Star Wars

In mijn zoektocht op internet naar leuke apps vond ik STAR WARS. Deze saga gaat al mijn hele leven met me mee. In een interview met George Lucas, de schrijver, op het grootse feest dat gevierd werd ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan, vertelt hij dat hij het oorspronkelijk voor 12-jarigen geschreven heeft. Kinderen op de drempel; op weg van het vanzelfsprekende universum van hun ouders, op ontdekkingstocht en daar ontmoeten ze de lichte en de donkere kanten van het bestaan, die in Star Wars, the light force en de dark side heten.

Voor de lessen levensbeschouwing die ik een korte tijd gemaakt hebt, rondom het thema ‘geluk’, ik dacht toen nog even leraar levensbeschouwing te worden, had ik als een van de vele geluksbrengers waar kinderen uit konden kiezen master Yoda toegevoegd, dat kleine wezen met spitse oren, gecreëerd door Frank Oz, die van de Muppets. Yoda leert de held van de eerste drie verhalen Luke Skywalker hoe hij the light force nabij zich kan houden, zodat deze haar werk kan doen. (In the making of zag ik ooit hoe volkomen simpel en kneuterig deze pop tot leven werd gewekt, maar dit terzijde.) Alle leerlingen toen kenden Star Wars en dit was ongeveer twintig jaar geleden.

Door die app wist ik dat deze week de wereldpremière is van The last Jedi en vanochtend was ik helemaal into StarWars. Op de rode loper komen al die sterren voorbij en de nieuwe generatie acteurs beleeft het als een eer, een kinderdroom die uitkomt, om met hun eigen helden van vroeger weer nieuwe verhalen te maken. Trouw van vanochtend geeft als enige van de grote kranten de film drie sterren, anderen geven er vier. De recensent vind het te lang duren: Luke Skywalker die nu als kluizenaar op een klein eiland in zee leeft en door de vrouwelijke held opgeroepen word om haar te helpen het universum te redden. Mij maakt het juist benieuwd, zo’n kluizenaarsthema. Ik denk dat ik de film wel op het grote witte doek wil gaan bekijken.

De actrice Carrie Fischer, die prinses Leia speelt is dit jaar overleden. Dus zij kan geen rol van betekenis meer spelen in het vervolg, het derde einddeel, terwijl je je wel kan voorstellen dat dit een heel grote rol zou kunnen zijn: vroeger was zij degene die Luke Skywalker vond en zij is de moeder van Kylo Ren, die voor the dark side kiest. Han Solo, gespeeld door Harrison Ford, de helper van Luke,  is de vader en hij - tevoren een soort een handelaar en scharrelaar - heeft geen vertrouwen in hun zoon, maar zij wel. In een eerder deel spoort ze Han Solo aan, om dit vertrouwen ook in hun zoon te hebben. Helaas, vergeefs, voorlopig?.. Je kunt je voorstellen dat juist zij haar zoon weer uiteindelijk in The Force zou kunnen zetten omdat ze zo’n krachtige persoonlijkheid is, maar nu kan het niet anders door het échte leven, dan dat Kylo Ren zijn moeder moet doden...

Een leuke anekdote is dit in Trouw: zij heeft als jonge actrice ooit aan een producent die handtastelijk was geweest naar een vriendin van haar een pakje gestuurd met daarin een koeientong met daarbij de boodschap 'Als je mijn lieve Heather of welke andere vrouw dan ook ooit weer aanraakt, is de volgende bezorging iets van jou dat in een veel kleiner doosje past.' Om deze uitstraling is zij toen, nog geheel onbekend, gekozen voor deze rol boven bijvoorbeeld Jodie Forster. Zulke vrouwen dus. Zij zullen 'het universum in balans' brengen, zoals dat heet in het taalspel van Star Wars.

