Passenger:Teleportatie

Een gondel! Met een gondelier in een gestreept t-shirt die zijn boot aan het boenen is. Het geklos van de boot tegen de kant en in het water klinkt net zoals in Venetië. Maar het was in de grachten van Utrecht. Ik maakte er  meteen een fotootje van, dat moest gewoon. Al behoorde de gehele entourage bij een Italiaans restaurant, vermoed ik. Het had zó iets geks. Wekenlang heb ik ze bekeken in Venetië. Het interieur van die gondels, hoe ermee om wordt gegaan enzovoort. Het had iets van een tijd/plaats-verschuiving in mijn hoofd. Ik zag iets geteleporteeds. Iets  uit een andere ruimte naar hier.

Dat paste wel bij de overige activiteit in Utrecht, afgelopen zaterdag,  want het was Open Monumentendag. Ik wist van niks, dus dat was een leuke verrassing toen ik Utrecht, op doorreis, in wandelde. Vaag had ik het plan om naar het Catharijneconvent te gaan, alwaar een tentoonstelling is over de 'evolutie' zullen we maar zeggen, van de naastenliefde naar de Voedselbank.

Maar ik had eigenlijk niet zo'n zin in deze teleportatie. Ik word altijd een beetje kriebelig van dat woord: 'naastenliefde'. Nu liep ik te slenteren in de wandelroute: Geleerden en Studenten in Utrecht. Leuk om gebouwen van binnen te bekijken. Sommige zijn door de huidige universiteit overgenomen, andere zijn kantoor geworden.

Een andere teleportatie in Utrecht waar ik altijd voor ga, is het Aboriginal Art Museum. Klein, maar fijn. Ik word in dit twee verdiepingen tellende pandje altijd meteen geteleporteerd naar mijn eerste ervaring van het zien van een schilderij in het museum van Sydney. Al die stipjes en lijnen en kleuren op het doek roepen iets van een mythische ruimte op, alsof je met je geest de Droomtijd betreedt en door eindeloze landschappen kan vliegen.

En zo... beweeg ik me als een Passenger voort. Een muziek-cd bij de bieb die ik puur om het uiterlijk meenam. Twee ouderwets getekende en geklede kindjes op een houten bankje en in een soort van sprookjesbos. De een fluistert de andere iets in het oor. Folk-achtige muziek, oprecht en optimistisch door hoogstwaarschijnlijk een rossige jongen met een pluisbaardje, werd me die avond nog ingefluisterd. De cd heet Whispers en Mike Rosenberg zingt:

everyone´s filling me up with noise
i don´t know what they´re talking about,
you see all i need´s a whisper
in a word that only shouts.

Heimat

Het is een rare ervaring. Ik kijk en ik weet zeker dat ik het niet eerder gezien heb. En toch komt het me allemaal zo bekend voor. Ik heb nu drie afleveringen gezien van de 13 afleveringen van  Heimat 2: Chronik einer Jugend, die elk bijna twee uur duren. Het was een hype in 1992. Iedereen sprak erover, kan ik me herinneren. Heimat gonsde het steeds om me heen en toen hoefde het voor mij niet: die dweperige kuddegeest, ik doe lekker niet mee, dacht ik. Of ging dat alleen over het eerste epos, van 1928-1982, elf afleveringen, dat zich helemaal in het dorpje Schabbach afspeelde?  

Heimat 2 gaat over het studentenleven in München. En dat is leuk om nu te zien, nu ik zelf ook terug begin te kijken naar mijn jeugd en studententijd.  Hermann Simon,  uit het dorp Schabbach in het landelijke Hunsrück wil componist worden. In aflevering 1, De tijd van de eerste liederen geheten , komt hij aan in de grote stad, in 1960, zoekt een kamer, maakt zijn eerste vrienden, wordt verliefd. De muziek erin is geweldig en voert mij naar mijn eigen tijdslaag van toen: een wereld waarin alles nog ontdekt moet worden. De intensiteit van de eerste keer, van alles...

