dinsdag 31 oktober 2017

Brabant en de bus

Waarschijnlijk kan ik het tellen op twee handen: de keren dat ik met de bus in Brabant reed. Vanaf  het begin van mijn studententijd is daar in Boekel het ouderlijk nest van vriendin W., die nu in Nieuw Zeeland woont, maar even voor twee weken haar vader bezoekt. Dus daar zat ik weer in de bus: Ik ben elke keer wel weer nieuwsgierig omdat er in  Brabant  elke keer weer wat veranderd is.

In den beginne waren er alleen maar weilanden en boerderijen en onduidelijke kleine slordige dorpen. En toen kwam er een keer dat er plots hele grote stallen, de mega-schuren waren verschenen in het landschap. En jaren later viel het me op hoeveel net aangeharkte tuinen met sierfrutsels er waren verschenen voor de huizen en weer een andere keer was er ineens zoveel industrieterrein rondom de dorpen.

Nu waren het de fietsenstallingen die er rondom de bushaltes gemaakt waren. En de oude molens, allemaal in frisse kleuren geverfd met mooie hagen eromheen. Dat zal wel horen bij het cultuur-erfgoed-beleid: alles wat oud en karakteristiek is daar is weer geld voor om dat op te knappen.

En daar stond W. mij bij de bushalte op te wachten. En weer viel het me op, hoe erg ze op haar moeder is gaan lijken. Waarschijnlijk was haar moeder zo oud als ons toen ik haar voor het eerst ontmoette; jonger nog. Haar moeder die ooit over mij zei: 'De hele wereld verandert, maar Mirjam Kho niet'... Haar beeld is ook stil komen te staan omdat zij al gestorven is...

Op de terugweg raakte ik aan de klets met de buschauffeur. Hij kwam van oorsprong van Curaçao en ging daar elk jaar op vakantie. Lekker onbereikbaar want de busdienst heeft de neiging om  mensen ook in hun vrije tijd op te bellen of ze een onverhoopt niet-ingevulde dienst wilden rijden. Voeg daarbij de verwachting dat je altijd bereikbaar moet zijn en collega's bij wie je niet bekend wilt gaan staan als 'die wil nooit een dienst overnemen'. Dan was het wel prettig om écht niet te kunnen komen.

Hij vertelde dat elke rit op elke bus gemonitord is. Big Brother is watching you, is dat dus. Iets vond ik daar wel sympathiek aan: de computer kan het rijgedrag van elk persoon, op elke bus zien. Als iemand standaard op een bepaalde bus te langzaam rijdt, dan gaat men ervan uit dat er iets in die specifieke bus niet goed is voor de desbetreffende persoon. De stoel kan net niet genoeg naar voren zodat een chauffeur teveel de tenen moet gebruiken bij de pedalen, bijvoorbeeld. Dan wordt iemand niet meer op die bus ingeroosterd.

Hoe overal hetzelfde soort kleine menselijke universum zich ontvouwt: Hij vertelde dat er haat en nijd is tussen het personeel van twee verschillende bus-ondernemingen die ooit gefuseerd zijn. 'Ongelofelijk, na al die jaren zitten die nog steeds ieder aan één kant van de tafel in de kantine en ze zeggen niks tegen elkaar. Ik doe altijd net of ik dat niet in de gaten heb en begin gewoon met iedereen te praten. Waar blijven we anders?' Ook reed hij met opzet ongeveer een halve minuut later dan de officiële vertrektijden: dan konden sommige mensen nog net wél de bus halen. Sympathiek hoor!, zei ik.

maandag 30 oktober 2017

Allerzielenviering Panta Rhei

Het koor Panta Rhei Vocaal, 16 mensen in totaal, dat op de begrafenis van Moeder zong, houdt elk jaar een Allerzielenviering. Het was gisteren, in de Grote Kerk van Velp en er was een uitnodiging daarvoor met twee vrijkaartjes. De Grote Kerk is een gebouw dat ik meteen associeer met de gegoede burgerij en de villa's eromheen: in Grieks kruisvorm en classicistische stijl. Prachtig onderhouden. Ik kon de donderpreken zó van de kansel horen. Knielen op een bed violen van Jan Siebelink speelt zich in deze contreien af.

