The Grid; Everyday People

 Deze foto kwam vanuit mijn fotobibliotheek op mijn IPad, en dan voel ik meteen: YES!, het maakt mij vrolijk. Alleen al The Grid, het rasterpatroon op Manhattan brengt mij in een goed humeur. Waarom? … Dat dit ooit verzonnen is om orde te scheppen, om chaos tegen te gaan. Wildgroei doordat de ontwikkelingen in New York zó snel gingen en dat op tijd bedacht is, dat met het scheppen van een structuur, daarbinnen weer alles mogelijk is. En dat dit dus letterlijk zicht geeft: binnen de grid zie je altijd wel ergens een horizon.

Op de dag na de verkiezingen, dit iniatief in een van de lange gangen in de metro: kunnen opschrijven wat je nu bezighoudt en dat je dan ook kunt zien wat anderen denken en voelen. En dat daar zo uitgebreid gebruik van wordt gemaakt. Die energie is het, waarom ik zo dol ben op NY: je voelt dat er altijd een levende, dynamische, diverse gemeenschap om je heen is.

Ik heb de man zien zitten, voor het Guggenheim Museum: hij schrijft behartigenswaardige zinnen op plattegronden van NY. En dát is het dus, wat NY mij leerde over mezelf: hoezeer ik diversiteit hoogacht, dat het verhaal van immigrant-zijn, waar NY op gebouwd is, het dichtst bij mijn eigen ‘wordingsgeschiedenis’ hoort, hoezeer ik mij thuis voel wanneer er werkelijk allerlei soorten mensen, ook in rangen en standen, culturen en subculturen, zich bewegen in de openbare ruimte.

Dit liedje kwam bij mij tevoorschijn op YouTube. Ik zie ook YoYoMa meedoen en de architect Frank Gehry die het Guggenheimmuseum in Bilbao ontworpen heeft. Naast die jonge blije jongens Jack Johnson en Jason Mraz en die al oudere Paula Abdul nog uit mijn ‘poptijd’, dit dan maar in plaats van een bestorming van het Capitool. The Grid die de chaos beteugelt, die blijft reiken naar een menselijke orde.

PS (een fijn berichtje uit de New York Times)

De ‘gewone mens’ heeft gesproken.

 Ik denk terug aan de mensen in De Grondel, waar ik indertijd de enige beheerder was. Eerst was er niks, en toen ontstond er van alles. Er was animo voor een fitnessruimte en een gymclub, waar de naam ook verzonnen is door een deelnemer: Gymclub Veerkracht. Ook een ruilkast en de boekenkast, samen eten, een Kerst-Inn en samen voetballen kijken, sloeg allemaal aan. T en J waren zó gemotiveerd dat zij vrijwilliger werden, zodat het elke dag open kon zijn, want ik had maar 18,5 uur beheer tot mijn beschikking. En toen werd ik wegbezuinigd, de vrijwilligers moesten zelf alles doen en na twee jaar werd de boel opgedoekt, er kwam niemand meer… Wat voor mij écht leerzaam was, is dat het opzetten van een creatief clubje met tekenen en schilderen niét lukte en ook een ‘lezing’ over het bevorderen van groen in de wijk en het opzetten van een soort van ‘hulpketen’ vond men maar niks. Op een gegeven moment zij iemand tegen mij: ‘Mirjam, we zijn maar gewóne mensen, laat ons nou maar gewoon doen wat we altijd gedaan hebben, die dingen gaan boven mijn petje.’

Ik was bijna vergeten dat er een filmpje van was op YouTube: leuk om ze allemaal terug te zien.

Ik denk aan ze, omdat nu blijkt dat over het algemeen de hoogopgeleiden en  ‘elitairen’ voor de Democraten stemmen en veel laagopgeleiden nu van zich hebben laten horen en Republikeins stemmen. In het wijkcentrum stond ik ook al vroeg met de mond vol tanden, ik kreeg ook niet uitgelegd waarom hun kind of kleinkind geen sociale woning kreeg toegewezen en al die buitenlanders wél.

