Goudjakhals en zalm

Het was de geur van groene aarde en planten, gemengd met die van kruidig eten, hete olie, rook uit sissende pannen en de lichamen van mensen, die mij heel dicht bracht bij de authentieke ervaring van Indonesië en andere Zuid Aziatische landen op de Pasar Malam in Burgers Bush. Rondom half vier kwam ik aan, na mijn favoriete wandeling door Sonsbeeck en Park Zijpendaal. De bezoekers stroomden van alle kanten toe. Weer een slimme deal: men betaalt 10 euro entree en dan kun je ook nog in de dierentuin zelf gaan kijken. Abonnementhouders gratis en dat ben ik.

Mensen zijn helemaal Homo Economicus geworden, want ik ving meerdere flarden gesprekjes op omtrent de slimme opzet. Dat de dierentuin profiteerde omdat mensen zo op het idee kwamen dat dit toch wel een erg leuke dierentuin was en ze verhuurden de ruimte en konden met de horeca weer geld verdienen en de Pasar Malam had hiermee een perfecte locatie. Ondertussen zei M. - met wie ik er was - bij de muziek en de dans onder echte tropische planten, dat ze zich op een strand ergens ver weg waande.

Ik moest tevoren weer even aapjes kijken: die chimpansees en gorilla's met hun groepsgedrag van de belangrijkste man en vrouw en alle anderen die zich tijdens voedertijd daaromheen bewegen. Bij de goudjakhalzen, die ineens uit een groep van wel tien bestond en waar een heel groot stuk vlees aan een touw bij een tak was gebonden en geen enkele in de aanval overging en ze allen alleen maar reikhalzend draalden, waren de analyses ook feilloos: ‘Ze wachten tot de belangrijkste begint, kijk die tussen de bosjes, die rondjes rent.’

Waarom weten mensen zonder haperen en heel nuchtertjes alles over deze thema’s: over macht, hiërarchie, bij de groep willen horen want dat geeft profijt en iets anders maakt bang? Over wat voordelig is en hoe je anderen altijd in de gaten moet houden? Waarom kan het niet op dezelfde vanzelfsprekende toon gaan over verbondenheid, gelijkwaardigheid, mededogen hebben voor elkaar, enzo? Omdat de dierenwereld spiegelt hoe mensen ook doorgaans in elkaar zitten? Maar bij de zeekoeien staat er op het bordje dat deze heel sociale dieren zijn en veel lijfelijk contact met elkaar zoeken en veel met elkaar communiceren. Maar dat ziet er niet spectaculair uit, dus dat is geen gespreksstof.  De meeste mensen lezen ook geen bordjes.

Ach, het is weer Oudjaar. Het knalt al buiten in de ochtend. Het knalt al dagen in mijn buurt. Ik heb zelden zulke concrete drempels gehad waar ik overheen zal stappen. En op welke wijze? Moet ik op mijn werk, gezien de hiërarchie en de macht mijn hoofd buigen omdat ik anders gestraft wordt met een ontslag? Juridisch heb ik geen been om op te staan omdat mijn klachten  niet medisch objectiveerbaar zijn. Of blijf ik ook zeggen dat ik het schandalig vindt hoe iemand na 29 jaar trouwe dienst ineens werkweigering en plichtsverzuim in de schoenen wordt geschoven?

Ik weet het antwoord al: ik zal niet definitief gaan buigen. Maar het is wel een beetje moeilijk om zeekoe te zijn bij gorilla’s. Vandaag ga ik me maar bedwelmen in de al oude bekende geuren van Oudjaar: oliebollen, bowl, een zalmslaatje. De zalm maak ik tot mijn totembeest voor 2018: tegen de stroom in zwemmen omdat dit voor mij de enige wijze is, om echt thuis te komen.

Omzwervingen

Nou moe. Meestal is de tijd tussen kerst en oudjaar voor mij een onbestemde tijd: terugblikken op hoe het was, mijmeren enzo. Maar niet dit jaar. Ik ontving een brief van de werkgever dat deze het voornemen heeft om mij disciplinair  te gaan straf-ontslaan. Dus nu heb ik in de ochtend een ruwe schets van een aangetekende brief geschreven, om te protesteren. Met iPad wel fijn om dat behaaglijk onder de dekens te doen.