Nu is het ook te huur voor bruiloften en partijen en voor dit dus: een viering met het thema Troost, en de akoestiek was er zeer goed. Ook het publiek op deze middag zag er boven gemiddeld welvarend uit en bestond toch veelal uit grijze hoofden. Geen wonder, het was ook een duur koor om te laten zingen en dan is het toch ook wel jammer:  dat zulke mooie muziek toch alleen voor de rijkeren onder de mensen bereikbaar is... Want het was wel heel mooi. Ze zongen vier liederen die ook op Moeders begrafenis te horen waren: Lied aan het licht, The family tree, The road home en We'll meet again.

Dit laatste lied, was het lied waarmee Moeder de kerk uitgedragen wilde worden en ik zag er toen tegenop, dat dit haar wens was. Om de kist de kerk uit te dragen, terwijl nichtjes N en M het zongen en op piano begeleidden, waarna het koor het overnam. Nu werd het publiek uitgenodigd om al staande het refrein mee te zingen. dat was ongeveer midden in het programma en rationeel is niet te verantwoorden, dat het zingen van dit lied met zijn allen troost kan geven en lucht geeft. Het lied ervoor was Somewhere van Leonard Bernstein.

Het houdt me wel bezig: de opbouw van deze Allerzielenviering. Dirigent Frank Litjes vertelde dat ze tijdens de wekelijkse repetities altijd een grote kaars aansteken en dat die dus een jaar lang elke week vlamde en dat  de kaars die nu brandde de nieuwe was, de oude geven ze aan iemand van wie  ze denken dat deze dat licht goed kan gebruiken. Er was een lichtceremonie waar iedereen werd uitgenodigd een waxinelichtje in grote schalen te leggen en de kaarsen die erbij stonden, waar je het vlammetje kon halen, waren ontstoken aan de grote kaars.

Dit is een soort van tegenkant van wat er elke week in de christelijke kerken gebeurt: dan wordt de Paaskaars ontstoken, symbool van de verrijzenis van Jezus en ook die brandt een heel jaar en wordt met Pasen weer vervangen voor een nieuwe. Al het licht word vanuit de Paaskaars ontstoken: bijvoorbeeld de doopkaars en de huwelijkskaars. De lichtceremonie begon met het lied aan het licht van Huub Oosterhuis, een christelijk lied, kun je zeggen en erna zong men Psalm 23: De heer is mijn herder, gevolgd door een afgeleide van het Weesgegroet op muziek van Rachmaninov. Onderwijl speelde de celliste Eveline Rosenhart.

Het koor zingt dus van alles, religieus en niet, klassiek en pop, en staat open voor alle vormen van afscheid nemen. Van steilchristelijk tot moderne nieuwe vormen van ritueel handelen:  ze zijn overal inzetbaar, waar muziek de balsem voor de ziel kan zijn. Veel mooie muziek heeft natuurlijk van oorsprong een religieuze of kerkelijke achtergrond. Maar het blijft opvallend dat deze lichtceremonie toch zo expliciet religieus was ingebed. Er werden ook teksten van troost uitgesproken: die waren weer opvallend alledaags, zonder enige religieuze connotatie. Het was allemaal heel roerend. Volgend jaar weer? Wie weet. Dan kost een kaartje 10 euro.

zaterdag 28 oktober 2017

Het lichaam dicteert

Ik wist niet zeker of ik het op aangename wijze zou volbrengen, wegens moeheid en slaapgebrek, maar ik MOEST. Of het ging eigenlijk vanzelf: gisteren was het zó zonnig en aangenaam weer, dat ik als vanzelf brood ging smeren voor een pakketje en thee ging zetten voor in de thermoskan. Mijn all-time favoriete wandeling van Dieren naar Rheden. Het was heerlijk. Wandelen genereert een eigen energie.

De laatste keer was vorig jaar begin december, er lag witte rijp op takken en bomen en ik had daar fotootjes van aan Moeder gemaild en die had gereageerd met: 'Mooie foto's, nodigt uit om te gaan schilderen!' Waarop ik reageerde met: 'Nou... misschien toch iets om te gaan proberen?' Maar daar reageerde ze niet meer op. Nog geen drie weken later zou ze sterven....

Alles aan je leven is afhankelijk van dat lichaam. Het meeste 'leven' lijkt banaal, triviaal, vol dagelijkse onbenulligheden. En dan ineens kan zo duidelijk worden, dat dát precies het volle leven is: gewoon letterlijk, je gang kunnen gaan. Pijn is een criterium waar je 'gewone leven' ineens niet meer mogelijk is en ook steeds akeliger kan worden. De hele discussie rondom Voltooid Leven is zó Nederlands.