Mensen zijn over het algemeen welwillend en zich helemaal van geen kwaad bewust, ze willen gewoon kleine veranderingen ten goede in hun directe leefomgeving. Alles rondom ‘de democratie ‘, klimaat, rechten van vrouwen, het grote politieke plaatje op het wereldtoneel: het is té abstract, het zegt hun niks. Dus ze stemmen op iemand die hen direct belooft dat ze het beter zullen krijgen en het campagnelied ‘Freedom’ van Beyoncé heeft waarschijnlijk eerder een bedreigende klank dan een bevrijdende. 

Er is toch dat christelijke verhaal, van Hem die door de zittende macht als een misdadiger ten dood werd veroordeeld, maar wonderbaarlijk na drie dagen weer verrezen is? Het is toch juist goed om het politieke establisment te wantrouwen? … En daar is dan Trump, gewoon een man van het volk die grapjes maakt met een microfoon en pijpende bewegingen, een half uur gaat wiegen op muziek, één van ons is in zijn vuilnismannenhesje en frietjes bakkend in Mc Donalds. Met een 18 jarige zoon Baron, die hem wees welke podcasts populair zijn, zodat hij ook met dat publiek een praatje kon maken. Hij is de Verlosser, degene die het kan fixen voor hen en die bacon, die vijf keer zo duur werd onder Biden, weer mogelijk maakt op hun bordje. En Trump zelf zegt in zijn overwinnaarsspeech dat hij niet voor niks de moordaanslagen op hem overleeft heeft, God wil dat hij een gouden tijd voor Amerika maakt.

‘De gewone mens’… dat wat we allemaal delen: het wordt op een heel andere wijze ook verwoord door Joseph Fasano. 

Iedereen zoekt een veilige omgeving om te kunnen floreren. 

Trump wint…

 Zo raar. Ik word wakker uit een heel levendige droom. Ik ben op het Amerikaanse platteland en voor mij vertrekken er allerlei mensen met rolkoffertjes en campagnemateriaal over het gras, ze zijn teleurgesteld. Het blijken democraten te zijn, die hier hun kamp hadden opgezet om stemmen te gaan zoeken, maar nu is het toch Trump die gaat winnen. Alles voor niks geweest. Ik ben er ook eentje van. 

Ik kijk bij de NPO, die de hele nacht verslag heeft gedaan, maar ik hield het om 2.00 uur voor gezien. Het blijkt nu dat ook de New York Times Needle naar Trump uitslaat. Ook blijkt dat het juist de mensen zijn op het platteland, die anders nooit stemmen, dat die naar de stembus zijn gegaan: voor de Republikeinen.

 Onder hen veel zwarte jonge mannen, die dus eigenlijk gehoor hebben gegeven aan de oproep van Michelle Obama: do something. Deze blijken bitter teleurgesteld te zijn dat Joe Biden zich niet aan zijn belofte heeft gehouden, om een wet in te stellen, die geweld tegen zwarte mensen héél streng zou bestraffen, als antwoord op Black Lives Matter. Allemaal mensen die vier jaar geleden dat kleine verschil maakten en hem aan zijn overwinning hielpen,  doen nu dus hetzelfde voor Trump.

Dan kun je nog zoveel geld hebben opgehaald voor reclamespotjes die bijna op elke buurt en gebiedje waren toegesneden, al die beroemdheden hebben die je endorsed hebben, het morele gelijk aan je kant hebben (dénk je), maar

de kiezer zegt: geen woorden, maar daden. Er zit ook iets heel eigenzinnigs in : we maken zelf wel uit welke bladzijde wij om willen slaan. En in de praktijk betekent het nu dat er géén geweld zal uitbreken na deze verkiezingen omdat de uitslag zo duidelijk is. En tja …ook latino-mannen hebben voor het eerst op de republikeinen gestemd. En dat  Kamela Harris een vrouw is, speelt waarschijnlijk ook een rol. Op Rockefeller Plaza kon je de hele avond de uitslag volgen en meerdere gebouwen kleurden naar de Amerikaanse vlag. Het democratische, linkse New York: de stad waar het vooruitstrevend is en de crème de la crème leeft, intellectueel en financieel aardig welvarend.