Omzwervingen... dat is toch wel het thema van afgelopen jaar en nu nog steeds. Allemaal acties moeten ondernemen die buiten mijn comfortzone liggen, omtrent erfenis, mussenkolonie, werk. Het moet niet gekker worden... Gisteren wandelde ik met de ogen van een toerist in de omstreken van mijn stad en kwam zo op plekken waar ik nog nooit geweest was: villawijken bij Heilig Land Stichting, het geheel volgebouwde Limos-terrein van de oude kazerne, een geinig verzetsheldenbuurtje waar ik wel al ooit van gehoord had. Iemand had in haar voortuintje een groot winterlandschap gebouwd met minatuur kabelbaantjes, skischans-springen, schaatsen en de kerstman die er met de arrenslee boven vliegt. Ik hou daar wel van, vind dat gezellig.

‘Gezellig’: dat is een typisch Nederlands woord, leerde ik uit een TED-talk van Tiffany Wats Smith, the history of human emotions. Zo interessant: zij laat zien dat sommige volken unieke woorden voor emoties kunnen hebben, die anderen alleen kunnen omschrijven en dat emoties ook werkelijkheid creeëren. Als je iets vaak verwoordt en koestert, dan wordt het dus ook meer wáár in je leven...Dus ik wandelde met het Franciscaanse motto dat we allemaal ‘pelgrims en vreemdelingen’ zijn gedurende ons leven en voelde daarbij een mengeling van... weemoed, verwachting en iets prikkelends wat tussen onrust en berusting zat. Het kan goed zijn dat er een volk is dat daar één woord voor heeft.

Ik eindigde met een filmavondje: The bletchley Circle, vier Engelse vriendinnen die in de Tweede Wereldoorlog in het geheim hoorden bij een team dat codes van de Duitsers kraakten en zich nu storten op een seriemoordenaar van vrouwen in kelders. Hun echtgenoten weten niks van hun verleden en hun activiteiten nu en de dader blijkt dichterbij dan gedacht. Heel spannend en ook verfrissend, zulke slimme dames in een nog traditionele maatschappij met vastgestelde man-vrouw-rolpatronen.

En tot slot: zo’n lieve film : AN. Een Japanse film van Naomi Kawasaki, over een oude vrouw van 79 die aanbiedt om zoete bonenpasta te maken in een klein eettentje van een man die haar zoon zou kunnen zijn. Hij bakt dorayaki: kleine ronde deegplakjes waartussen de rode pasta gesmeerd wordt. Gaandeweg blijkt hij door daar te werken een grote schuld aan het af te lossen zijn. En zij... met haar kromme vingers en moeizame loop blijkt vanaf haar jeugd in een leprozenkolonie in de bossen buiten de stad te leven.

Zo mooi, die mengeling van gewone levens en gewone handelingen:  zij leert hem om bonenpasta te maken, die hij eerder kant en klaar betrok uit grote horecapakken. En er komt een einde aan hun samenwerking, zoals alles, altijd uiteindelijk ook eindigt... Dan vervloeit deze omzwerving samen met andere omzwervingen die je onderneemt, als een fijnmazig net, een labyrinthachtig weefsel dat ‘Leven’ heet...

Feest van het licht?

Zit er een echt mens achter het maken van filmpjes van foto’s op iPad, of hoe zit dat? Want de afgelopen kerstdagen gebeurde er niks daaromtrent en nu zijn er ineens wel twee filmpjes toegevoegd van de afgelopen dagen. Ik zou denken, dat als alles automatisch is voorgeprogrammeerd, je dat tijdens de feestdagen ook gewoon kan laten doorlopen. Ik merk dat ik al fotootjes maak, met een filmpje in het achterhoofd. Die verslaat een hele dag, dus dan is het bijvoorbeeld leuk om te eindigen met een grote verlichte kerstboom en daar dan een halve maan boven.