Rondgangen

Ik betrapte me er wéér op : dat ik wat weemoedig word als ik aan het ontbijten ben in het wijkatelier. Waarom toch? Misschien omdat dit de échte vrucht van mijn arbeid is: verhalen horen van mensen die wellicht dit nu aan mij vertellen omdat ze me waarderen voor de beheerder die ik was. Terwijl de werkgever mij nu wegens plichtsverzuim probeert te ontslaan... Zoals het gaat in dit wijkatelier, zó is het de bedoeling...

Vrijwilliger M. die al naar me begint te zwaaien als ik langs het gebouw naar de ingang loopt. Die erover denkt of ze G. het ontbijtje in een trommeltje zal gaan brengen omdat die niet komt wegens gladheid. Die een fotootje laat zien van de sneeuwpop die ze dit weekeinde met haar kinderen gemaakt heeft. B. die zich uit zijn stoel hijst en voor doet hoe vroeger de visvrouw met haar handkar vol vis door de straten liep. Hoe warm een kachel met steenkool is. Dat er vroeger in een kastje bij de tv geld gedaan kon worden en de hele buurt kwam kijken voor een stuiver. En al dat geld ging weer in een ander kastje voor de verwarming,  daar kon je dan een hele dag van stoken...

Na het ontbijtje ging ik bloembolletjes planten in mijn tuin. De sneeuwklokjes, die vorig jaar uitverkocht waren. En kleine irisjes en rode botanische tulpjes. De lucht had weer wat blauwe flarden en de zon scheen en ik MOEST nog door de sneeuw gaan banjeren, maar ik moest opschieten want de sneeuw zou gaan smelten in de loop van de middag. Ik wilde eerst naar Berg en Dal, maar dat zou dan een uur duren eer ik daar naartoe gereisd was. En eigenlijk is het ook het allerleukste om gewoon vanaf je eigen achterdeur te beginnen. Fietsen is werk om ergens te komen, wandelen is elke stap genieten omdat je al gearriveerd bent.

In plaats van over de paden waar gestrooid is, zoveel mogelijk over het gras, in het plantsoen, tussen de bomen. En ik liep en liep en liep, zonder pauze drie uur lang. Langs het spoor richting Wijchen, de Berendonck in, langs het strand en de waterplas onder een tunneltje van de snelweg, door Staddijk over besneeuwde voetbalvelden. Ik liep langs verzorgingstehuis de Doekenborgh, waar ik jarenlang mevrouw S. bezocht. Ik liep op de verhoogde weg met nog oude bomen waar ik zo vaak op gefietst heb of de rolstoel heb geduwd met mevrouw S, op weg naar het winkelcentrum. In haar toenmalige uitzicht op water en eendjes staan nu sjiekere woningen. Dat heeft ze niet meer meegemaakt, maar wel de allereerste zorg omtrent de bouwplannen aldaar. En uiteindelijk liep ik langs mijn oude wijkcentrum, waar niemand meer was, maar de kerstboom stond er al.

Een grote rondwandeling van, ik schat 14-17 kilometer, en op het einde ervan ging ik nog even de Action in. Of er nog goedkope bloembollen waren. Jawel hoor, en ik heb wel zes zakjes met tulpen meegenomen en gele crocussen, à 0,49 cent. Ik zal de zakjes bewaren, kijken of de beloofde kleuren, wit, donkerpaars, gemengd vlammend rood/geel en roze/wit ook gaan bloeien in de lente. En zo is de cirkel ook weer rond: morgen, na het ontbijt, begin ik de dag weer met het planten van bloembollen.

Kerstengeltjes en Jeruzalem

Ik liep met de geur van lavendel terug uit de kerk, in de natte sneeuw die nu gestaag de lucht uit vlokt. Het is van het kerstengeltje dat ik in mijn hand hield, onder mijn jas, vlak bij mijn hart. 'Dit engeltje is van jou, hè?' zei P. Het stoffen engeltje met lavendel bleek in de kerk achter gebleven te zijn.  Zo is het dus gesteld met mijn fijne coördinatie: ik zie het me nog in de plastic zak bij de adventskrans schuiven, maar niet waar dus, het ging er naast.