Wat nu? In het ochtendnieuws lees ik in de NRC ook het dagboek dat de illustrator Marit Törnqist een week lang heeft bijgehouden als opmaat naar de prijsuitreiking. Ze schrijft dat ze gespannen is om de hele avond naast een minister, Eppo Bruins, te moeten zitten van zo’n afschuwelijk kabinet. Dan blijkt dat ze met hem een geanimeerd gesprek heeft over wetenschap en kunst, naar aanleiding van een expeditie waaraan zij gaat deelnemen naar de Zuidpool.

Dan improviseert ze op het einde in haar dankwoord: En ik wil er ook iets aan toevoegen. Zelfs voor een minister kan er een moment komen dat je zegt: tot hier en niet verder, ik stap op. En dat geldt ook voor u. 

Zoiets moet het worden met de democraten en de republikeinen: gedwongen tafelgenoten zijn, je toch positief laten verassen door die ander, samen op pad gaan, de ander aanspreken op het geweten, al is het met een president die nooit gezegd heeft dat hij een president wil zijn voor elke Amerikaan; voor iedereen. Hoe die je dat overigens? … Iedereen is every body: elk lichaam.

Amerikaanse Verkiezingsdag

 Dit eerste plaatje uit de Graphic Novel -reeks De Onzichtbare Steden; La Frontiere Invisible van Schuiten&Peeters geeft wel aardig mijn gevoel weer van deze verkiezingsdag in Amerika. Een kartograaf is op weg naar een stad om nieuwe kaarten te maken en nieuwe orde te scheppen. Welke kant gaat het op? Die van de chaos, de leugens, het onbehagen? Of maken we een sprong daarover heen, die van de hoop om de democratie nieuw leven in te blazen en ook om de vrijheid van mensen te waarborgen omtrent gender, het homohuwelijk, euthanasie, abortus etc?

 Let wel: het is de krachtige lobby vanuit de katholieke kerk en andere conservatieve christenen, die mensen doet geloven dat zij op Trump moeten stemmen. Hoe werkt dat toch in het brein? Dat je zomaar niet mee verdisconteert dat Trump al veroordeeld is en nog talloze andere rechtszaken aan zijn broek heeft hangen? Er zijn volkomen irrationele krachten in het spel.

Ik bekeek een deel van de muziekfilm uit 1981: Les Uns et les Autres. Daar komt een echtpaar in voor, die hun baby-zoontje vanuit de trein naar een vernietigingskamp, op het spoor legt. De man overleeft het niet, zij wel en ze gaat op zoek naar hun kind. Maar het paar dat bij de spoorwegovergang woont, weet van niks en ook niet dat er een baby zou zijn overreden. Een jongen op een fiets heeft de baby gevonden en om het geld en de juwelen voor zichzelf te kunnen houden, legt hij het kind ten vondeling bij een pastorie in een dorp op fietsafstand van de vindplaats. De moeder krijgt een warme familieband met het paar dat bij het spoor woont, zij krijgt groenten mee uit hun moestuin en ze neemt ook haar Parijse vrienden mee naar deze plek, waar zij zo vaak als ze kan naar terugkeert, om bij zinnen te blijven.

 Ineens dacht ik: dat kán helemaal niet meer in deze tijd! Dat kind was via het internet zó opgespoord, het drama dat haar volwassen zoon haar vindt op een bankje in een tehuis voor dementerenden en zij van niks meer weet, had nu niet meer zó voortgekomen.

Dit is vooruitgang, gelukkig, en we will not go back, zegt de Harris campagne. Alleen hebben die het niet voor het zeggen, de Amerikaanse kiezer bepaalt.