Dat was gisteren, op het terrein van Museum Orientalis. Een evenement, Het feest van het licht genoemd, gedurende de hele kerstvakantie nog te bezoeken.  Er waren veel gezinnen met kinderen. Die konden al helemaal in het begin in een tentcafé een maquette bewonderen met een minatuur-kermis. En een herdersstaf huren. En dan de hele lichtroute volgen, die over het hele bosachtige natuurterrein waar het Heilige Land wordt nagebootst. Er is een bedoeïenentent binnen om te knutselen. Er waren vuurkorven her en der, waar ze iets konden roosteren en je kon dieren knuffelen en een selfie maken, verkleed als koning. In de Romeinse nederzetting en daarbinnen in het Egyptische huis werd het uitgebreide kerstverhaal vertelt, afgewisselde met kerst en kinderliedjes op de gitaar: twinkel, twinkel, kleine ster...

Ik herinnerde me dat er vroeger, toen ik kind was, er héél mooie grote kerststal-landschappen binnen waren te bewonderen en ik dacht aan die technische man die vroeger in de wijkcentra klusjes deed en vertelde dat hij in zijn vrije tijd, zijn leven lang al, altijd daar het hele jaar mee bezig was, om de elektrische bedrading onder al die kerstvoorstellingen, die elk jaar weer nieuw werden verzonnen en uitgebreid, te maken. Het was zijn lust en zijn leven. Totdat hij met het bericht kwam, dat het voorbij was: het nieuwe management vond het té brandgevaarlijk, al dat geknutsel was voorbij.

En dus zag ik nu alleen wat kale vierkante vitrines waar wat kerstgroepen waren tentoongesteld. In de reclame ervoor wordt gesproken over drie thema’s, verspreid op de route: eerst over de Aankondiging, de annunciatie, waar een engel aan Maria vertelt dat ze zomaar zwanger zal worden, en daarna over de Herdertjes en tenslotte over De Koningen. Dus ik had me er heel wat voorgesteld. Maar het was kaal, zo goed als niks...

Het puzzelt me: zit er als educatief doel toch achter om kinderen eens iets van dat oude kerstverhaal mee te geven en dan gestoken in een modern jasje? De route begon met op een bordje dit: ‘Hierbinnen is het te doen. Hier begint het echte kerstverhaal, het verhaal van geluk.Kindergeluk kun je hierbinnen vinden. Omdat er een kindje geboren is.’ Tja. Ik zag werkelijk niemand de bordjes langs de lichtroute lezen. De rest van het terrein zat dicht. Onderweg kon je ook een besneeuwd landschap met een treintje erdoor, bewonderen. Twee uitgebreide miniatuurlandschappen, maar niet die van het kerstverhaal zelf. Dat kon immers niet meer...

Of is dat allemaal commercieel heel bedacht? Hoe krijg je extra inkomsten in de wintertijd? Welnu, je maakt  een snoer van lampjes over het hele terrein, je huurt wat mensen in die herderskleren aan trekken bij de vuurkorven, een verhalenverteller voor twee uur, wat levende muziek, een activiteiten begeleider in de knutseltent. Je timmert wat hokjes en die laat je kunstacademiestudenten ofzo, vrij invullen met iets over Kerst-en-licht: bingo! De cash vloeit binnen en ook museumkaarthouders moeten twee euro extra betalen.

Het was zonnig weer en ik heb me wel vermaakt hoor. Waarschijnlijk ook de grootste ambitie van ouders, die op het einde van de middag moe worden van hun kroost, binnenshuis. Mooi toch, om een paar uur voor het tweede kerstdiner of het avondeten, nu, nog even een luchtje te scheppen? De verhalenverteller meldde dat bij de laatste voorstelling om 17u iedereen alweer naar huis toe was. Gisteren leurde hij om 16.30u om aandacht en uiteindelijk zaten er een paar volwassenen zonder kinderen en die moesten dan olijk meezingen. Heb ik maar gedaan, anders was het zo sneu...