Aflevering 2, Twee vreemde ogen, kijkt met de ogen van de beste vriend van Hermann: de Zuid-Amerikaan Juan die het begrip Sehnsucht ten volle uitleeft en Deel 3 Trots en Jaloezie, kijkt met de ogen van Evelien, een meisje die zang wil studeren met een prachtige diepe stem, die na de dood van haar vader erachter komt dat zij een moeder moet hebben gehad in Munchen. Zij komt in de vriendenkring van Hermann en Juan, die in een mooie villa, waar voor hun tijd de Nazi-top ook kwam, hun broedplek hebben. De tuinfeesten buiten, de discussies over de ideale maatschappij, het experimenteren in de studie, hier de muziek en de filmkunst, het gezoek in de liefde, die onrust in lijf en hart... zo herkenbaar!

Een paar weken geleden zag ik Heimat 4 Der Frauen: een soort van evaluatie en terugblik: een vrouw nu kijkt terug naar vroeger. Ze bezoekt de plaatsen van toen, zoals de muziekacademie, dat nu een kantorengebouw is. Oude filmbeelden van haar en de vrouwen van toen glijden voorbij...

... Ach en daar gaat Heimat tenslotte over: Het voorbij gaan van de tijd, het onontkoombaar ouder worden en door alle dingen in je leven die je beleeft, je Heimat zoeken...Wie ben je? Waar hoor je thuis? Wie laat je toe in je leven? Dat zijn  universele thema's, die je bezighouden tot je laatste snik.

Laptop-techniek

Er is weer een nieuw staaltje techniek mijn huis binnengekomen: Zusje had vanuit haar werk een afgedankte laptop, mijn kant doen toekomen. 'Mijn zus is erg basic, die heeft er wel wat aan', had ze tegen de systeembeheerder gezegd. Anders zou de laptop bij het afval terecht komen. Ik kon er niet mee internetten, dat niet. Maar ze dacht dat ik daarmee dan dingen in Word kan schrijven en het dan op mijn werk kon uitprinten.

Maar ik zag meteen een andere toepassing, die precies op het juiste moment kwam: met Sammie, mijn mobieltje maak ik foto'tjes, alle vakantiefoto's van Venetie stonden erop. Sammie zat vol: Tot nu toe wiste ik steeds weer foto's, maar kiezen werd steeds moeilijker.  Ze op een usb-stick zetten was nog een optie. Maar wat heb ik daar verder aan, als ik vervolgens die foto's toch nooit meer kan zien? Dus nu heb ik een laptop waar ik elke keer alle foto's uit Sammie op kan zetten, die ik in alle rust thuis, op een groter scherm kan bekijken.

Elke keer: en ineens maakte ik op éen wandeling langs de Waaloever lukraak, kris-kras foto's van bloemen en planten, die ik dezelfde avond in een mapje op de computer zette. Leuk: zonder nadenken wat knippen, laat je achteraf zien waar je aandacht naar toe gaat.

En alle gedownloade muziek staat nu ook in de laptop. En je blijkt er cd's en dvd's mee af te kunnen spelen! Hoef ik niet meer te denken over de aanschaf van een kleine cd-speler voor boven. En een helemaal nieuwe ervaring is, om buiten, op mijn terras, in het donker een dvd te kunnen bekijken, met een koptelefoon. Het intensiveert het kijken, met een kaars aan, terwijl ik de volle maan tussen de struiken zag, en de kou net niet echt naar binnen sloeg, met behulp van een fleecetrui en een glaasje wijn.

De eerste film die ik zag was Johny English, met Mister Bean, nou ja, de acteur Rowan Atkinson als een onhandige, klunzende soort van James Bond, waarbij het wonderbaarlijk, uiteindelijk  allemaal op zijn pootjes terecht komt. Dat gestuntel vind ik grappig. Het lijkt op mijn gekruk met de techniek, waar ik bij al deze mogelijkheden op een oude afgeschafte laptop evenzeer van opkijk als Johnny English met de snufjes in zijn auto en zijn paraplu, die hem tot een superman maken.