Dat realiseerde  ik me onlangs in de boekenclub. I. die net over de grens in Duitsland woont en die de term Voltooid leven voor het eerst hoorde, reageerde nog authentiek: 'Voltooid Leven?!!! Je leven is nooit voltooid, wat een onzin!' Ik voelde me ineens zitten in een sci-fi-bubble. Ja, dat denk ik ook. Maar als je al heel oud bent en je weet dat er een stervensproces komt dat letterlijk veel pijn zal gaan doen: misschien dan en dan alleen, zou het fijn kunnen zijn om zelf de regie in handen te kunnen houden zodat niet de pijn jouw leven overneemt....

Moeder had geen pijn, ze was alleen maar dodelijk moe, op het laatst. Dat houd het leven dragelijk en ergens ook toch 'gewoon' tot de laatste snik. Mandala's inkleuren in plaats van schilderen. Tóch nog met je rollator een gangpad in schuifelen in de kleine Oosterse winkel op zoek naar jouw lievelingskostje of even opstaan uit de rolstoel in de boekwinkel...

Omdat ik zelf op dit moment helemaal niet meer tegen kunstlicht kan en op zo'n lange wandeling in mijn hoofd heradem en ik me dan 'gewoon' voel, wat meteen weer enigszins verandert in de eerste vijf minuten in de trein, ervaar ik hoe je het doet met de mogelijkheden die jouw lichaam jou aangeeft. Het lichaam dicteert jouw bezigheden. Altijd alleen je lichaam. Want ook intelligentie en een hoog IQ zijn met het lichaam meegegeven.

donderdag 26 oktober 2017

Cursus Digisterker

Er gaat een wereld voor me open bij de cursus Digisterker. Die blijkt door het hele land gegeven te worden en gratis aangeboden te worden, want Nederland telt naar schatting ongeveer 2,7 miljoen digibeten. Ja, daar kunnen ook veel jongeren onder vallen, die weliswaar heel handig zijn op de smartphone: spelletjes spelen filmpjes kijken en op de social media zijn. Maar dat betekent nog niet dat zij hun weg zouden kunnen vinden bij  de digitale overheid.

Eind 2017 wil de overheid dat alles online gaat gebeuren: van het aanvragen van een kapvergunning voor die boom in je tuin, tot alles omtrent de zorg, het zoeken naar werk, de belasting, je pensioen, uitkeringen,  bekeuringen betalen, en die dingen die ik tot nu toe alleen koppelde aan overheid: je paspoort en je rijbewijs en doorgeven van een geboorte of een overlijden.

Overheid was dus voor mij eigenlijk 'het stadhuis', maar overheid moet je zien als een groot winkelcentrum, met allemaal eigen winkeltjes die ook niet zomaar bij elkaar binnen kunnen kijken en komen, maar waar jij alleen maar naar binnen kan met je DigiD. En die heb ik nu dus, op de cursus aangevraagd.

Ik geloof dat dit toch het moment wordt om thuis een internetverbinding te gaan aanschaffen, met een iPad, zo had ik bedacht. Want alles op openbare computers is onveilig. Ik wil er nog net niet echt aan. Er waren nu drie cursusleiders en drie cursisten. Twee hadden zich vanmorgen afgemeld, die lagen met een teiltje op de bank over te geven. Men vertelde dat dit vaker voor kwam: mensen die op het allerlaatste moment bang worden: voor die computer en bang om af te gaan bij anderen. Zou dat écht zo zijn?

Hoe gaat de overheid om met 2,7 miljoen digibeten? Hoe moet zich dat straks oplossen? Nu al blijkt dat bekeuringen en de daarbij komende boetes niet betaald worden omdat men niet de urgentie ziet om te kijken op 'Mijn Overheid', als er een bericht komt. Ze denken er niet bij na, aldus de cursusleider. Hij mocht niet zijn persoonlijke visie geven , maar deed het toch: 'Misschien is het te cynisch, maar  het lijkt  de overheid niet uit te maken dat mensen geen toegang hebben tot hele stromen van informatie en weet hebben van voorzieningen van de overheid. En omdat er toch ook veel ouderen zitten bij die 2,7 miljoen: ze denken waarschijnlijk: dat probleem lost zich met de tijd vanzelf op...'

woensdag 25 oktober 2017

Waal, Wolkers, Naardense Bijbel

Gisteren, na het bericht dat mijn werkzame leven als beheerder definitief afgelopen is, besloot ik maar eens een flinke wandeling te maken. Het was mistig en heel zacht weer. Ik ging  naar de Waal. De grote, zwarte half verharende koeien die op kleine buffels lijken, graasden en keken mij lodderig aan. Mijn rivier, mijn stad, dacht ik. Zolang als mijn benen dat toelaten zal ik hier willen wandelen en liggen in de zon en scherven zoeken, en plezier willen beleven aan  het gekabbel van het water, dat water dat altijd blijft stromen.