Feest van het licht? ... Glühwein te koop voor de volwassenen en vlak buiten het terrein waren er oliebollen en appelflappen te koop. De Romeinse herberg waar je kunt eten en drinken, was ook open. Ik maakte al met al, toch een aantal foto’s . Ik heb er, in plaats van het vrolijke muziekje een episch muziekje onder gezet. Dan lijkt het nog heel wat.

Kerststemming

Altijd leuk om de stad in te lopen, niet speciaals naar iets op zoek, en dan toch de juiste dingen tegenkomen. Ik wilde wel een papieren ster voor het raam en vond het ook meteen in het eerste winkeltje waarin ik snuffelde. Toch niet gekocht: het idee om die dan bij thuiskomst nog op te moeten gaan hangen en daar de juiste elektriciteitsdraden nog bij te moeten zoeken... Nee, dat is toch een brug te ver op Kerstavond.

Ik wilde ook nog wel wat muziek-cd’s met kerstmuziek. Het is de enige tijd dat je die kunt spelen en dat doe ik dan ook, voortdurend. En nu vond ik in de bieb precies twee verschillende soorten stemmige kerstmuziek: The John Rutter Christmas-album met de Cambridge Singers en Christmas-songs gezongen door Dianne Krall, lekker jazzy, en die staat nu op. Tevoren liep ik de Stevenskerk  in en daar bleken kerststalletjes tentoon te zijn gesteld. Fijn voor de kerststemming, die er toch wel al inzat.

Want in de kerk deed men aan ‘alles voor de helft van de prijs’ bij de kerstspulletjes. Ik nam houten hartjes, en een ster en een bel mee en geborduurde hartjes met lavendel met een vredelabeltje erbij geborduurd en een vilten hertje mee. Ik dacht nog aardig wat kleingeld in mijn zak te hebben en dacht het daar allemaal achter te laten, bleken het geen twee euromunten te zijn, maar een euro... Dus ik nam dit alles voor ongeveer niks mee...

Ik heb geen kerstboom en dacht ze in de palmplant  op te hangen, maar nee, het stond niet echt, wat nu dan? O, ik heb nog een zelf gemaakte kerststoffen vlaggenslinger, een paar jaar geleden van vriendin W. gekregen, en weet je wat, die kon ik tegen mijn rode muur draperen. En  dan met kleine veiligheidsspelden al die hangertjes uit de kerk eraan bevestigd, en nu ik toch bezig was: ik kon er ook de kerstkaarten die ik al ontvangen heb erin spelden!

Ondertussen keek en luisterde ik naar een documentaire van Joan Baez, heel geschikt in de kersttijdsfeer, zo bleek. Ze noemt zich op jonge leeftijd allereerst Human being, dan pacifist en daarna pas folksinger. Ineens was ze een icoon geworden van de vredesbeweging in de tijd van de Vietnamoorlogen en zong ze bij de beroemde speech van Martin Luther King, I have a dream. Leuk om erachter te komen dat het lied God is God, waardoor ze bij mij onder mijn aandacht is gekomen en ik haar stem en expressie erg ben gaan waarderen, voor haar een key-song is voor de tegenwoordige tijd, zoals de liedjes van Bob Dylan dat vroeger voor haar waren. 

De slinger met alles erop en eraan was af, alle vier de kaarsjes op de adventskrans branden met daaronder het oude rode tafelkleed met groene dennentakjes en witte kaarsjes erop gedrukt, die vroeger toen ik kind was, altijd de tafel opluisterde. Ziet er best leuk uit. Een fotootje maken, en hé, die kan ik wel even naar vriendin W. mailen in Nieuw Zeeland, het is tenslotte haar vlaggenslinger, kan ik haar meteen fijne kerstdagen wensen en dat leest en ziet ze dan in de morgen, als voor haar de eerste kerstdag begint.

Maar tot mijn verbazing gaf iPad vlak erna een ‘ping’:  het was W., die in bed lag met haar iPad! Dat blijft toch wel iets zó ongelooflijks voor mij: dat de andere kant van de wereld binnen seconden is te overbruggen. Dus ik wenste haar welterusten, terwijl ik mezelf klaarmaakte om naar de stad te gaan.