Het interview

'Mag ik je wat vragen? vroeg C. een trouwe meditatiegangster van het eerst uur. Ja natuurlijk, iedereen mag mij wat vragen. Ze zat in de redactie van het parochieblad van de kerk die in mijn stadsdeel zowel katholieken als protestanten herbergt. Daarin zit een rubriek: 'Geloven in diversiteit' Of ik me wilde laten interviewen. Temeer omdat ik ook beheerder ben van een wijkcentrum in datzelfde stadsdeel.

Mijn eerst reactie was meteen: 'Nee, hoor, liever niet!' Wat heb ik nou te melden? Ik noem mezelf nooit 'een gelovige'. Of ik er toch over wilde nadenken. Tien minuten later, tijdens het koffie en theedrinken na de meditatie bedacht ik ineens dat ik daarmee wel reclame kon maken voor mijn wijkcentrumpje. Maar méér nog: ruchtbaarheid kon geven aan de benarde financiële situatie van het klooster. Ik heb ze al 5 euro per keer, per persoon,  per bijeenkomst door de neus geboord...

Vorige week kwam het interview uit. De interviewer kwam drie exemplaren van het blad in het wijkcentrum brengen, maar ik was niet van plan daarover uit mezelf te beginnen. Maar een dag later zag ik het interview open gevouwen op mijn computer liggen. Daar had ik nog geen gedachten over gehad: dat die ook 'gewoon' lid van de kerk kunnen zijn.

Dus was het interview in ene keer talk of the town.

- Dus jij hebt theologie gestudeerd? Waar dan?

- Op de universiteit.
Mijn God, wat klinkt dat dan ineens van een andere planeet. En zo pedant. En zo helemaal-niet-passend.

- Je bent dus een heel knappe kop!

- Ja, jullie mogen wel een beetje meer respect voor me hebben! zei ik lachend.

- Maar het is wel zo. Jij weet dus heel veel.

- Nou, iedereen weet iets op een eigen terrein. Ik had weer nooit van het woord 'beletteringsbedrijf' gehoord... Zo is het toch? Iedereen weet wat en allemaal verschillende dingen.

Men vond de foto mooi. En wat ik zei, ook wel. Ik vroeg maar niet verder. 'En je hebt het best veel over De Grondel!' De hele week, ving ik van die speciale blikken op. Een man bij de kaartclub, die nooit een drankje besteld, stond ineens voor de bar: 'Ik heb het interview gelezen. Dat had ik nooit gedacht. Zo leer je in ene keer een andere kant kennen van je. Mooi'.

PS: Wie googelt op' Parochieblad Ontmoeten, Ontmoetingskerk Nijmegen', kan het zelf lezen. Op blz vier.

De Mat Damon-blik

Er is een bepaald soort energie, om maar eens new-agerig jargon te bezigen, rondom sommige mensen die ik heel prettig vind. Het is een soort op-de-wip-zitten bij hen: aan de ene kant is er iets van onschuld en onnozelheid en aan de andere kant blinkt iemand juist uit in een vaardigheid. Kan goed tekenen, of onverwachte gevatte grapjes maken, of heeft een aparte hobby, of is héél slim; enzovoort. Wip-wap: de ene keer zie je de ene kant en dan ineens weer de andere.

Door die onnozele kant, iets van het dromerige kind dat die andere ooit was, zonder machtswellust, of willen scoren, of overbewustzijn, hangt er een soort van grote relativering om zo'n mens heen. Ze doen iets, maar ze zijn ook ergens anders. Ze laten zich niet pakken of grijpen, ze zijn ook niet zo doelbewust: ze leven wie ze zijn:  gewoonweg, wip-wap, nu eens zus en dan weer zo, en soms in een voortdurende mengeling van beide tegelijkertijd.