Ik bedacht me, dat ik nu toch mee kon doen aan een cursus van de bieb van vijf ochtenden die ik al tot twee keer toe moest uitstellen: leren werken met het internet en de overheid. Ik heb nu niet eens een DigiD, onnozelaar die ik ben. En ik had zin om mezelf een cadeautje te geven, op deze gedenkwaardige dag.

Dus ik ging naar de boekhandel en bekeek eerst uitgebreid alle nieuwe mooie agenda's die al te koop zijn. Onderwijl was er een lezing gaande door de schrijver van het proefschrift over Jan Wolkers, die er tien jaar over gedaan heeft en af en toe precies de stem van Jan Wolkers nadeed. Het blijkt dat ongeveer alles in zijn boeken écht autobiografisch is, er is geen schrijver die zó dicht bij de werkelijkheid is gebleven als hij, poneerde Wolkers in den beginne al. Het werd de werkhypothese van het boek en is dus waar gebleken Scenes die wij 'Wolkeriaans' noemen, zijn echt zo gebeurd. Wolkers had stiekem geluidsbandjes bij zich en archiveerde dat, waardoor zelfs geluiden die hij beschrijft er exact zo waren. Een Atlas-arbeid om alles door te spitten.

Nee, een agenda werd het toch niet. Toen zag ik daar de Naardense Bijbel, tweedehands te koop, en daar ben ik al jaren naar op zoek! Ooit heb ik besloten om die niet nieuw te willen gaan kopen. Dat is zo'n beslissing die vervolgens je gedrag in tweedehands boekhandels gaat bepalen: want dan wil je ook altijd bij de Bijbels kijken of het er misschien is. Nooit gevonden, jarenlang en ondertussen vond ik dat ook niet zo gek: Wie het ooit aanschaft doet dat wel bewust , tot de dood erop volgt.

Wat een leuk cadeautje aan mezelf, leuker kon eigenlijk niet. Wat is het mooi uitgegeven, een zwarte glanzende kaft, een prettig lettertype, veel leeg wit op elke bladzijde, mooi vormgegeven met accenten rood en houtschilderingen uit de Naardense kerk en wat natuurlijk de kern en het merg is: wat een prachtige vertaling;  zó poëtisch en krachtig en transparant, dat je zin hebt om het hardop te gaan lezen. Ik las het begin ven Genesis, het Hooglied, stukken Prediker, Jesaja, een aantal Psalmen en vanochtend het hele Johannes-evangelie achter elkaar. Dat heel dikke boek mag nu standaard op mijn lange houten tafel beneden liggen.  Lekker ouderwets: Ik ben van plan om elke dag Naardense Bijbel te gaan lezen.

dinsdag 24 oktober 2017

Beheerder-àf

Ik heb net te horen gekregen dat ik uit dienst word gezet. Ik ben dus geen beheerder meer, en men moet binnen de gemeente zoeken naar passend werk. Wat dat juridisch en rechtspositioneel allemaal te betekenen heeft, wist men nu ook nog niet. Dat moesten ze nog uitzoeken. Eerlijk gezegd, ik weet ook niet wat ik hier nu van vind en wat voor actie ik nog kan ondernemen. ... Alleen dat ik de komende weken dus nergens meer hoef te zijn tot er een bericht komt.

Er is ook iets van opluchting, want er is inderdaad overal kunstlicht in de wijkcentra. Daartoe hoef ik me nu niet meer te verhouden. De afgelopen dagen  heb ik in het donker op de bank veel gelezen. Gisteren Tikkop van Adraan van Dis. De titel verwijst naar aan de drugs verslaafde jongeren in Zuid Afrika. Knap hoe hij in Adraan-van Dis-taal, simpele en transaprante zinnen de complexe Zuid Afrikaanse samenleving weet neer te zetten. Dan is Nederland een paradijs, hoe dan ook.