Bij haar is het nu echt kerstochtend en ik ga me zo maar een beetje in feestkleding steken: ik ga zo naar de nachtmis in de Agneskerk. Kijken of heel veel anderen nu ook feestelijker gekleed zijn. Het viel me op dat meerderen er vanochtend zeer casual en shabby uitzagen, zoals ook ik, in mijn pinguïntrui. Een soort van associatie dat je een herdertje bent dat bij nacht op de aarde ligt en je nog een eindje moet door de wilde velden, eer je arriveert bij de kerststal.

Zelf gebreide werkelijkheid

Gisteren had ik op de boekenclub mijn winter-kersttrui aan met een iglo erop en pinguïns die ervan afglijden, nog gebreid door Moeder. Al jaren een favoriete trui van me. Dat deed B. denken aan een filmpje waarmee Claudia de Breij 'Zomergasten' begon: Het verzameld breiwerk van Loes Veenstra. Een dame op leeftijd in een volkswijk heeft meer dan 500 truien gebreid en die liggen allemaal ongedragen in haar volgepakte huis. Een kunstenares maakt daar een filmpje van, waar Loes verrast wordt: ze wordt op een troon geheven, de straat in en daar komt de hele straat dansen met haar truien aan. En de drumband, kinderen, ouderen iedereen. De glimlach van Loes op het einde van het filmpje is het mooist: daar lijkt ze ineens op prinses Beatrix.

De glimlach van voldoening en intense vreugde: mooi om te zien en mooi natuurlijk als mensen dat zó met elkaar voor elkaar krijgen. Waar gaat het met de mensheid heen? was het thema dat als vanzelf al onder het eten ontstond naar aanleiding van de boeken Homo Sapiens en Homo Deus  van Yuval Noah Harari. Wereldwijde number one  bestsellers. Mij maakt het vrolijk dat deze boeken wereldwijd zo goed zijn ontvangen omdat er één heel grote eyeopener in zit.

Hij zegt dat wat de Homo Sapiens van alle andere dieren onderscheidt (ook dat is verfrissend, hij schaart de mens gewoon onder de dieren), is dat wij ons leven vorm zijn gaan geven op basis van alles wat onzichtbaar is. Andere dieren doen doen het met alle concreetheid om hen heen: aarde, water, voedsel, de directe andere dieren om hen heen, enzovoort. Maar de Homo Sapiens kwam op het idee, alleen dat woord al, dat wat er niet concreet is, veel werkelijker kan zijn, dan dat wat er zomaar is. Hierdoor kan een ieder dingen delen en voor elkaar krijgen met totale onbekenden, over de hele wereld, als je hetzelfde idee deelt.

Hiermee wordt alles wat we bedenken in zekere zin gelijk aan elkaar en Harari noemt het allemaal religie: communisme, kapitalisme, nazisme, christendom, islam You name it: het zijn de algoritmes waarlangs we ons leven vorm geven: zoals je een recept stap voor stap moet volgen om het maaltje op tafel te krijgen. En ondertussen is er de computer en A.I. (artificiall intelligence) dat in zeer rap tempo veel slimmer wordt als de mens. Robots kunnen  perfect, zonder menselijke fouten, taken doen en zonder foutenmarge alles in ons leven, van medische zorg tot partnerkeuze organiseren. Door Google en Facebook weet A.I. werkelijk alles van ons.

Dus concreet: er is Jantje en Pietje waarmee je date en je vindt ze allebei even leuk, wel op verschillende gronden, wie kan je het beste kiezen? Vraag het binnenkort aan de robot, die analyseert alle data en het antwoord ligt voor je klaar. De mens wordt steeds meer een God: steeds meer zullen we ons fysieke lichaam kunnen delen of vervangen met robot-lichaamsdelen, een soort van onsterfelijkheid ligt in het verschiet voor komende generaties. Is dit mooi of niet?

