Ineens weet ik waarom ik op de boerderie in Kranenburg, zó erg New York mistte; tenminste ik dácht dat dit het alleen was, waarom ik een soort van ontheemding voelde, terwijl ik het er toch ook wel naar mijn zin had. Maar het lag toch een beetje anders. Want aangekomen in mijn stadshuis was het meteen over, ook met de realisatie dat het hier ook stil is, zoals in mijn boshuisje. Dat heb ik hier natuurlijk ook altijd ervaren, ook mijn stadshuis was een soort van kluis.
Van New York naar mijn boshuisje en op beide plekken voel ik mij thuis. Het lijken twee volkomen tegengestelde locaties, de ene een metropool, vol dynamiek en drukte, de ander alleen maar bomen en stilte. T. die een week in mijn boshuisje verbleef, zei dat de overeenkomst de ervaring van ruimte is.
Ja, ruimte die stilte kan genereren, en zo nieuwe ruimte opent, ook temidden van de dynamiek, dat is de kern van hoe ik tot mezelf kom en hetgeen mij thuis doet komen.
Je kunnen concentreren in ruimte die belofte in zich draagt, dat doet mij landen. Dat kan in een kerk zijn bij een kruis of een beeld, in tempels bij Boeddha of anderen uit het hindoeïstische Pantheon, bij een speelgoed eendje in de tuin, turend naar het Vrijheidsbeeld; dat maakt allemaal niet uit…
Ook Kunst geeft mij deze ervaring, je maakt dan meer dan dubbele concentraties mee: er is de kunstenaar met alle creatieve arbeid die vensters opent, nieuwe ruimte maakt, en jij bent er, de ontvanger, die alleen geraakt kan worden, als je je zelf concentreert.
In Trouw van vandaag in de serie De Tien Geboden, een mooi interview met fotograaf Zanele Muholi, ze heeft de Hasselblad Award, een prestigieuze fotoprijs, gewonnen. De tijd gaat zó snel: ik leerde haar kennen op de Documenta 13, dat was in 2012; één zaaltje vol persoonlijke portretten van mensen uit de Lhbtq+ en zwarte gemeenschap, in elke foto vindt er een soort van ontmoeting plaats.
In 2019 op de Biënnale zag ik dat ze faam had gemaakt en nu ook de middelen had om haar foto’s tot meer dan levensgroot op te blazen; nog indringender.
Verrassend voor mij is, dat ze in dit interview blijk geeft van een vanzelfsprekend geloof in God en de vooruitgang die de mensheid kan boeken op het terrein naar meer menselijkheid. Vanuit de beginsituatie dus, van algehele onderdrukking, ze is geboren in Zuid Afrika.
Op de boerderie in Kranenburg ‘verstopte’ ik mij eerder in de moestuin, het was zoals werken in een kloostertuin; afzondering die concentratie mogelijk maakte. Maar er zijn nieuwe buren en hun uitzicht is de moestuin... Na twee maanden een vanzelfsprekend thuisgevoel in New York en daarna in mijn boshuisje, was ik ineens ‘ruimte’ kwijt.
Ik heb het o.a. gecompenseerd door mij eens grondig te verdiepen in een aantal kunstenaars, fijn al die dikke kunstboeken in hun boekenkasten, en ook in een roman die zich gedeeltelijk in New York afspeelde, die ook ging over een kunstenaar in een orthodoxe Joodse gemeenschap in Brooklyn. Hij keert er terug, met zijn vrouw en twee kinderen , het zou maar voor twee weken zijn, maar het worden maanden. Zijn vrouw voelt zich er thuis, zijn kinderen ook en zijn familie wil graag dat hij blijft, hij kan toch gewoon zijn kunstenaarschap voortzetten, met al zijn contacten in Manhattan? … Hij kan het niet.
Thuis zijn, thuis raken, de mix van ingrediënten daarheen, is persoonlijk en subtiel.