Het internet geeft deze laatste beeldende acties van beide, in het laatste weekend voor de verkiezingsdag. De ene loopt wankelend naar een vuilniswagen en krijgt de deur nauwelijks open, de ander verschijnt stralend en vol zelfspot in Saturday Night, een populaire tv-show, met degene die haar al jaren persifleert, die lacht en Kamela vraagt, lach ik écht zo? Ja, een beetje wel, zegt haar spiegelbeeld. Samen gaan ze natuurlijk wel op Kamela stemmen.

Wat zullen we hier over een poosje over zeggen? Ik hoop natuurlijk dat de gang naar de vuilniswagen iconisch wordt: over een man die, zogenaamd daadkrachtig, in feite naar zijn eigen vuilnis loopt en daarvan, net als alle gewone mensen die misdaden begaan, moet brommen in de gevangenis. 

In beweging blijven

 Mooi ochtendgloren, het belooft weer een heldere dag te worden. Dus net als gisteren: heen en weer van binnen naar buiten, want in de zon met een vest aan is het aangenaam, maar zodra die achter de kruinen van de bomen verdwijnt, dan is het meteen te koud , terwijl het dan op de bank, waar de zon dan wel schijnt, heel behagelijk is. Die praktijk duurde tot ongeveer half vier voort.

Maar de zon lokte wel nog, in het bos, dus dan wandelen naar het goudgele beukenblad. En verder dan maar.

Mooie cadeautjes, dan toch: zo’n enkel rood blad aan een tak, spinrag in het gras, de weerspiegeling in een modderbad, waar ongetwijfeld wilde zwijnen in rollen of uit drinken, gezien al die omgewoelde aarde, overal.

Die fijne dennennaaldjes bespikkeld op natte, zompige paddestoelen, die fragiele kleintjes in het kreupelhout, een verkleurde, dus stervende, varen op een smal olifantpaadje kronkelend tussen de bomen.

En dan die weidsheid ineens en een zon die onder gaat en geen enkel mens verder te bekennen.

Het verrassends was wellicht deze omgevallen boomstam waar ik overheen moest klimmen, die een heel universum aan kleur herbergde.

Ik had voortdurend dat liedje van Eva Cassidy in mijn hoofd: The Autumn Leaves…

Vrolijke herfst

 Ik zit in de ochtendzon met achter mij het nieuwe doek, een oud gordijntje voor €1,50, dat ik gisteren gescoord heb op een rommelmarkt bij een kerk in Uchelen. Ik liep er mee over mijn arm en een vrouw zei: precies als in de kleur van je schoenen, ik word hier vrolijk van! Dat werd ik ook meteen van de kleuren en het vijftiger jaren motief, dus ik ben tevreden.

‘De hele wand met doeken’,  was ineens het idee, goed tegen de kou en  de textuur van stof is behagelijk. Ongelofelijk, ik hád al de kleuren oranje-geel-lichtgroen in mijn hoofd, voordat ik het vond.

Wanneer ik in New York was geweest, dan was ik vandaag, net bijgekomen van de Halloween Parade, naar de marathon gegaan en naar Central park om naar de herfstkleuren te gaan kijken.

Meerdere Instagrammers plaatsen bij de herfst in NY dit liedje van Ella Fitzgerald. Ik weet niet of dat toeval is, of dat het een soort van herinnering is, die in het collectieve geheugen is opgeslagen.

Door de ogen van New Yorkers die van fietsen houden, is het natuurlijk fantastisch: 33 km fietsen, alleen maar door bos in herfsttooi, langs weilanden, door twee oude dorpskernen, Beekbergen en Uchelen, en dan in het centrum van Apeldoorn flaneren, langs oude panden, veel bloemenverkoop op de markt en veel verschillende soorten van mensen. Het is ongeveer een half jaar geleden dat ik er was, en ik ervaarde het zoals toen ik het voor het eerst zag. Werkelijk, hier lopen zowel heel sjieke mensen, jong en heel oud, volks en met allerlei tinten huid. 