Elk verhaal dat we over onszelf vertellen, kan reëel worden in de zichtbare werkelijkheid, op den duur. Dus in welk verhaal, in welke fictieve werkelijkheid wil je je begeven? Welke trui wil jij als het ware breien en aantrekken? Nee, daar kom je op een avondje boekenclub niet uit. Het was wel opvallend, dat we meestal tijdens het eten geheel bevangen zijn door de eigen persoonlijke verhalen. Die kwamen deze keer later: dat grote verhaal over de mensheid, ging nu ineens voor. Ergens past het wel in deze tijd, met een lang Kerstweekend voor de boeg

Het motief op mijn trui is de laatste tijd wel van toepassing in mijn leven: steeds maar op mijn eigen iglo klimmen en niks anders kunnen doen, dan op de top weer naar beneden glijden. De winterse versie van: GO with the flow.

iPad dancing

Zo, daar had ik al heel lang zin in: zelfgemaakte erwtensoep. Het is het weer, zo grijs,  om lekker binnen te zitten en het kleine rode pannetje te vullen met stukken wortel, koolraap, gerookte stukjes ontbijtspek en de spliterwten. Helemaal vol tot de deksel, kokend water erbij en af en toe wat water bij gieten: goed voor twee flinke borden erwtensoep, zoals ik het lekker vind. Er hoort ook nog prei in, maar die kon ik nergens vinden, maar ik heb deze niet echt gemist  in het smaakspectrum op mijn tong. Het was lekker.

Dat eet ik nu dus, als een lunch, nu ik thuis zit. Vorig jaar was ik een weekje eerder, in het Wijkcentrum en al bezig met de voorbereiding voor de Kerst-Inn. Die staat dit jaar niet in het wijkblad aangekondigd... Ja, daar zorgde ik voor die andere jaren. Alles komt en gaat en nu met iPad krijgt dit cliché een heel nieuwe dimensie. Het blijft mij bezig houden:  iPad. Een soort van nieuwsgierigheid drijft me voort. Eén van de apps die deze week in de Appstore wordt aangeboden heet NoThink. Daar ben ik altijd voor, met een zekere regelmaat.

Het is een app vol filmpjes van YouTube, door een groot team van jonge mensen gecureerd; zo noemen ze zichzelf: curator van de afdeling waarin zij rondstruinen en dagelijks hun keuze online zetten. Allerhande categorieën zijn vertegenwoordigd en bij sommigen wist ik niet wat het behelst, dus aanklikken maar, je raakt van het ene in het andere. Toen werd het scherm ineens zwart, terwijl het geluid wel doorliep. Je kunt ze schrijven en er stond zelfs bij: ‘We zijn over een uur terug’. Zou dat echt zo zijn? Moet ik me  voorstellen dat ze met zijn allen achter de computer zitten te zoeken en dat ze nu allemaal even een pauze houden, ergens op de wereld? Hoeveel mensen zijn er wereldwijd voortdurend online?

Ik ging ze mailen: wat ik nu moest doen, nu het scherm zwart was. Prompt,na nog geen 15 minuten , kwam het antwoord: ze wisten al van dit mankement, waren bezig een nieuwe versie te maken en tot die tijd hielp het de app eruit te gooien en opnieuw te downloaden. En dat is zo en de videootjes die ik al bewaard had: een zwart-wit filmpje van Nat Cole die The Christmassong zingt en Bing Crosby in een bordkartonnen decor van een slagveld waar hij voor de soldaten I’m dreaming of a white Christmas zingt, waren gewoon bewaard gebleven.

Gisterenavond heb ik me even losgemaakt van iPad en een mooie film gezien Dancer. Een documentaire over Sergei Pollutin. Er zijn al beelden van hem als dansend kind. Wat een kracht, elegantie, beheersing, expressie: een bijna mens met vleugels. Je gaat al bijna denken dat er animatie in het spel is. Hij werd de jongste solist, ooit van het Royal Ballet, maar op zijn 25-ste geeft hij er de brui aan. Hij zegt dat zijn ouders wilden dat hij danser werd, hij zelf niet, dus. Dan blijkt de grote kloof tussen ‘kunnen’ en ‘willen’. Je kunt iets nog zo goed kunnen, als je het niet wilt, dan wordt je ongelukkig. Dan wordt je geleefd in plaats van zelf te leven. Je eigen bestemming vinden is dus niet zonder meer gekoppeld aan je talenten.