De kinderen in de kindernevendienst hadden ook een engeltje gemaakt. 'We kunnen allemaal engelen voor elkaar zijn en soms weten we niet, dat er een engeltje vlak bij je in de buurt is’, sprak de priester tegen hen. Een simpele doch mooie gedachte: de energie van engelen is zacht en fragiel en kwetsbaar en dan is op deze lijn doorgedacht, de omgekeerde kracht, heel zichtbaar en des duivels.

Zoals de boodschap van Trump, dat Jeruzalem voortaan de hoofdstad is van Israël is en dat dit toch allang de realiteit is. Altijd leuk om precies op het juiste moment het juiste leesvoer naar je toe te krijgen: ik vond Jeruzalem, een graphic novel van Guy Delisle. In plaatjes kan zoveel meer uitgedrukt worden, waar je anders hele lappen tekst voor nodig hebt. Hij gaat als expat in Oost Jeruzalem wonen, omdat zijn vrouw een baan bij ontwikkelingssamenwerking heeft. Daar is het rommelig, er ligt overal afval en in de hele omgeving vanaf zijn flatgebouw zijn geen winkels of een supermarkt te bekennen. Hier wonen de meeste Palestijnen. Behoudens de joden in de nederzettingen. Hij stelde zich daar nog simpele woningen bij voor, met bomen, maar het zijn hele wijken, op elkaar gestapelde rijtjeshuizen met stenen balkons, waar wel 50.000 Joden wonen. Voor Israël is dit gewoon een nieuwe wijk van Jeruzalem.

In West-Jeruzalem zijn trottoirs, brede terrassen met cafés, een markt en daar is een mooie speeltuin voor zijn kinderen, waar alle bevolkingsgroepen gebruik van maken, joden, christenen, moslims: hun kinderen spelen met elkaar en dan staan de volwassenen ook zusterlijk naast elkaar: als zij de schommels van hun kinderen duwen. In Oost-Jeruzalem zijn er kleine Arabische mini-busjes als openbaar vervoer, in West Jeruzalem een goed verzorgd verkeersnetwerk. Een Israëlische buschauffeur is verbaasd dat er sowieso in Oost Jeruzalem bussen rijden...

Veel tijd is een ieder kwijt, maar vooral de Palestijnen, want die worden veel strenger gecontroleerd en het krijgen van vergunningen is voor hen ook veel moeilijker, aan de controles bij de grote, 10 meter hoge muur van betonplaten, de barrière langs de westelijke Jordaan oever van bijna 700 kilometer lang, die dus ook door Jeruzalem gaat. Op vrijdag staan er lange files, want dan willen de islamieten naar de Heilige rotstempel, op zaterdag is het in heel West-Jeruzalem leeg en verlaten wegens sjabbat en op Zondag zijn de christenen druk in de weer in hun heilige gedeelte van Jeruzalem.

Door dit stripboek komt het ‘gewone leven’ in Jeruzalem visueel dichtbij. Al die verschillende geschiedenissen, belevingen en uitoefeningen van godsdienst op zo’n klein oppervlakte. In elke ander stad in Israël haalt Guy even vrij adem want  daar hangt niet de geladenheid zoals hij dagelijks in Jeruzalem voelt. Oost - Jeruzalem was voor 1967 een Arabisch dorp dat in de zesdaagse oorlog door Israël is ingenomen. Linkse collega’s maken cartoons waar men in Westen voorzichtig mee is: ze noemen het regeringsbeleid gewoon’ annexatie’ en dat de Palestijnen in feite mensonwaardig in kampen leven.

En dan hebben we daar dan nu Trump. Op 20 januari is hij een jaar aan de macht en dan is het gewoon om beleid te evalueren. Er gaan steeds meer geluiden op om hem af te zetten. Maar dat gebeurt niet als er een dreigend wereldconflict is. En daar heeft hij nu dan voor gezorgd. Wat een perfecte timing...