Deze gedachten zijn ontstaan omdat de acteur Mat Damon even sterk bij me in the picture kwam, letterlijk dus, ik zag twee film met hem in de hoofdrol  Promised land en We bought a Zoo. In de eerste speelt hij een verkoper van een aardgasbedrijf . Waar gas is moet hij de boeren ertoe zetten dat er geboord mag worden op hun land.  Hij komt zelf ook van het platteland en hij denkt dat hij er daarom zo goed in is om de contracten te verkopen;  omdat hij echt gelooft dat hij de mensen  zo in de vaart der volkeren brengt. Maar de harde wereld bedriegt hem en dan herpakt hij zich en kiest voor een andere richting in zijn leven.

Dan zie je die Mat Damon-blik: zijn ogen turend in de verte, en tegelijk ingekeerd, zijn wangen bijna tussen de mond, een beetje trekkend met zijn bovenlip, zijn lichaam intens alert en toch jongensachtig onschuldig. Die blik is er ook in die andere film, waar hij een verse weduwnaar speelt met twee kinderen die een verwaarloosde dierentuin koopt, in de hoop zo zijn vrouw te kunnen vergeten. Hij raakt er bankroet van en dan: de keuze tussen het opgeven of toch... en weer kiest hij het goede.

En die blik zit er ook in al die andere films: in de hele Bourne Trilogy, waar hij een ijzersterke gevechtsmachine blijkt te zijn, maar niet wetend wie hij is en hoe hij zo geworden is. De blik zegt daar: ik ga dóór totdat ik het weet, ik geef niet op, al snap ik er helemaal niks van. En dan in Good Will Hunting: een zeer intelligente jongen die schoonmaker is, met bindings- en verlatingsangst. De blik van: ik wil niet veranderen, dit ben ik, en dan bij elke keer het moment dat hij zich weer iets meer uitrekt en naar de wereld die bij hem past, reikt: die Mat Damon-blik.

Het is trouwens een blik die  ik spontaan aantrekkelijk en vertederend vind, maar die ook kan omslaan in die van een afstotend, geen verantwoordelijk nemend, pruilend kind. Dan implodeert die Mat Damon blik in een soort van verschrompeld ballonnetje.

Simpel zat

De paarse hei bloeit! In de Achterhoekse bossen met de brede zandpaden, heb ik de eerste rood-met-witte-Stippen-paddestoel gezien, mijn favorietje! Het zijn van die kleine dingen die me een groot plezier kunnen doen. Misschien ben ik wel helemaal aan het versimpelen; het kan me ook niet schelen.

Simpelweg heb je altijd twee keuzen in het waarnemen van de wereld om je heen: je kijkt naar het genoegen, naar dat wat er (nog) is, naar wat je (nog)  kan. Of... je kijkt naar het gebrek, de ziekte, de pijn, naar hoe het wie-weet- allemaal nog erger kan worden, en daarop maak je een strategie.

De eerste wijze behoeft geen strategie. Je weet dat je het niet in de hand hebt, het niet kunt controleren. Je schept genoegen uit het kleine en simpele. De tweede wijze houdt je ten alle tijde bezig. Dan denk je in termen van: Stél.... Als.... dan... Ik moet alvast... etc.

J. komt 's ochtends het wijkcentrum in. Ze  is bij de dermatoloog geweest, en die was niet tevreden. Het gezwel is gegroeid en nu komt er, zo snel mogelijk,  nader onderzoek: ze kan haar nek ook nauwelijks meer draaien. En dan zegt ze: 'Krakende wagens blijven het langst' en gaat over tot de orde van de dag: plannetjes maken, bedenken hoe je de WC in het wijkcentrum het schoonst kan krijgen. Voor haar AOW was ze schoonmaakster.

's Middags laat J. de foto's van een bruiloft zien: van haar pleegdochter, op haar negende in huis genomen. M heeft geen contact meer met haar ouders. Want die  zijn  zwaar aan de alcohol en drugs. J. vertelt: 'Ik heb de trouwjurk betaald en ze had daarbij  iets blauws, iets geleends en iets ouds aan. Een blauw lint nog uit de kindertijd aan haar benen, een geleende corsage toen ze bruidsmeisje was in haar haar, die ik bewaard had en die ze nu mag houden. Een oude kunstcorsage nog van haar doopjurk.'