Misschien moet er evenveel tijd overheen gaan; 6-7 weken, als dat ik er was: Om vanuit NY voor het eerst weer echt te genieten van zo’n plaats als Apeldoorn. Wat ook wel hielp was de gedachte: stel je voor, dat dit één van die oude buurten is in NY. Ja, dan is het hier gezellig, leuk die oude gebouwen, en ook fijn dat hier ook een boekhandel is waar je wat kunt snuffelen. Maar misschien kon ik dit alleen maar denken omdat er een soort van dynamiek was, wellicht ook door herfstvakantie-toeristen. 

Opeens klonk er gospelachtig muziek en een man fladderde voorbij met een bijbel in zijn handen , die iedereen vrolijk groette en zegende: ‘Jij ook man’, zei hij met een soort van kameraadschap, ‘ én een heel fijne dag!’. Ik blijf het wel grappig vinden als ik word aangesproken als ‘man’, terwijl ik toch een rood ‘damestasje’ bij mij had en een lila hoedje op had, met in de rand bloemen.

Mail Art

 In Kröller Müller maakte ik kennis met een verschijnsel dat in de wereld van de kunsten Mail Art is gaan heten en in de jaren 70-80 van de vorige eeuw frequent beoefent werd.  Kunstenaars stuurden met regelmaat post in één en hetzelfde format. Bovenstaand is van Gilbert & George, die zichzelf tot levend kunstwerk benoemden en zodoende zelf in al hun kunstuitingen te zien zijn. Altijd in pak, altijd samen, twee mannen wier privé en werkend buitenleven geheel verstrengeld waren. 

Het waren dubbelgevouwen kaarten, met in de binnenkant een gedichtje, met een sfeer van weemoed en lichtvoetige ironie. 

Wat moet het fantastisch zijn om met een regelmaat zo’n enveloppe op jouw deurmat te krijgen. 

Heel anders zijn de kaarten die On Kawara dagelijks postte vanuit zijn woonplaats New York. De I Got Up serie, die hij tien (!) jaar lang beoefent heeft met op elke kaart de exacte tijd wanneer hij opgestaan was. Het vastleggen van zijn dagelijkse leven hoort bij hem bij zijn kunstenaarschap. Hij maakte ook kleine datum-schilderijen met daarbij een krantenartikel van die dag en I Went, met daarop een plattegrond waar hij die dag allemaal geweest was. Er moeten dagen zijn geweest waar hij het héél druk moet hebben gehad met deze kunstproductie!

Voor mij was het leuk om in de drie rijen ansichtkaarten die er van de maanden July- Augustus-September 1970, van het plafond tot aan de grond hingen, het New York van toen te vergelijken met wat er nu is. De Twin Towers waren nog niet gebouwd, bij Central Park stond een gebouw wat er nu niet meer is, maar de lange Brooklyn Bridge glorieerde al. Het gebouwencomplex van The Performing Arts; Lincoln Center stond in 1970 volstrekt alleen, met leegte eromheen. Er is daartoe een oude wijk waar West Side Story zich afspeelde tegen de vlakte gegaan. Maar verder was en dus niks. De gebouwen op die ouderwetse ansichtkaartjes lijken daar iets megalomaans te hebben. Ongetwijfeld was dat toen ook de kritiek erop, denk ik…Waarom? Waartoe?

En nu is Lincoln Center het kloppend hart geworden van een zéér levendige buurt rondom, waarvan je weet dat elke wolkenkrabber met grote zorgvuldigheid op de juiste plek in de zichtlijnen is geplaatst, zodat je op de pleinen met de fontein en de waterpartijen een harmonie ervaart.

Daarom is wandelen in New York zo’n genoegen: het is in feite een levend kunstwerk, geheel door mensen zo gemaakt.

Dat neemt niet weg dat ook het uitzicht door je raam, op die ene plek, in stilstand, kan zijn als een kunstwerk.