Toch maar proberen om het bestaan van engelen gewaar te worden. In een geur van lavendel die langs je neusflanken strijkt. In de puurheid van witte sneeuw, die wereldse metafoor in het overbekende kerstliedje die toch ook iets uitdrukt van vrede: May all your Christmasses be white. En verhip, nu ik opkijk en uit het raam kijk is dat nu een werkelijkheid.

Levend boek

Hèhè, er is me in deze periode van mijn leven niet veel rust gegund. Gisteren ontving ik twee aangetekende brieven: één van de werkgever en één van de woningbouwvereniging. In de eerste word ik gesommeerd om te gaan werken binnen zes weken, daarna volgt ontslag en in de tussentijd wordt mijn salaris ingehouden. In de tweede word ik gesommeerd om voor 20 december alle klimop enzovoort weg te halen, zo niet dan gaan zij het doen. Een begroting, dat dit ongeveer 15.000 euro gaat kosten, is bijgevoegd.

Daarbij zit ook de kostenpost omtrent ‘onderhoud van mijn tuin’ , een nieuw duveltje uit een doosje, van bijna 4.000 euro. Mijn groene natuurtuin meent men ook geheel weg te moeten saneren! Ik voelde me even, al met al, het kleine individuutje dat tussen de raderen van de grote mechanisaties wordt platgemalen. En de Stichting Mussentoevlucht die mij eerder geholpen heeft, bestaat niet meer. Ook daar lees ik op de site, tussen de regels door, dat er een burn-out is van één van de twee vrijwilligers. En dat het niet was gelukt om de stichting uit te breiden met meer vrijwilligers...

Dus nu heb ik een klacht ingediend bij de woningbouwvereniging en ook maar alvast offertes van hoveniersbedrijven aangevraagd. Allemaal heel makkelijk vanuit mijn leesstoel, nu. Want tja, ik zit ondertussen bijna vastgegroeid aan iPad! Je kunt er werkelijk alles mee. Ik zet er nu mijn wekker mee, als ik kook luister ik naar het luisterboek van Kees de Jongen, ik onderzoek of ik ook de agenda ga gebruiken; kan handig zijn, want het beginscherm geeft je dan de afspraken van de dag. Ik heb er een busreisje van vier dagen mee geboekt naar Hamburg en kan zó via Google-Maps bekijken hoe groot de afstanden zijn in de binnenstad naar de diverse musea en de kaartjes bewaren.

De iPad is een soort levend, bewegend boek geworden. Uren lezen in een papieren boek is sindsdien nog niet voorgekomen omdat ik al lezend dan even kijk op internet. Naar een kunstenaar bijvoorbeeld die genoemd word in Een klein leven van Hanya Yanagihara en dan blijf ik toch weer hangen in de app ArtStack, waar ik nu dagelijks rondzwerf. Zo ontspannend en ook best wel meditatief, omdat de kunst die je verzamelt ook je eigen stemming weergeeft.

De app Sandbox is ook leuk, een beetje kleuren met je vingers en sommige van de gekleurde plaatjes gaan erna bewegen. Ze komen allemaal bij elkaar te staan en dat voelt als op de lagere school: poezieplaatjes verzamelen. De app Kunst van de dag geeft je elke dag een nieuw kunstwerk met een Bijbels motief. Toca  Life is een app ontwikkeld voor kinderen, waar ze hun omgeving mee leren kennen, ook een ziekenhuis waar zelfs een kindje doodgaat en Toca Stable was gratis. Dan laat je kinderen de stal schoonmaken of bij een waterval een vuurtje stoken. De Zweedse makers vertelden hoe leuk het is als kinderen de eerste feedback geven tijdens het ontwerpproces.