Het zijn de kleine dingen die het doen. Over de grote dingen in het leven, zoals je gezondheid, heb je toch geen macht. Maar zelf een wereld scheppen is wel mogelijk:  Het genoegen van het bewaren van dingetjes door de tijd heen en weer te voorschijn laten komen op een bruiloft. Zo wordt het een werkelijk feest van verbinding.

Zo vertellen de seizoenen ook elke keer weer datzelfde verhaal, met eigen kleuren.Ook die kun je zelf niet maken, alleen maar beleven.  Fris intens  groen in de lente. Paars, geel-bruin-oranje in de herfst. En Rood met Witte stippen, natuurlijk. Simpel zat.

Nederlandse luchten

Voor 12 euro en 50 centen, de hele dag treinen voor de vaste klanten. Maar ik was vast en zeker van plan om naar het Cobra Museum te gaan in Amstelveen: het laatste weekende van een tentoonstelling die lovende recensies had: abstracte schilderkunst helemaal gehaald uit het Guggenheim Museum in New York. Wat ik daarna zou gaan doen, wist ik nog niet.Eenmaal in de trein was de lucht vanuit het raampje grijs, potdicht, asgrauw. Ik had ineens helemaal geen zin meer in abstracte kunst.

Ik had behoefte aan open ruimte, luchten zien. Dat kon: want in Haarlem was er in de Lakenhal een tentoonstelling van Luchten in de Nederlandse schilderkunst. Haarlem kende ik ook niet echt, want ik ging altijd rechtstreeks naar het Teyler Museum of naar Het Dolhuys: maar in de winter was ik vorige jaar  bij schemering en sneeuw in het centrum en toen kwam het me over als dé oerhollandse stad bij uitstek: een oud centrum rondom de Bavokerk, met Hollands Welvaren in sjieke, verzorgde, degelijke ouderwetse winkels. Best wel een langer bezoek waard.

Dus ik ging naar Haarlem. Een heel prettige tentoonstelling vol Hollandse Luchten.  De link met moderne, conceptuele kunst raakt me dan toch het meest: een filmpje van 9 minuten met eigen gecomponeerde pianomuziek van Guido van der Werve, die een etmaal op de Noordpool op eén plek bleef staan, met steeds de zon in zijn rug: een statement om níet met de aarde mee te draaien. Daarmee verslaat hij dus zowel de tijd, als de kou en bijna technische onmogelijkheden: hoe krijg je op die immense lege ijsvlakte 24 uur lang genoeg elektriciteit om te filmen? Hij deed het.

Ik wandelde door Heerlijk Haarlem naar het Frans Hals Museum. Wel even wennen na 25 dagen Verrukkelijk Venetië. Daar was een tentoonstelling waar de fotografe Rineke Dijkstra haar portretfoto's naast geschilderde portretten van mensen uit de 17e eeuw plaatste. Hoe is het toch mogelijk: dat mensen door de eeuwen heen dezelfde gelaatstrekken hebben: maar meer nog: dat er in de gezichten dezelfde vibraties en sferen omgaan. Het lichaam dat spreekt, dat ervaring en emotie opslaat: ik geloof daar wel in: dat het lichaam op een eigen wijze herinneringen bewaard.

En toen kwam het toetje: de échte Nederlandse Luchten. Naar Zandvoort. Daarna met de trein naar Den Haag: een traject dat ik nog nooit getreind had: de bollenstreek met  in de verte de lichtende oranje lucht, waar de zee begint. Van Den Haag meteen door naar Utrecht. Achterwaarts rijden en naar buiten kijken: roze, lichtblauwe, mauve, paars, oranje strepen, waaiers, stippen: En zo veranderen op het einde van de dag de grauwsluiers van de ochtend in toverachtige kleurige ruimte.