En het boek In Kassel is niks wat het lijkt van Enrique Villa Matas, meegenomen uit de bieb, om de titel, natuurlijk. Het boek bracht me geheel terug naar mijn eigen Documentea-Kassel-tijd van vijf jaar geleden, ik heb de Kunstforum en ander materiaal. zoals het Log-book en de catalogus er ook weer bij gehaald. Want het boek vertelt precies over de Documenta, zoals mijn eigen beleving was: een uitzonderlijk speelterrein voor de verbeelding, waar de kunst je naar alle hoeken van de aarde bracht met het overkoepelende thema van Verwoesting en Herstel.

De Spaanse schrijver Enrique wordt uitgenodigd om een week lang in het Chinese restaurant Djenghis Khan aan een tafeltje in het openbaar te schrijven in The Writers Residence. Ja, dat was er echt, ik heb het gezien, er zat toen niemand aan tafel. Hij gaat erop in op zoek naar het wezen van de avant-gardische kunst. Maar misschien is dat de MC Guffin voor de lezer van het boek Een Mc Guffin is een aanleiding of een oorzaak die in het begin genoemd wordt om de belangstelling te wekken, maar op het einde helemaal niks te maken heeft met wat op gang wordt gezet.

De koude bries van Ryan Gander in het Fridericanum, de donkere ruimte met dansers van Tino Seghal, waar kunst lijkt opgelosd in het niets, de mesthoop- tuin met de vrouw met het bijenkorfhoofd en de windhond met de roze poot te midden van ook opgestapelde betonplaten van Pierre Hughes, de stemmen en muziek in het bos van bombardementen in de nazi-tijd  van Janet Cardiff, de muziek helemaal aan het einde van een perron, waar Joden op transport werden gezet. de doing-nothing garden van de Chinees Song Dong met een afvalberg uit zijn ouderlijk huis;  Ik heb het allemaal gezien en heb eraan deelgenomen, zoals de schrijver het in dit boek doet.

Het overtuigt me opnieuw van het belang en het leven-wekkende van Kunst en hoe uitzonderlijk de Documenta van vijf jaar geleden was... 's Avonds heb ik tot twee keer toe een cd van Rod Stewart opgezet en daar eens flink op geswingd. Men moet wat doen om een verhouding te vinden met de moeheid wegens slaapgebrek. Dit zijn zo wat van mijn activiteiten en wie weet wat ik nog moet en zal doen, nu ik beheerder-af ben.

maandag 23 oktober 2017

Onder al het herfstblad

Een paar heftige uren vol contrast op de vroege maandagochtend. Ik wist niet meer wie er aan de beurt was om een tekst aan te leveren, voor de meditatie en omdat M. en ik al overwogen hadden om tekst helemaal weg te laten, dacht ik het maar even zo te laten. Maar ik werd wakker met de volgende woorden:
Onder al het herfstblad
een verborgen schat
kleine rode paddenstoelen
zo is de liefde
te midden alle vergankelijkheid

Ik had het, bij de koffie net op een kaartje geschreven en was net een vraag aan de revalidatiearts aan het formuleren: of te veel kunstlicht blijvende schade kan veroorzaken, toen mijn mobiel ging. Het was het bureauhoofd die zich afvroeg of ik wist dat het de bedoeling was, dat ik om 9.00 op mijn werk moest zijn.

Nee dus, zij had deze mail pas zaterdagavond gestuurd en ik had zaterdagmiddag voor het laatst mijn werkmail geopend. Of ik dus kon komen? Het was 8.15. Ik zei: Nee, omdat ook mijn gezondheid dat nu niet toeliet. 'Het kan niet zijn dat je helemaal niet meer werkt', zei, ze, 'we raken in een  steeds ernstiger en vervelender situatie, ik zag zelf ook al tegen dit telefoontje op'. Ik beaamde het, ik vind het allemaal ook erg vervelend.

Dus ik niet naar de Inloop, morgen zouden we verder praten, en ik naar de meditatie. En dan dus hardop die woorden uitspreken die óók waar zijn, voor mij:
Onder al het herfstblad
een verborgen schat
kleine rode paddestoelem
zo is de liefde
te midden alle vergankelijkheid.

Even in de stilte op adem komen en daarna naar de bieb om de bedrijfsarts te mailen. En snel dit blogje schrijven.