De app TED leerde ik kennen door het lezen van de boeken van Yuval Noah Harari, Homo Sapiens en Homo Deus: respectievelijk A brief history of Humankind en A brief history of Tomorrow.  Daar vertelt hij in een TEDtalk  in 17 minuten over zijn visie. En er zijn duizenden TEDtalks van mensen over de hele wereld waaronder ook de Paus en Nobelprijswinnaars... en het kan gaan over alles. Die kun je, als je wilt weer downloaden. Het is lekker en opwekkend om even een talk te zoeken en te beluisteren. Net zoals de videofilmpjes op Vimeo... En zo blijft dit mens bezig...

Het water is wijd

'The water is wide...’ zingt Joan Baez samen met drie anderen in haar concert van haar 75 ste verjaardag. Voor alles waar je niks aan kan doen, wat je zelf niet kan veranderen, voor het niet anders dan maar meestromen of aan de oever blijven staan en erin berusten dat je niet kan oversteken. Of dat je wel aan het oversteken bent, midden op het water en dan niet weet waarheen omdat je de overkant niet werkelijk kunt zien.

Gisteren zei G. tijdens het ontbijten dat ze altijd had gezegd dat ze het liefst maar wilde dat haar leven zomaar zou stoppen, zonder dat ze het wist, gewoon gaan. Haar licht autistische kleinzoon had toen gezegd en hij was nog klein en luisterende mee: 'Maar Omi, dat kan toch niet, dan kan ik geen afscheid van je nemen. 'Weet je wat', had ze gezegd, 'dan nemen we elke keer een klein beetje afscheid. Dan geven we elkaar een knuffel en we nemen afscheid en dan zeggen we erbij dat we  hopen dat we elkaar weer zullen zien, maar dat we dat nooit zeker weten en dan hebben we wel alvast afscheid van elkaar genomen.' Het was even stil en toen zei haar kleinzoon: 'Jij bent slim Omi.'

Zijn broertje had haar op zijn twintigste verteld dat hij homo was. Zij was de eerste aan wie hij dat vertelde. Als Omi het begreep dan zou het voor de rest ook wel goed komen. En dat gebeurde. Zijn vader, haar schoonzoon, niet een heel gemakkelijke man, was gaan huilen. Ik dacht even omdat hij het zo erg vond. Maar het was wat anders: het spijt me zo... had hij gezegd, als ik dat geweten had. Hij had zijn eigen zoon al vaak voor mietje uitgescholden omdat hij zich niet gedroeg als een 'echte kerel'.

Dan hadden ze ook nog een doodgeboren tweeling gekregen, nog voor de twee broertjes. Het waren gave kindjes, alles zat erop en eraan, de nageltjes, de wimpertjes, maar de longetjes waren nog niet volgroeid en je had toen nog niet alle techniek en couveuses zoals nu. Ze konden geen ademhalen en dat was dat. Toen stierf ook nog eens in dezelfde tijd haar dochter, helemaal plotseling aan een acute hersenbloeding.

Iemand wilde haar uit het ziekenhuis naar huis rijden, maar ze had gezegd: ik loop wel.

Ze had de hele lange weg langs het kanaal gelopen en geschreeuwd en gehuild. ‘Jij daar, wat ben je er voor één.' En ook nu waren haar ogen fel en balde ze haar vuist en stiet ermee de hemel in. Dan is het water wijd... en onbegrijpelijk donker en ongrijpbaar. Wel mooi, zo’n liedje dat omdat het gezongen kan worden en je kan luisteren je toch ook helpt je te verzoenen met het menselijk lot.

God is god

Dan heb je om 9u een half uur meditatie met M. en dan vertrek je pas bij het loeien van de sirenes op de eerste maandag van de maand. Als we niet stil zijn en beginnen te praten, dan gaat het maar door, van het ene in het ander. Zij kende drie mensen in haar omgeving, allemaal vrouw - zou dat nog een rol spelen -  die allemaal het prepensioen in waren geloodst, waaronder een lerares geschiedenis, al meer dan 39 jaar. Dan zijn mijn 29 jaar beheerder-zijn weer magertjes.