Dagje apart

Wat een merkwaardige dag. Het is de sterfdag  van Moeder. Dat het alweer een jaar geleden is... We stonden in alle vroegte bij het graf, Zusje en ik. Ik had een klaproos en een madeliefje van keramiek van een kerstmarkt meegenomen en stak ze in de grond bij het voeteneinde. Een stengel roze stoffen passiebloemen in de hoek bij het hoofdeinde. Daar liggen nog kronkelige takken van de bloemstukken die de deksel van de kist versierden. Daar zaten ook veel roze bloemen bij. Een grafkaars ontstoken. Samen keken we naar een filmpje van Moeder in de auto voor haar oude studentenkamer in Utrecht. Dat ze zo van het uitzicht genoot op het Wilhelminapark.

Toen snel naar huis en daar kwamen ze aan: twee mannen, één met een takkenschaar in de hand, de andere, van het aannemersbedrijf,  kloste er met een zwart petje op , achteraan. Ze gingen vast kijken aan de zijkant. Maar ik riep:  Ho! Ho!; dat ik wilde praten. Twee mensen van de woningbouwvereniging stapten mijn huis binnen en ze waren vastbesloten om met het karwei aan te vangen, ze hadden niet voor niks die mannen meegenomen. Langzamerhand ontdooiden ze, gelukkig. En uiteindelijk werd er vandaag niks gedaan en gaan we in het nieuwe jaar echte afspraken maken. Waar ik helemaal vóór ben, want ik baal ook van die reeksen technische beheerders die ofwel de hedera, dat is de klimop, zeer schadelijk voor het huis achten, ofwel juist roepen dat het geen kwaad kan en juist goed is voor de isolatie.

Hèhè, wat een opluchting. En toen kon ik in alle rust een kerstkaart maken, waar ik gisteren al mee begonnen was, maar wreed verstoord werd door die brief in de bus, die ging over vandaag. Ondertussen draaide ook de film van vorig jaar door mijn hoofd. Dat na het overlijden een uur later al de  begrafenisondernemer op bezoek is en je vanaf dat moment geraakt in een keten van keuzes en beslissingen die je moet maken en dat gaat eigenlijk door tot het moment dat je door de poort van het kerkhof weer naar huis gaat.

Wat had Moeder gevonden van haar kinderen, nu? Heeft ze ergens wel vermoed dat het niet allemaal van een leien dakje zou gaan? Ze sprak in de laatste periode nooit meer de wens uit dat ze hoopte dat we allemaal bij elkaar zouden blijven. Wél zei ze eenmaal dat er, als ze niet zo moe was, er misschien nog veel te doen was. Dat ze haar kinderen misschien te weinig had geleerd om zich in te leven in een ander. Waarop ik zei: als er iets is, waar ik teveel van heb, dan is het juist inleven in een ander. Ze zei niks meer. Wie weet waar ze eigenlijk op doelde? 

Een deel van Moeder was zelf ook geen makkelijk persoon en in die zin is haar familie zoals die nu is, verbrokkeld, ook een deel van haar eigen erfenis... Tja. Je kunt er zelf niet veel aan veranderen. Vorig jaar ging mijn kerstkaart mee in de enveloppe van de overlijdenskaart. Sommige broers en zussen heb ik de kaart overhandigd tijdens de voorbereiding van de begrafenis en we stonden met ons allen rondom haar bed. Ik weet nu niet meer of Moeder mijn kerstkaart nog gezien heeft. Ik geloof van niet. Er stond een vlinder op, die wegvloog, een sterrenhemel in. Op de dag van haar begrafenis, vlak voordat ik uit mijn huis vertrok, opende een dagpauwoogvlinder bij mijn slaapkamerraam haar vleugels voor mij.