setting kan benaderen? Het lijkt me bijna niet mogelijk.

Doerian

Je hebt in de Tropen een vrucht waar je of van gruwt omdat hij naar het riool ruikt of waar je helemaal gek van wordt, half in katzwijm. Het is de meest erotische vrucht die ik ken en hij heet: doerian.

Alles aan de vrucht werkt op je zinnen. Allereerst de keiharde stekelige bruinige bast waar je met een groot mes een snee in klieft. Daarna moet je het met de druk van je hele lichaam en 2 handen openscheuren. En dan... openen zich in compartimenten grote lichtgelige romige pitten. Zacht vlaaiachtig vruchtvlees, maar toch met een stevige substantie.

Elk compartiment moet je weer met je duimen openduwen, terwijl het zachte natte vruchtvlees omhoog stulpt. Dan ontdek je één, twee of soms drie ovale vleesachtige vormen; de pitten. En dan de hele pit in je mond nemen en tot de kern kaal zuigen...
Anyway.

De smaak ga ik niet beschrijven. In eerste instantie ui-achtig, heb ik mensen weleens horen zeggen. Ik weet het niet want ik was meteen verkocht. Want in tweede instantie? mmmmmmm... Zoet. Een beetje ziltig. Bloemig, een geur die tropische stranden oproept met allemaal mooie mannen en vrouwen daarop.

Ik denk aan deze vrucht door het liedje 'Mango' van EARL OKIN, die ik op Oerol zag. Een oudere man met een zwart hoorn brilletje op. Heeft tot voor enkele jaren geleden bij zijn moeder gewoond. Een rare, gekke man. Als je wist dat hij al dertig jaar gelukkig getrouwd was met een rijke kinderschare om hem heen, dan zou het al heel anders zijn. Maar ergens zie je dat dit niet zo is. Er kleeft iets van mislukking aan hem. Hij heeft ook geen CD's, maar is wel op You Tube te zien. Tja, wie niet, die wil?

Zoals bij de doerian heeft hij iets dubbelzinnig: als ik hem in het echt zou tegenkomen zou hij me met geen vinger mogen aanraken. Maar met gitaar en druipstem smelt je op een afstand. Een beetje.

Homepage Earl Okin

Earl Okin op YouTube