We hadden het over het vreemde bewustzijn in religieuze kringen, dat alles wat je er doet maar pro deo moet zijn, letterlijk ‘voor God’ dus. Als iemand dan haar werkelijke uurloon noemt, slaat de hele kroeggemeente op tilt en er daalt niet in, dat het bedrag al voor de de helft verlaagt was voor een non-profit instelling en er ook nog eens aan toegevoegd was dat er ook te praten was over een bedrag dat nog lager was.

Ik herken er wel wat van: ik wilde indertijd ook niet dat de Clarissen een soort van entree wilden gaan heffen voor de meditatie avonden en deelname aan hun leesgroepen. Ik vond dat een vrijwillige bijdrage gevraagd moest worden. Je wilt je talenten gewoon delen met anderen en zeker als in de constante van het aanbod ‘iets omtrent God’ zit: een uitnodiging naar een ruime en andere werkelijkheid: daar kun je toch geen geld voor vragen?

Maar alles kost geld. En alles draait om geld. De kapel verwarmen kost extra geld, een ieder moet in haar eigen levensonderhoud voorzien en ik ben op mijn beurt in de ogen van de werkgever alleen maar een heel dure kostenpost, waar als het kan, je vanaf moet en dat geldt dus voor heel veel mensen van mijn leeftijd...

Iets in jezelf moet haar stem laten horen, haar eigen versie en verhaal blijven vertellen. Maar jezelf daarin overschreeuwen, werkt averechts. Als het woord ‘God’ een betekenis heeft, dan omdat het niet samenvalt met de wereld van de mensen, niet met mijzelf, niet met wat ik in geld waard ben of wat ik kost. Al staat dat precies wel op het oude geld: God zij met ons of In God we trust. 

Op YouTube heb ik een mooi liedje gevonden dat ik al vaker heb bekeken. Joan Baez begint daarmee haar concert ter gelegenheid van haar 75-ste verjaardag: God is God. Wat is zij mooi oud geworden. Zoals zij dit zingt, geloof ik elk woord van haar en geloof ik ook in God.

Er komt een tijd

Vandaag liep ik met een adventskrans in mijn handen weer van de kerk naar huis. Het was er nog niet van gekomen om er zelf één te maken, zoals ik al jaren doe.  Deze werd verkocht bij de tafel met kerstspulletjes en de opbrengst is voor de parochie. Ik had ook een stoffen engeltje meegenomen, met in het jurkje lavendel, maar bij thuiskomst bleek het engeltje te zijn weggevlogen.

De adventskrans is, nu die hier op tafel staat, mooier dan ik aanvankelijk zag. Tussen de witte kaarsen blijken de vier witte sterren van berkenschors gemaakt te zijn en de onderzettertjes onder de kaarsen zijn niet van zilverfolie, maar van metaal. De krans zelf is ook stevig, wellicht van stro. Op woensdag kon je adventskransen komen maken met zelfmeegnomen en daarna gedeeld materiaal. Misschien is deze daar gemaakt.

Vlak voordat ik naar de kerk ging zag ik op de app Vimeo, een heel leuke app vol korte videofilmpjes wereldwijd, As beautifull inside, die wel paste bij de zondagse sfeer. Een kleinzoon gaat langs enige van  de dertig prachtige zelf ontworpen houten meubelstukken die zijn grootvader voor de hele familie op aanvraag maakte. En ook in de kerk staan dingen van hem. Er zou een handtekening op elk meubelstuk moeten komen, in de toekomst weet anders niemand meer wie het gemaakt heeft,

Zijn grootvader schuifelt in beeld, strijkt zijn handen over een meubelstuk, trekt een kastdeurtje open: hij kan het zich niet meer precies herinneren dat hij het gemaakt heeft. Hij is zichzelf niet meer, onherkenbaar veranderd, de camera glijdt langs de meubelen en filmt tegelijk het verdriet van zijn moeder en tante die hun vader al verloren hebben. Prachtig, in nog geen tien minuten over de broosheid van een mensenleven en dat de schoonheid die uit zijn handen is voort gekomen hem lang, lang zal overleven.